Prowadzony w cyklach: 2024/25L, 2025/26L

Kod ISCED: 0111

Punkty ECTS: 2

Język: polski

Organizowany przez: Wydział Nauk Biologicznych i Weterynaryjnych

Podstawy dydaktyki 2600-N-PDBIOL-2-S1

Opis treści kształcenia
Blok 1. Podstawy dydaktyki – pojęcia i charakterystyka procesu uczenia się

Studenci w trakcie wykładów zapoznają się z pojęciem, źródłami oraz przedstawicielami polskiej dydaktyki. Poznają jej przedmiot i zadania. Omawiane są również podstawowe informacje na temat procesu uczenia się (style uczenia się, rodzaje inteligencji, podstawy neuronauk dotyczące procesu uczenia się – aspekty kognitywne nauczania).

Pojęcie, źródła dydaktyki i przedstawiciele polskiej dydaktyki XX wieku (C.W1, C.W3).

Systemy dydaktyczne: system dydaktyki tradycyjnej, progresywistycznej, współczesne systemy dydaktyczne, konektywizm (C.W1, C.W3).

Podstawowe informacje o uczeniu się (C.W1).

Blok 2. Projektowanie lekcji

W bloku tematycznym omawiane są elementy związane z projektowaniem lekcji, takie jak cele, środki, metody, zasady, formy i treści kształcenia.

Cele kształcenia – wartości i ich rola w życiu człowieka i społeczeństwa; cele kształcenia ogólnego i zawodowego; cele operacyjne; taksonomia celów; związek celów kształcenia z wychowaniem (C.W3).

Treści kształcenia – wymagania społeczne, naukowe i dydaktyczne; zasady i kryteria doboru treści kształcenia (C.W3, C.U3).

Zasady kształcenia – pojęcie, geneza i podstawowe zasady kształcenia (C.W3).

Metody aktywizujące w nauczaniu (C.U3).

Proces projektowania lekcji – budowa, modele, prowadzenie lekcji, style i techniki pracy z uczniami (C.W4).

Współczesne środki dydaktyczne i rola wizualizacji w nauczaniu – zasady projektowania materiałów dydaktycznych, rola wizualizacji, multimedia, uwaga i skuteczność odbioru informacji wizualnych, dydaktyka interaktywna (C.W4).

Mind mapping i skuteczne uczenie się (C.W4).

Materiały dydaktyczne wspomagające kształcenie – prezentacja multimedialna, tutorial, infografika, visual storytelling, wykorzystanie AI w edukacji (C.W4).

Formy organizacyjne kształcenia – pojęcie, kryteria podziału, system klasowo-lekcyjny, struktura lekcji, formy pracy uczniów (C.U4).

Na podstawie przykładów studenci opracowują scenariusz i konspekt lekcji, uwzględniając elementy dydaktyczne struktury systemu kształcenia, dobór metod nauczania oraz planowanie procesu ewaluacji w formie oceny kształtującej (C.U4).

Blok 3. Organizacja procesu kształcenia i budowa środowiska uczenia się

Zbieranie i wykorzystanie informacji o uczniu i klasie – cele poznania, podstawowe sposoby poznawania uczniów i zespołów klasowych, poznanie pojedynczych uczniów, analiza stosunku do nauki szkolnej, uczeń w środowisku pozaszkolnym, refleksja nad własną pracą nauczyciela (C.U1).

Komunikacja i integracja klasy (C.U1, C.U2).

Analiza sytuacji agresji w szkole – rozpoznawanie przejawów agresji, przyczyny i sposoby reagowania, opracowywanie strategii zapobiegania w oparciu o literaturę i zalecenia Ministerstwa (C.U1, C.K1).

Proces kształcenia i samokształcenia – teoria poznania a proces kształcenia, relacja nauczania i uczenia się, ogniwa procesu kształcenia, kształcenie wielostronne, proces samokształcenia (C.W5).

Praca z uczniem zdolnym – pojęcie ucznia zdolnego, diagnozowanie zdolności, formy pracy z uczniem uzdolnionym, rola szkoły i nauczyciela (C.W5, C.U5).

Motywacja do uczenia się (C.U5).

Metody badania i rozwoju zdolności twórczych – zdolności twórcze jako zdolności myślenia, trening twórczości, zdolności kierunkowe (C.W5, C.U1).

