Współczesne zmiany pedosfery i biosfery 2800-WZP-G-1-S2

Zakres treści wykładowych:
• Biosfera i pedosfera jako elementy systemu Ziemi: definicje, skale organizacji, ramy „współczesności”.
• Wielkie wymierania w historii Ziemi – tło dla „szóstego wymierania”.
• Szóste wymieranie: tempo, niepewności, różne źródła i podejścia do oceny zagrożenia (listy vs szacunki).
• „Wymieranie ciche” i defaunacja funkcjonalna – co znaczy, że gatunek „jest”, ale nie działa.
• Zmiany na poziomie ekosystemowym I: upraszczanie biocenoz, redukcja poziomów troficznych, kaskady troficzne.
• Zmiany na poziomie ekosystemowym II: zanik drapieżników i zapylaczy, konsekwencje dla odnowy roślinności i produkcji.
• Fragmentacja siedlisk: efekt brzegowy, izolacja populacji, implikacje przestrzenne.
• Homogenizacja biotyczna i inwazje – „te same gatunki w różnych miejscach”.
• Zmiany w skali biomów: przykłady przekształceń, presje historyczne i współczesne, nieodwracalność lokalna.
• Wprowadzenie do degradacji gleb: definicja, czynniki presji (rolnictwo, urbanizacja, przemysł, klimat).
• Procesy degradacji gleb: fizyczne, chemiczne, biologiczne/biochemiczne, morfologiczne i przestrzenne.
• Funkcjonalne skutki degradacji gleb: retencja, jakość wód, produktywność, bilans gazów cieplarnianych.

Całkowity nakład pracy studenta

14 godzin wykład 1 godzina - zaliczenie pisemne 2 godziny - konsultacje 13 godzin - przygotowanie do zaliczenia.

Efekty uczenia się - wiedza

W1. Definiuje biosferę i pedosferę oraz opisuje ich powiązania w systemie Ziemi. W2. Charakteryzuje zmiany ekosystemowe: upraszczanie biocenoz, kaskady troficzne, fragmentację siedlisk, homogenizację biotyczną oraz skutki dla stabilności i usług ekosystemowych. W3. Wyjaśnia pojęcia: wymieranie lokalne, globalne oraz „wymieranie ciche” (funkcjonalne). W4. Opisuje główne zagrożenia i procesy degradacji gleb (erozja, utrata SOC, uszczelnienie, zagęszczenie, zasolenie, zakwaszenie, zanieczyszczenia, zaburzenia reżimu wodnego).

Efekty uczenia się - umiejętności

U1. Dobiera wskaźniki degradacji gleb (morfologia profilu, parametry fizyczne/chemiczne/biologiczne) do celu diagnozy. U2. Interpretuje zależności presja–reakcja–skutek w ekosystemach i łączy je z uwarunkowaniami przestrzennymi. U3. Przygotowuje krytyczną notatkę/mini-raport oparty o dane źródłowe (np. różne typy danych o zagrożeniu bioróżnorodności).

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

K1. Rozumie odpowiedzialność społeczną geografa w ocenie skutków przekształceń środowiska i w komunikowaniu wyników (język naukowy vs popularnonaukowy). K2. Potrafi pracować w zespole nad studium przypadku (diagnoza + rekomendacje).

Metody dydaktyczne

Wykład problemowy z dyskusją i krótkimi pytaniami kontrolnymi. Analiza studiów przypadku i materiałów graficznych/slajdów. Elementy krytycznej analizy źródeł danych (różne typy danych o zagrożeniach).

Metody dydaktyczne podające

- opis
- wykład informacyjny (konwencjonalny)
- wykład problemowy

Rodzaj przedmiotu

przedmiot obligatoryjny

Wymagania wstępne

Ukończenie studiów I stopnia - wskazane kierunki przyrodnicze.

Koordynatorzy przedmiotu

Marcin Świtoniak

Kryteria oceniania

Obecności na wykładzie.
Zaliczenie pisemne - 6 pytań otwartych z tematyki wykładu (0-5 pkt za 1 odpowiedź):
0-15 pkt - ndst
16-18 pkt - dst
19-21 pkt - dst+
22-24 pkt - db
25-27 pkt - db+
28-30 pkt - bdb

Praktyki zawodowe

----

Literatura

Wójcik, J. (2020). Antropogeniczne zmiany środowiska przyrodniczego Ziemi. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Weiner, J. (2020). Życie i ewolucja biosfery: Podręcznik ekologii ogólnej (Wyd. 3). Wydawnictwo Naukowe PWN

Mocek, A. (Red.). (2021). Gleboznawstwo (Wyd. 1). Wydawnictwo Naukowe PWN.

IUCN Red List – dane o gatunkach ocenionych jako wymarłe/zagrożone (odniesienia w materiałach).

IPBES – szacunki globalne zagrożenia bioróżnorodności (raport globalny 2019 w materiałach).

FAO – mapy/zestawienia dotyczące degradacji gleb (przywołane w materiałach).

European Soil Data Centre (ESDAC) – przykładowe repozytorium danych o zagrożeniach gleb (link w materiałach).

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2800-WZP-G-1-S2 w USOSweb