Pszczoła miodna - owad użytkowy i obiekt pasjonujących badań naukowych 2600-PMBIOT-SX-S1

Pszczoła miodna (Apis mellifera) to gatunek owadów o wielkim znaczeniu w przyrodzie i gospodarce człowieka. Jest gatunkiem rozpowszechnionym na całym świecie, występując w stanie udomowionym i dzikim. Z tego względu poświęca się pszczołom wiele badań naukowych. Jakkolwiek organizm pszczoły już jest dość dokładnie zbadany, pozostaje jeszcze wiele zagadnień do rozwiązania, co przynosi wspaniałe, odkrywające się perspektywy wielu nowych badań naukowych. Problemem pozostaje czy i do jakiego stopnia człowiek „udomowił” pszczoły i jak głęboko może ingerować w ich życie, z czego wynika. Ważne też są dalsze perspektywy jej egzystencji jako gatunku i rozpowszechnienia geograficznego, Podczas wykładów, w oparciu o dostępne podręczniki, publikacje książkowe oraz publikacje naukowe, opisane zostaną najważniejsze procesy biologiczne i fizjologiczne, zachodzące na poziomie pojedynczego osobnika pszczoły miodnej, a także całej kolonii (rodziny pszczelej) – określanej mianem superorganizmu, ponieważ dziesiątki tysięcy członków takiej wspólnoty pełni w niej funkcje analogiczne do narządów organizmu wielokomórkowego. Pewna część wykładu zostanie więc poświęcona społeczeństwom zwierząt (owadów) i wyjątkowości eusocjalnego społeczeństwa pszczół. W toku wykładu gatunek pszczoła miodna (Apis mellifera) zostanie też opisany na tle innych przedstawicieli rodziny Pszczołowatych. Kolejne wykłady będą dotyczyły morfologii i anatomii pszczoły miodnej. omówione zostanie działanie poszczególnych układów narządów ciała pszczoły. W dość szczegółowy sposób zostanie opisane życie rodziny pszczelej, jego aspekty biologiczne i fizjologiczne. Na podstawie wybranych publikacji naukowych przytoczone zostaną przykłady badań behawioralnych, neurobiologicznych, fizjologicznych, toksykologicznych, biochemicznych i genetycznych pszczół oraz oparte na behawiorze i fizjologii rodziny pszczelej przykłady modelowania procesów biologicznych. Kolejnym problemem poruszonym w toku wykładu będą przyczyny i następstwa ginięcia owadów zapylaczy - w tym pszczół. Jeden z wykładów będzie poświęcony opisywanemu w ostatnich latach zjawisku masowego ginięcia rodzin pszczelich – CCD. Wymienione i opisane zostaną też zagrożenia dla owadów zapylających, wynikające z gospodarki i produkcji rolnej człowieka oraz spowodowanych jego działalnością zmian w środowisku, na przykład w wyniku zatrucia środkami ochrony roślin i stosowania w zapylanych przez pszczoły uprawach roślin modyfikowanych genetycznie.

Całkowity nakład pracy studenta

Całkowity nakład pracy studenta 30h. W tym: 1. Wysłuchanie wykładu – 15h 2. Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta potrzebny do pomyślnego zaliczenia przedmiotu – 10h 3. Czas wymagany do przygotowania się do uczestnictwa w procesie oceniania (np. w egzaminach) – 5h

Efekty uczenia się - wiedza

W1: Definiuje podstawowe kategorie pojęciowe w biologii pszczoły miodnej jako owada społecznego, tj. społeczny tryb życia, owad społeczny kolonia, podstawowe elementy składowe kolonii, organizm społeczny, superorganizm oraz odnosi je do adaptacji fizjologicznych – K_W01; KW_02 W2: Zna podstawy anatomii i fizjologii owadów i umie je odnieść do organizmu pszczoły miodnej – K_W01; KW_02 W3: Wykazuje orientację w prowadzonych w kraju i za granicą badaniach naukowych na temat owadów zapylających i zdaje sobie sprawę ze znaczenia badań prowadzonych na pszczole miodnej i innych owadach zapylających dla nauki i gospodarki człowieka – K_W04; K_W09; K_W10 W4: Ma wiedzę dotyczącą zastosowania technik biologii molekularnej w badaniach pszczoły miodnej i innych owadów zapylających – K_W16

Efekty uczenia się - umiejętności

U-1: Samodzielnie wyszukuje informacje w polskiej i anglojęzycznej literaturze fachowej i popularno-naukowej, a także w Internecie i jest zdolny do oceny rzetelności uzyskanych informacji – K_U02; K_U04; K_U05 U-2: Przeprowadza analizy, syntezy, podsumowania i poprawne wnioskowania krytycznie oceniając wiarygodność uzyskanych danych i informacji – K_U05; K_U11 U-3: Posługuje się literaturą fachową w języku polskim i angielskim – K_U03; K_U11

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

K-1: Zna ograniczenia własnej wiedzy i rozumie potrzebę dalszego kształcenia się i pogłębiania kompetencji zawodowych – K_K01; K_K04 K-2: Krytycznie ocenia informacje z literatury naukowej, Internetu, a szczególnie mediów masowych, dotyczących wiedzy na temat owadów zapylających – K_K04; K_K07

Metody dydaktyczne

Metody dydaktyczne eksponujące: pokaz multimedialny (MS Power Point) Metody dydaktyczne podające: wykład (konwencjonalny); wykład konwersatoryjny; wykład problemowy Metody dydaktyczne poszukujące: problemowa, seminaryjna

Metody dydaktyczne eksponujące

- pokaz

Metody dydaktyczne podające

- wykład konwersatoryjny
- wykład problemowy
- wykład informacyjny (konwencjonalny)

Metody dydaktyczne poszukujące

- klasyczna metoda problemowa

Rodzaj przedmiotu

przedmiot fakultatywny

Wymagania wstępne

Przed przystąpieniem do wysłuchania wykładu student powinien posiadać podstawową wiedzę z zakresu anatomii i fizjologii zwierząt, biofizyki i biochemii.

