Człowiek w społeczeństwie 2751-PL-S1-1-CWS

Część I
Podstawy teoretyczne nauki o człowieku w społeczeństwie

1. Człowiek jako istota społeczna. Socjalizacja i tożsamość człowieka
- czym jest społeczeństwo; spór natura vs. kultura; miejsce socjologii w naukach o bezpieczeństwie
- socjalizacja pierwotna i wtórna; grupy, w których dokonuje się socjalizacja; socjalizacja a resocjalizacja
- tożsamość osobowa, społeczna, zbiorowa; kryzysy tożsamości we współczesnym świecie
- omawiane pojęcia: fakt społeczny, socjalizacja pierwotna, socjalizacja wtórna, jaźń odzwierciedlona, tożsamość społeczna, tożsamość zbiorowa
- badacze i teorie: Émile Durkheim (koncepcja faktu społecznego), George Herbert Mead (interakcjonizm symboliczny, jaźń odzwierciedlona), Erik Erikson (teoria kryzysu tożsamości)

2. Człowiek i jego status. Role społeczne i grupy społeczne
- status przypisany i osiągnięty, rola społeczna, konflikt i napięcie roli
- teoria dramaturgiczna życia społecznego
- typologia grup społecznych, dynamika grupowa, grupy odniesienia
- omawiane pojęcia: status społeczny, rola społeczna, konflikt ról, grupa pierwotna, grupa wtórna, grupa odniesienia, przywództwo grupowe
- badacze i teorie: Erving Goffman (teoria dramaturgiczna na podstawie "Człowieka w teatrze życia codziennego"), Ralph Linton (koncepcja statusu i roli), Charles H. Cooley (koncepcja grupy pierwotnej)

3. Człowiek w strukturze społecznej. Stratyfikacja, władza i autorytet
- klasy, warstwy, nierówności społeczne, mobilność społeczna
- typologia władzy: tradycyjna, charyzmatyczna, legalna
- legitymizacja władzy
- posłuszeństwo wobec autorytetu oraz jego implikacje dla systemów dowodzenia, bezpieczeństwa i zarządzania
- omawiane pojęcia: stratyfikacja społeczna, ruchliwość oraz mobilność pozioma i pionowa, deprywacja, legitymizacja władzy, habitus, kapitał kulturowy
- badacze i teorie: Max Weber (typologia władzy i legitymizacji), Pierre Bourdieu (habitus, kapitał kulturowy i społeczny), Stanley Milgram (eksperyment posłuszeństwa wobec autorytetu)

4. Człowiek i mechanizmy kontroli społecznej. Dewiacja i konflikt społeczny
- formalna i nieformalna kontrola społeczna; teorie dewiacji (anomia, naznaczanie społeczne)
- klasyczne teorie konfliktu społecznego, funkcje pozytywne i negatywne konfliktu
- konflikt społeczny jako źródło zagrożeń dla bezpieczeństwa wewnętrznego
- omawiane pojęcia: kontrola społeczna, anomia, dewiacja, naznaczanie społeczne, stygmatyzacja, teoria napięcia, eskalacja i deeskalacja konfliktu
- badacze i teorie: Robert Merton (teoria napięcia i anomii), Howard Becker (teoria naznaczania społecznego), Lewis Coser i Ralf Dahrendorf (teoria konfliktu społecznego)

5. Człowiek wobec zachowań zbiorowych, tłumu i opinii publicznej
- teorie tłumu i zachowań zbiorowych, deindywiduacja, panika zbiorowa
- opinia publiczna: funkcje, mechanizmy kształtowania, znaczenie i ograniczenia sondaży, opiniotwórczość sondaży
- spirala milczenia jako mechanizm kształtowania dyskursu publicznego
- omawiane pojęcia: tłum, deindywiduacja, panika moralna, opinia publiczna, spirala milczenia
- badacze i teorie: Gustave Le Bon (psychologia tłumu), Elisabeth Noelle-Neumann (teoria spirali milczenia), Serge Moscovici (psychologia mniejszości i tłumów), Giovanni Sartori (krytyka sondaży)

