Partie polityczne w USA i Kanadzie 2751-SM-S1-3-AM-PP

Celem niniejszego przedmiotu jest zapoznanie studentów z genezą, strukturą i funkcjonowaniem systemów partyjnych Stanów Zjednoczonych i Kanady w perspektywie porównawczej. Kurs przedstawia historyczny rozwój dwupartyjnego systemu amerykańskiego oraz bardziej złożonej, wielopartyjnej sceny kanadyjskiej, wskazując na uwarunkowania instytucjonalne i kulturowe leżące u podstaw tych różnic. Studenci poznają ideologiczno-programowe podstawy tamtejszych partii politycznych, mechanizmy wyłaniania w nich kandydatów, organizację kampanii wyborczych oraz rolę tychże partii w procesie legislacyjnym oraz funkcjonowaniu rządzenia w obu państwach. Istotnym celem zajęć jest również rozwijanie umiejętności analitycznych pozwalających na krytyczną ocenę wpływu systemów partyjnych na jakość demokracji i reprezentację interesów społecznych. Przedmiot ma ponadto na celu wyposażenie studentów w narzędzia porównawcze umożliwiające samodzielną analizę współczesnych przemian politycznych w Ameryce Północnej.

Szczegółowy opis zajęć

Zajęcia 1
Wprowadzenie – teoria systemów partyjnych i kontekst instytucjonalny USA i Kanady
Omówienie celów i zakresu przedmiotu. Podstawowe pojęcia teoretyczne: system partyjny, funkcje partii politycznych, typologie systemów partyjnych (dwupartyjne, wielopartyjne). Zarys specyfiki ustrojowej obu państw: system prezydencki (USA) a system parlamentarno-gabinetowy oparty na modelu westminsterskim (Kanada) jako kontekst dla funkcjonowania tamtejszych partii politycznych.

Zajęcia 2
System wyborczy USA i jego wpływ na system partyjny
Charakterystyka amerykańskiego systemu wyborczego: system większości względnej (FPTP), zasada "the winner takes all", instytucja Kolegium Elektorów. Prawybory jako mechanizm selekcji kandydatów. Wpływ tych rozwiązań na utrwalenie dwupartyjności.

Zajęcia 3
Partia Demokratyczna i Partia Republikańska w USA
Historyczny i ideologiczny rozwój obu głównych partii amerykańskich: od ich XIX-wiecznej genezy, przez erę New Deal i erę Reagana, po współczesne przemiany (koalicje wyborcze Demokratów, zwrot populistyczny Republikanów związany z ruchem MAGA).

Zajęcia 4
Trzecie siły w amerykańskim systemie partyjnym
Rola ugrupowań spoza głównego nurtu: Partia Herbaciana, Partia Libertariańska oraz inne inicjatywy "trzeciopartyjne" oraz kandydatury niezależne na poziomie federalnym. Analiza przyczyn ich marginalizacji w świetle mechanizmów wyborczych (np. spoiler effect, bariery instytucjonalne).

Zajęcia 5
System wyborczy Kanady i kanadyjski federalizm jako kontekst systemu partyjnego
Charakterystyka kanadyjskiego systemu wyborczego (FPTP w wyborach do Izby Gmin), różnice względem systemu amerykańskiego. Znaczenie federalizmu kanadyjskiego i podziałów regionalnych oraz językowych (relacje anglo-frankofońskie) dla kształtu sceny partyjnej.

Zajęcia 6
Partie ogólnokrajowe Kanady
Pogłębiona analiza Liberalnej Partii Kanady, Konserwatywnej Partii Kanady oraz Nowej Partii Demokratycznej: ich historia, ewolucja ideologiczna, bazy wyborcze oraz wzajemna rywalizacja na przestrzeni ostatnich dekad.