Indywidualizacja w nauczaniu – dostosowanie działań edukacyjnych do możliwości psychofizycznych uczniów, tempa nauczania, sposoby wyrównywania szans edukacyjnych (C.W5, C.U5, C.K1).

Na przykładzie analizy indywidualnego przypadku studenci opracowują działania edukacyjne dla ucznia, uwzględniając jego możliwości psychofizyczne i tempo nauczania; opisują sposoby wyrównywania szans edukacyjnych w oparciu o praktyczne doświadczenia i literaturę przedmiotu (C.W5, C.U1, C.K1).

Sposoby oceny osiągnięć uczniów i metody oceniania w szkole – system oceniania, egzaminy, sprawdziany, ocena kształtująca, ocena efektywności dydaktycznej nauczyciela (C.W6, C.U6).

W cyklu 2024/25L:

Podstawy dydaktyki jest przedmiotem wprowadzającym studentów w obszar teorii i praktyki kształcenia, stanowiącym podstawowy komponent przygotowania pedagogicznego. Przedmiot ukierunkowany jest na zdobycie wiedzy o procesie nauczania i uczenia się, jego strukturze, zasadach, celach oraz metodach, a także na rozwijanie umiejętności projektowania i organizowania sytuacji dydaktycznych w środowisku szkolnym i pozaszkolnym.

W trakcie zajęć studenci poznają istotę dydaktyki jako subdyscypliny pedagogicznej, jej przedmiot, zadania oraz związki z dydaktykami szczegółowymi. Omawiane są współczesne koncepcje i systemy dydaktyczne (m.in. tradycyjny, progresywistyczny, konstruktywistyczny, konektywistyczny), a także uwarunkowania procesu uczenia się w kontekście psychologicznym, poznawczym i społecznym.

Szczególny nacisk położony jest na projektowanie procesu dydaktycznego — od formułowania celów kształcenia, poprzez dobór treści, metod, środków i form organizacyjnych, aż po ocenę osiągnięć uczniów i ewaluację skuteczności nauczania. Studenci uczą się opracowywać scenariusze i konspekty lekcji, dobierać metody aktywizujące, tworzyć materiały dydaktyczne (także z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych i sztucznej inteligencji), a także analizować i planować działania wychowawczo-dydaktyczne w klasach o zróżnicowanych potrzebach i możliwościach uczniów.

Przedmiot obejmuje również problematykę indywidualizacji nauczania oraz pracy z uczniem zdolnym, sposoby wyrównywania szans edukacyjnych, budowanie środowiska sprzyjającego uczeniu się oraz metody wspierania motywacji i rozwoju twórczości uczniów. Omawiane są także kwestie komunikacji w klasie, integracji zespołu uczniowskiego oraz reagowania na sytuacje trudne, w tym zachowania agresywne w środowisku szkolnym.

Zajęcia łączą elementy teorii z praktyką – studenci pracują na przykładach rzeczywistych sytuacji edukacyjnych, analizują przypadki, dyskutują o współczesnych wyzwaniach dydaktyki oraz opracowują własne projekty działań dydaktycznych i wychowawczych.

W cyklu 2025/26L:

Całkowity nakład pracy studenta

Całkowity nakład pracy studenta 2 punkty - 60 h: - udział w zajeciach 30 h - 1 punkt ECTS - przygotowanie do egzaminu, 15 h - 1 punkt ECTS - przygotowanie do aktywności praktycznych 15 h Prowadzenie notatek z wykładu, studiowanie regularnie prezentowanej na wykładzie literatury (podanej w syllabusie przedmiotu), analiza źródeł. przygotowanie do egzaminu. Praktyczne zastosowania wiedzy (w przypadku odbywanych praktyk) przejawiające się w opracowanych konspektach zajęć i prowadzeniu dokumentacji praktyki. 1. Na podstawie przykładów studenci opracowują scenariusz i konspekt lekcji uwzględniając elementy dydaktyczne struktury systemu kształcenia, w lekcji uwzględniają dobór metod kształcenia, planują proces ewaluacji w formie oceny kształtującej. 2. Analizują realną sytuację agresji w szkole - studenci w grupach opracowują sposoby zapobiegania na podstawie literatury i zaleceń Ministerstwa. 3. W trakcie dyskusji panelowej studenci prezentują metody pracy z uczniem zdolnym, przedstawiają przykładowe plany pracy z uczniami zdolnymi, omawiają działania nauczyciela oraz szkoły. 4. Studenci na przykładzie analizy indywidualnego przypadku projektują działania edukacyjne dla ucznia uwzględniając jego możliwości psychofizyczne, tempo nauczania, opisują sposoby wyrównywania szans edukacyjnych (opracowanie pisemne indywidualnego przypadku w oparciu o treści zaleconej literatury i kryteria omówione na zajęciach). 5. Studenci w grupach na podstawie programu kształcenia układają test i dobierają kryteria oceny do wybranej jednostki dydaktycznej. Wyniki prac są omawiane i dyskutowane na forum grupy. 6. Studenci korzystają z AI w zastosowaniach edukacyjnych - wykorzystują oprogramowanie do tworzenia materiałów edukacyjnych oraz wspomagania procesu dydaktycznego.