6. Człowiek wobec narodu. Kultura polityczna i tożsamość narodowa
- typologia kultury politycznej: parafialna, poddańcza, uczestnicząca
- koncepcje narodu: etniczna vs. obywatelska; naród jako wspólnota wyobrażona
symbole narodowe i pamięć zbiorowa jako spoiwo społeczne
- omawiane pojęcia: kultura polityczna, wspólnota wyobrażona, nacjonalizm, patriotyzm, pamięć zbiorowa, szowinizm, etnocentryzm, rasizm
- badacze i teorie: Gabriel Almond i Sidney Verba (teoria kultury politycznej), Benedict Anderson (koncepcja wspólnot wyobrażonych), Ernest Gellner (teoria narodów i nacjonalizmu)

Część II
Człowiek wobec współczesnych zagrożeń i problemów społecznych

7. Człowiek wobec migracji i społeczeństwa wielokulturowego
- typologia migracji, przyczyny i skutki społeczne; modele integracji i polityk migracyjnych państwa
- sekurytyzacja migracji, czyli jak zjawisko społeczne staje się kwestią bezpieczeństwa
- napięcia międzykulturowe a spójność społeczna
- omawiane pojęcia: migracja, integracja, asymilacja, akulturacja, multikulturalizm, sekurytyzacja, tolerancja, akceptacja
- badacze i teorie: Zygmunt Bauman (typologie migracji i koncepcja płynnej rzeczywistości), Ole Wæver (koncepcja sekurytyzacji, szkoła kopenhaska), Samuel Huntington (teza o zderzeniu cywilizacji), Will Kymlicka (teoria multikulturalizmu)

8. Człowiek wobec radykalizacji, polaryzacji i ekstremizmu
- proces radykalizacji jednostki i grupy; czynniki społeczne sprzyjające ekstremizmowi i polaryzacji
- rola mikrospołeczności i mediów społecznościowych w radykalizacji i polaryzacji społecznej
- modele i wyzwania deradykalizacji
- omawiane pojęcia: radykalizacja, deprywacja względna, deradykalizacja, polaryzacja, bańki informacyjne
- badacze i teorie: Ted Robert Gurr (teoria deprywacji względnej), Arie Kruglanski (teoria poszukiwania znaczenia), Marc Sageman (analiza radykalizacji i jej przyczyn społecznych oraz grupowych)

9. Człowiek wobec zagrożenia terrorystycznego
- terroryzm jako forma przemocy politycznej i werbalizacji radykalizmu społeczno-religijnego
- radykalizacja online, specyfika terroryzmu samotnych wilków
- społeczne i medialne mechanizmy oddziaływania terroryzmu
- omawiane pojęcia: terroryzm, przemoc polityczna, propaganda czynu, samotny wilk, manipulacja
- badacze i teorie: Martha Crenshaw (analiza przyczyn terroryzmu), Bruce Hoffman (analiza strategii terrorystycznych), Louise Richardson (motywacje terrorystów)

10. Człowiek w realiach dezinformacji, propagandy i wojny informacyjnej
- mechanizmy psychospołeczne w kontekście skuteczności propagandy
- typologia dezinformacji[ fake news i deepfake w kontekście konfliktów hybrydowych; rola narzędzi sztucznej inteligencji
- odporność informacyjna społeczeństwa jako element bezpieczeństwa państwa i jednostki
- omawiane pojęcia: propaganda, dezinformacja/misinformacja, wojna hybrydowa, deepfake, bańka informacyjna
- badacze i teorie: Jacques Ellul (klasyczna teoria propagandy), Edward Herman i Noam Chomsky (model propagandy medialnej), Claire Wardle (typologia zaburzeń informacyjnych)