Zajęcia 7
Partie regionalne Kanady
Fenomen Bloku Quebecu jako partii regionalnej związanej z kwestią suwerenności Quebecu oraz rola Zielonej Partii Kanady na poziomie krajowym i regionalnym. Współczesne wyzwania wobec kanadyjskiego systemu partyjnego, w tym tendencje populistyczne.

Zajęcia 8
Podsumowanie i analiza porównawcza: partie i systemy partyjne USA, Kanady i Europy
Zestawienie systemów partyjnych i wyborczych USA i Kanady; podobieństwa i różnice wynikające z odmiennych rozwiązań ustrojowych. Komparatystyka partii północnoamerykańskich i europejskich: różnice w genezie ideologicznej, strukturze organizacyjnej, dyscyplinie partyjnej oraz mechanizmach finansowania kampanii. Dyskusja nad współczesnymi wyzwaniami wspólnymi dla obu kontynentów (populizm, polaryzacja, kryzys zaufania do partii tradycyjnych). Podsumowanie zajęć i kolokwium zaliczeniowe.

Całkowity nakład pracy studenta

1) Godziny z udziałem nauczyciela [0,5 ECTS] a) udział w konwersatorium - 15 godz. b) kolokwium i jego omówienie - 2,5 godz. 2) Godziny samodzielnej pracy studenta [1 ECTS] a) indywidualne studia nad lekturami - 20 godz. b) przygotowanie się do kolokwium - 6 godz.

Efekty uczenia się - wiedza

- Student ma uporządkowaną wiedzę na temat historycznego i ideologicznego rozwoju Partii Demokratycznej i Partii Republikańskiej w USA (K_W04, K_W02) - Student zna pozycję ustrojową i polityczną głównych partii kanadyjskich: Liberalnej Partii Kanady, Konserwatywnej Partii Kanady i Nowej Partii Demokratycznej, a także rolę Bloku Quebecu i Zielonej Partii Kanady (K_W04, K_W06) - Student rozumie mechanizmy funkcjonowania systemów partyjnych USA i Kanady oraz ich powiązania z ustrojem politycznym obu państw (K_W04, K_W06) - Student zna rolę ugrupowań o charakterze niszowym oraz antysystemowym (np. Partii Herbacianej, Partii Libertariańskiej) oraz rozumie wpływ współczesnych zjawisk politycznych, społecznych i kulturowych, w tym tendencji populistycznych, na sceny partyjne USA i Kanady (K_W04, K_W05)

Efekty uczenia się - umiejętności

- Student potrafi porównać systemy partyjne USA i Kanady, wskazując kluczowe podobieństwa i różnice w ich genezie, strukturze i funkcjonowaniu (K_U07, K_U08) - Student potrafi wyszukiwać, oceniać i interpretować teksty naukowe oraz źródła dotyczące partii politycznych i systemów partyjnych Ameryki Północnej, także w języku obcym (K_U01, K_U02) - Student potrafi analizować związki przyczynowo-skutkowe między przemianami społeczno-politycznymi a ewolucją partii politycznych w USA i Kanadzie (K_U07) - Student potrafi formułować i uzasadniać własne oceny dotyczące różnic między systemami partyjnymi Ameryki Północnej a systemami partyjnymi występującymi w Europie (K_U03, K_U04)

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

- Student jest gotów do samodzielnego zdobywania i aktualizowania wiedzy o bieżących wydarzeniach politycznych dotyczących partii i systemów partyjnych USA i Kanady (K_K01, K_K06) - Student wykazuje otwartość na różne stanowiska ideologiczne i jest gotów do weryfikacji własnych poglądów w świetle nowych informacji i argumentów (K_K01) - Student dostrzega znaczenie pluralizmu politycznego i systemu partyjnego dla jakości demokracji, wykazując motywację do refleksji nad życiem publicznym (K_K04) - Student krytycznie ocenia posiadaną wiedzę na temat partii politycznych i systemów partyjnych oraz jest w stanie zidentyfikować obszary wymagające pogłębienia (K_K06)