Koordynatorzy przedmiotu

Przemysław Grodzicki

Kryteria oceniania

Zajęcia zostaną zaliczone na podstawie wyników kolokwium zaliczeniowego – testu, składającego się z 40 pytań. Do zaliczenia konieczna jest poprawna odpowiedź na co najmniej 21 pytań (52,5% prawidłowych odpowiedzi). Podczas testu będą weryfikowane następujące efekty kształcenia: W1,W2, W3, W4
Stosowana jest następująca skala ocen:
<21 - ocena niedostateczna
22-25 - ocena dostateczna (3,0)
26-29 - ocena dostateczna plus (3.5)
30-33 - ocena dobra (4,0)
34-37 - ocena dobra plus (4,5)
38-40 - ocena bardzo dobra (5,0)

Literatura

Prabucki, J. 1998. Pszczelnictwo. red. J. Prabucki. Szczecin: Wydawnictwo Promocyjne “Albatros.”
Tautz, J. 2008. The Buzz about Bees. Biology of a Superorganism. Springer-Verlag Berlin Heidelberg.
Tautz, Jürgen, Helga R. Heilmann, Jerzy Woyke, and Natalia Gajewska. 2008. Fenomen Pszczół Miodnych. Galaktyka.
Cymborowski B., Insect Endocrinology, PWN – Polish Scientific Publishers, Warszawa, Elsevier Amsterdam-Oxford-New York-Tokyo, 1992;
Heinrich B. (ed.), Insect Thermoregulation, A Wiley–Interscience Publication, 1981;
Janiszewki L. (red.). Neurofizjologia porównawcza. PWN 1993;
Kerkut G. A., Gilbert L. I. (eds.), Comprehensive Insect Physiology biochemistry and pharmacology, Pergamon Press, 1985;
Matthews R. W., Matthews J. R., Insect Behavior, Springer, 2010;
Migula P., Podstawy Fizjologii owadów, Skrypty Uniwersytetu Śląskiego, Uniwersytet Śląski, Katowice, 1990;
Poczopko P., Ciepło a życie. Zarys termofizjologii zwierząt, PWN, Warszawa, 1990;
Rockstein M. (ed.), The Physiology of Insecta, Academic Press Inc., 1974;
Aktualne artykuły przeglądowe i badawcze dotyczące pszczoły miodnej i innych owadów zapylających

W cyklu 2022/23L:

Ta sama jak w części A

Literatura dostępna online w czytelni online Biblioteki Uniwersyteckiej (nie zweryfikowano dostępności):

Bees as Superorganisms
By: Robin Moritz; Edward E. Southwick. Springer Berlin Heidelberg. ISBN: 978-3-540-54821-8, 978-3-642-84668-7, 978-3-642-84666-3.
Dostęp do pełnego tekstu

Buzz About Bees: Biology of a Superorganism
By: Jürgen Tautz; Hensler. Springer Berlin Heidelberg. ISBN: 978-3-540-78727-3, 978-1-281-39806-2, 978-3-540-78729-7. Biology.
Dostęp do pełnego tekstu

Bees: Their Vision, Chemical Senses, and Language
By: Karl von Frisch. Cornell University Press. ISBN: 978-0-8014-0628-7, 978-0-8014-9126-9, 978-0-8014-7176-6, 978-0-8014-7177-3. Invertebrates.
Dostęp do pełnego tekstu

Neurobiology and Behavior of Honeybees
By: Randolf Menzel; Alison Mercer. Springer Berlin Heidelberg. ISBN: 978-3-540-16950-5, 978-3-642-71498-6, 978-3-642-71496-2. Health & Medicine (General).
Dostęp do pełnego tekstu

Biogeography and Taxonomy of Honeybees
By: Friedrich Ruttner. Springer Berlin Heidelberg. ISBN: 978-3-540-17781-4, 978-3-642-72651-4, 978-3-642-72649-1.
Dostęp do pełnego tekstu

Honeybee Ecology: A Study of Adaptation in Social Life
By: Thomas D. Seeley. Princeton University Press. ISBN: 978-0-691-08391-9, 978-0-691-08392-6, 978-0-691-61134-1, 978-0-691-63935-2, 978-1-4008-5787-6. Invertebrates.
Dostęp do pełnego tekstu.

W cyklu 2025/26L:

Ta sama jak w części A

Literatura dostępna online w czytelni online Biblioteki Uniwersyteckiej (nie zweryfikowano dostępności):

Bees as Superorganisms
By: Robin Moritz; Edward E. Southwick. Springer Berlin Heidelberg. ISBN: 978-3-540-54821-8, 978-3-642-84668-7, 978-3-642-84666-3.
Dostęp do pełnego tekstu

Buzz About Bees: Biology of a Superorganism
By: Jürgen Tautz; Hensler. Springer Berlin Heidelberg. ISBN: 978-3-540-78727-3, 978-1-281-39806-2, 978-3-540-78729-7. Biology.
Dostęp do pełnego tekstu

Biogeography and Taxonomy of Honeybees
By: Friedrich Ruttner. Springer Berlin Heidelberg. ISBN: 978-3-540-17781-4, 978-3-642-72651-4, 978-3-642-72649-1.
Dostęp do pełnego tekstu

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2600-PMBIOT-SX-S1 w USOSweb