Efekty uczenia się - wiedza

Efekty związane z uprawnieniami pedagogicznymi: C.W1.: student/ka ma wiedzę z zakresu usytuowania dydaktyki w obszarze pedagogiki, zna przedmiot i zadania współczesnej dydaktyki oraz relację dydaktyki ogólnej do dydaktyk szczegółowych; C.W2.: student/ka potrafi scharakteryzować klasę szkolną jako środowisko edukacyjne, potrafi opisać style kierowania klasą, scharakteryzować procesy społeczne zachodzące w klasie (opisuje strukturę grupy i jej rozwój), potrafi wymienić ćwiczenia i działania pozwalające na integrację klasy oraz sposoby utrzymania ładu i dyscypliny. Student potrafi wymienić działania zmierzające do tworzenia środowiska sprzyjającego postępom w nauce oraz sposoby nauczania w klasie zróżnicowanej pod względem poznawczym, kulturowym, statusu społecznego lub materialnego; C.W3.: student opisuje współczesne koncepcje nauczania i cele kształcenia (oraz źródła), potrafi sformułować cele kształcenia (ich rodzaje); potrafi wymienić zasady dydaktyki, metody nauczania, treści nauczania, zna organizację procesu kształcenia oraz pracy uczniów; C.W4.: student/ka potrafi opisać strukturę lekcji (jako jednostki dydaktycznej), opisać jej budowę, określa modele lekcji i zna sztukę prowadzenia lekcji. Student/ka charakteryzuje style i techniki pracy z uczniami; interakcje w klasie; Student/ka potrafi samodzielnie zaprojektować materiał dydaktyczny wspomagający kształcenie (prezentację multimedialną, tutorial, infografikę i visual storytelling). Potrafi dobrać i ma widzą na temat percepcji, uwagi i właściwego projektowania środków dydaktycznych i zna ich efektywność (np. Skuteczność realizacji lekcji w oparciu o tablice interaktywne); C.W5.: W procesie projektowania działań edukacyjnych uwzględnia konieczność dostosowania do zróżnicowanych potrzeb i możliwości uczniów, w szczególności możliwości psychofizycznych oraz tempa uczenia się, a także potrzebę i sposoby wyrównywania szans edukacyjnych, znaczenie odkrywania oraz rozwijania predyspozycji i uzdolnień oraz zagadnienia związane z przygotowaniem uczniów do udziału w konkursach i olimpiadach przedmiotowych; autonomię dydaktyczną nauczyciela; C.W6.: potrafi opisać sposoby i znaczenie oceniania osiągnięć szkolnych uczniów: ocenianie kształtujące w kontekście efektywności nauczania, wewnątrzszkolny system oceniania, rodzaje i sposoby przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów zewnętrznych; tematykę oceny efektywności dydaktycznej nauczyciela i jakości działalności szkoły oraz edukacyjną wartość dodaną;

Efekty uczenia się - umiejętności

Efekty związane z uprawnieniami pedagogicznymi: C.U1.: potrafi zidentyfikować potrzeby dostosowania metod pracy do klasy zróżnicowanej pod względem poznawczym, kulturowym, statusu społecznego lub materialnego; C.U2.: student/ka potrafi zaprojektować działania służące integracji klasy szkolnej; C.U3.: student/ka potrafi dobierać metody nauczania do nauczanych treści i zorganizować pracę uczniów; C.U4.: student/ka potrafi wybrać model lekcji i zaprojektować jej strukturę; C.U5.: student potrafi zaplanować pracę z uczniem zdolnym, przygotowującą go do udziału w konkursie przedmiotowym lub współzawodnictwie sportowym; C.U6.: student/ka dokonuje oceny pracy ucznia i potrafi zaprezentować ją w formie oceny kształtującej;

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

Efekty związane z uprawnieniami pedagogicznymi: C.K1.: student/ka posiada umiejętność twórczego poszukiwania najlepszych rozwiązań dydaktycznych sprzyjających postępom.