Koordynatorzy przedmiotu

Sławomir Drelich

Metody dydaktyczne

- wykład problemowy wprowadzający do zagadnień teoretycznych - dyskusja problemowa, - studium przypadku - analiza porównawcza i krytyczna literatury oraz źródeł - pogadanka i praca w grupach

Metody dydaktyczne podające

- pogadanka
- wykład problemowy
- wykład informacyjny (konwencjonalny)
- wykład konwersatoryjny
- tekst programowany

Metody dydaktyczne poszukujące

- ćwiczeniowa
- studium przypadku
- SWOT
- sytuacyjna
- biograficzna
- klasyczna metoda problemowa

Wymagania wstępne

podstawowa wiedza z zakresu systemów politycznych, ogólna orientacja w historii i współczesności USA, znajomość podstawowych pojęć z zakresu stosunków międzynarodowych

Kryteria oceniania

Kolokwium końcowe pisemne - kolokwium obejmować będzie treści omawiane podczas zajęć oraz merytoryczną zawartość lektur obowiązkowych przynależnych do poszczególnych zajęć.

Kryteria oceny:
- bardzo dobry [90% punktów]
- dobry plus [80% punktów]
- dobry [70% punktów]
- dostateczny plus [60% punktów]
- dostateczny [51% punktów]

Literatura

Literatura obowiązkowa:
1. Brak tekstu obowiązkowego do zajęć.
2. Turek M., Midterm. Specyfika wyborów do Kongresu USA w środku prezydenckiej kadencji, "Studia Wyborcze" 2021, tom 32, s. 119-138.
Żołądek M., Kolegium Elektorów w amerykańskich wyborach prezydenckich, "Infos. Biuro Analiz Sejmowych", nr 14(280), 10 XII 2020, s. 1-4.
3. Miller G., Schofield N., The Transformation of the Republican and Democratic Party Coalitions in the U.S., "Perspectives on Politics" 2008, Vo. 6, No. 3, s. 433-450.
Pankiewicz J., Narracja polityczna republikanów w kształtowaniu kampanii wyborczej w wyborach prezydenckich w USA w 2024, [w:] Komunikowanie polityczne. Strategie i konteksty, A Ilciów i in. (red.), Zielona Góra 2025, s. 159-171.
4. Chorośnicki M., Tea Party jako prawicowy odłam Republikanów, "Krakowskie Studia Międzynarodowe" 2011, nr 4, s. 325-330.
5. Majewski R., O instytucjonalizacji życia politycznego Kanady, "Cywilizacja i Polityka" 2009, nr 7, s. 171-185.
6. Kanwar P. S., Make Canada Great Again: the Influence of Donald Trump on the Canadian Right-Wing Identity, "Political Science Undergraduate Review" 2020, Vol. 5, s. 1-8.
7. Pruysers S., Sayers A., Czarnecki L, Nationalization and Regionalization in the
Canadian Party System: 1867–2015, "Canadian Journal of Political Science" 2020, Vol. 53, s. 151–169.
8. Brak tekstu obowiązkowego do zajęć.

Literatura uzupełniająca:
Antoszewski A., Herbut R., Teoria i praktyka funkcjonowania partii politycznych, Wrocław 2015.
Gołębiowski M., Dzieje kultury Stanów Zjednoczonych, Warszawa 2015.
Grabowski J. Historia Kanady, Poznań 2001.
Jenkins S., Krótka historia Ameryki. Od Partii Herbacianej do Trumpa, Warszawa 2026.
Lewicki Z., Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki 1607-2024, Warszawa 2024.
Parafianowicz H., Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki, Ossolineum 2011.
Pastusiak L. Prezydenci USA w XXI w., Warszawa 2024.
Soroka T., System polityczny Kanady, Kraków 2012.
Zinn H., Ludowa historia Stanów Zjednoczonych. Od roku 1492 do dziś, Warszawa 2026.
Zins H., Historia Kanady, Ossolineum 1975.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2751-SM-S1-3-AM-PP w USOSweb