11. Człowiek w niewoli mediów społecznościowych i baniek informacyjnych
- algorytmizacja współczesnych treści, bańki informacyjne (filter bubble), efekt "komory pogłosowej"
- polaryzacja afektywna społeczeństwa; cyberprzemoc i mowa nienawiści online
- media społecznościowe jako przestrzeń mobilizacji społecznej i politycznej
- media społecznościowe jako przestrzeń ograniczania wolności i autonomii jednostki
- omawiane pojęcia: bańka informacyjna, echo chamber, polaryzacja afektywna, cyberprzemoc, polaryzacja, hejt
- badacze i teorie: Eli Pariser (koncepcja filter bubble), Cass Sunstein (teoria polaryzacji grupowej), Zeynep Tufekci (analiza mediów społecznościowych i ruchów społecznych)

12. Człowiek wobec populizmu i kryzysu demokracji liberalnej
- populizm jako tzw. "cienka" ideologia; populizm a demagogia; dychotomiczny podział na "lud" i "elity" w koncepcjach populistycznych
- mechanizmy erozji instytucji demokratycznych we współczesnych państwach
- autorytaryzm konkurencyjny jako współczesne zjawisko polityczno-społeczne
- omawiane pojęcia: populizm, "cienka" ideologia, erozja demokracji, autorytaryzm konkurencyjny, demokracja nieliberalna, reżim hybrydowy
- badacze i teorie: Margaret Canovan (podstawy teoretyczne badań nad populizmem), Cas Mudde (populizm jako "cienka" ideologia), Jan-Werner Müller (wnioski z pracy "Co to jest populizm?"), Steven Levitsky i Daniel Ziblatt (koncepcja erozji demokracji na podstawie pracy "Tak umierają demokracje")

13. Człowiek wobec teorii spiskowych i erozji zaufania społecznego
- psychologiczne i społeczne mechanizmy myślenia spiskowego
- teorie spiskowe a erozja zaufania do instytucji publicznych
- przykłady popularnych teorii spiskowych we współczesnych społeczeństwach
- koncepcja postprawdy i jej wpływ na dyskurs polityczny
- omawiane pojęcia: teoria spiskowa, myślenie spiskowe, postprawda, erozja zaufania instytucjonalnego
- badacze i teorie: Karen Douglas (psychologia teorii spiskowych), Richard Hofstadter (koncepcja "paranoicznego stylu" w polityce), Michael Barkun (analiza kultury spisku)

14. Człowiek i zaufanie do innych. Kapitał społeczny i odporność społeczna wobec kryzysów
- kapitał społeczny wiążący i pomostowy; zaufanie uogólnione i instytucjonalne
- spójność społeczna jako czynnik odporności państwa na zagrożenia hybrydowe
- pomiar i erozja kapitału społecznego we współczesnych społeczeństwach
- omawiane pojęcia: kapitał społeczny (wiążący oraz pomostowy), zaufanie uogólnione, spójność społeczna, odporność społeczna (resilience)
- badacze i teorie: Robert Putnam (koncepcja kapitału społecznego w kontekście pracy "Samotna gra w kręgle"), Francis Fukuyama (rola zaufania społecznego), James Coleman (teoria kapitału społecznego)

15. Człowiek w społeczeństwie doby kryzysu - podsumowanie kursu
- zachowania społeczne w sytuacjach zagrożenia (pandemie, konflikty zbrojne, katastrofy)
- komunikacja kryzysowa państwa ze społeczeństwem; społeczeństwo ryzyka
- bezpieczeństwo społeczne jako sektor bezpieczeństwa narodowego
- omawiane pojęcia: zarządzanie kryzysowe, społeczeństwo ryzyka, sektory bezpieczeństwa, solidarność społeczna
- badacze i teorie: Ulrich Beck (koncepcja społeczeństwa ryzyka), Barry Buzan (teoria sektorów bezpieczeństwa, szkoła kopenhaska), Anthony Giddens (analiza nowoczesności i ryzyka)