Z innej beczki – nieznośny powab pseudo/paranauki w biologii 2600-OG-PWB

Nauka to wiedza pozyskana z obserwacji, doświadczeń poznawczych i badań eksperymentalnych, które spełniają kryteria rzetelnych i powtarzalnych, prowadzonych w warunkach minimalizujących ryzyko błędu lub wpływu badacza, jego przekonań, punktu widzenia lub światopoglądu. Naturalnie nie wszystko da się udowodnić w oparciu o aktualne możliwości metodologii badawczej – wówczas mówimy o teorii naukowej, którą sankcjonują wiarygodne fakty i przesłanki naukowe. Przeciwnie, pseudo/paranauka nie spełnia powyższych kryteriów, lecz opiera się na przekonaniach. Zatem nauka niezmiennie poszukuje dowodów dla stawianych hipotez, natomiast pseudo/paranauka poprzestaje na tezach, które uznaje za pewniki. Oczywiście nie każda sfera twórczości intelektualnej, która nie jest oparta na dowodach, jest pseudo/paranauką, czego dobitnym przykładem może być choćby sztuka lub filozofia. Niemniej, wykształcenie wyższe zobowiązuje nas do umiejętności rozróżnienia tych zasadniczych kwestii. Warto wspomnieć, że niektórzy badacze dostrzegają także różnicę pomiędzy pseudonauką a paranauką, które opierają się na myśleniu spiskowym lub magicznym. Co więcej, coraz częściej można odnieść wrażenie, że w niektórych kręgach modnym stało się kwestionowanie osiągnięć współczesnej nauki na rzecz flirtu z pseudo/paranaukowymi tezami w zakresie nauk biologicznych, w tym także biologii molekularnej.
Celem dydaktycznym proponowanego wykładu jest omówienie – na wybranych przykładach – biologicznych aspektów teorii pseudo/paranaukowych, których podstawą nie są dowody oparte na metodologii naukowej, lecz przekonania, których nie sposób lub których nie udało się, mimo usilnych starań, udowodnić. Dobitnym przykładem tez, które w znacznej mierze przepadły w konfrontacji z aktualnym stanem wiedzy naukowej są choćby te o rzekomej skuteczności witaminy C w walce z nowotworem, czy propagandowe teorie o szkodliwości szczepień ochronnych, wyjątkowo aktualne w kontekście szczepień przeciwko COVID-19. Zwykle brak wiedzy w danej dziedzinie lub brak możliwości zrozumienia określonego zagadnienia, choćby z powodu trudnego lub zagmatwanego przekazu, skłania nas do nadmiernej ufności wobec doniesień, które wydają się być przełomowe. Dotyczy to w szczególności tych, w których dostrzegamy potencjał w odniesieniu do naszego życia lub zdrowia.
Na podstawie wybranych przykładów omawiane będą najbardziej aktualne doniesienia pseudo/paranaukowe z zakresu nauk biologicznych w konfrontacji z rzetelną wiedzą naukową oraz w oparciu o kryteria demarkacyjne Paula Thagarda przedstawione m.in. w artykule „Why Astrology Is a Pseudoscience” (Roskal, 2014). Kryteria Thagarda w najbardziej syntetycznej formie odnoszą się do następujących kwestii:
1. Jeśli fakty dobierane są pod tezę i na siłę w nią wkomponowywane, nie może być mowy o teorii naukowej.
2. Jeśli wyznawcy danej teorii są jej zakładnikami, nie myślą krytycznie, tkwią w tunelowaniu poznawczym i wyszukują wyłącznie argumentów za daną teorią, a nie przeciw niej, ewidentnie działają niezgodnie z metodologią naukową.

Źródła/publikacje naukowe podawane przez wykładowców w trakcie wykładów.

Nie dotyczy.