Metody dydaktyczne

pokaz, wykład informacyjny, dyskusja, formy praktyczne na zajęciach. wykład informacyjny i lpnwersatoryjny prezentacja multimedialna analiza źródeł i literatury przedmiotu.

Metody dydaktyczne eksponujące

- pokaz

Metody dydaktyczne podające

- wykład problemowy
- opis
- wykład konwersatoryjny
- wykład informacyjny (konwencjonalny)

Metody dydaktyczne poszukujące

- projektu
- klasyczna metoda problemowa

Metody dydaktyczne w kształceniu online

- metody oparte na współpracy
- metody służące prezentacji treści
- metody odnoszące się do autentycznych lub fikcyjnych sytuacji

Rodzaj przedmiotu

przedmiot obligatoryjny

Wymagania wstępne

Brak - przedmiot jest realizowany w ramach przygotowania pedagogicznego

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2024/25L:

Dorota Siemieniecka

W cyklu 2025/26L:

Dorota Siemieniecka
Lidia Wiśniewska-Nogaj

Kryteria oceniania

Egzamin pisemny (trzy otwarte pytania) – podstawowa forma zaliczenia przedmiotu - efekty: CW1, W2, W3, W4, W5, W6; CU1, U2, U3, U4, U5, U6; CK1.

Termin "0" .Test bez dostępu do podręczników oraz pytanie otwarte

Kryteria oceniania:
niedostateczny – <50
dostateczny – 50%
dostateczny plus – 60%
dobry – 70%
dobry plus – 80%
bardzo dobry – 90–100%

Aktywność na zajęciach – dodatkowo uwzględniana w ocenie końcowej:

Praktyki zawodowe

Zajęcia stanowią przygotowanie do praktyk zawodowych.

Literatura

Realizowane na zajęciach treści osoba studiująca może znaleźć w następujących pozycjach:

Literatura podstawowa:

Siemieniecka D., Karwasz G., (2023). (Eds.), Dydaktyka i pedagogika kognitywistyczna. Zasady ogólne i implementacje w fizyce. Toruń:
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Anders R. J.(1994). Uczymy się nauczać. Warszawa: WSiP.

Bereźnicki F. (2001). Dydaktyka kształcenia ogólnego. Kraków: Impuls. Davis R., Alexander L., Yelon S. (1983). Konstruowanie systemu kształcenia. Warszawa: PWN.

Boraczyńska, M., Dzierzgowska I., Pasich L. (2012). Uczeń zdolny-metody pracy. Wydawnictwo: Raabe.

Brophy, J.(2004). Motywowanie uczniów do nauki. Warszawa: PWN.

Cywińska M. Rozwijanie motywacji uczniów do nauki, https://repozytorium.amu.edu.pl/jspui/bitstream/10593/6568/1/se_20_2012_cywinska.pdf

Denek, K. (2005). Ocenianie szkolne w kontekście efektywności i kształcenia zorientowanego na jakość, Biuletyn Badawczy CKE, 5/2005.

Ebu J., Smutny J. (1998). Jak kształcić uzdolnienia dzieci i młodzież. Warszawa: WSiP.

Gagn’e R., Briggs L., Wager W. (1992). Zasady projektowania dydaktycznego. Warszawa: WSiP.

Kruszewski K. (1993). 45 minut. Prawie cała historia lekcji. Warszawa: PWN.

Kruszewski, K. (1987). Zmiana i wiadomość. Perspektywa dydaktyki ogólnej. Warszawa: PWN.

Kruszewski, K., Konarzewski K. (1991). Sztuka nauczania. Warszawa: PWN.

Kupisiewicz, Cz. (1994). Podstawy dydaktyki ogólnej. Warszawa: „BGW”.

Limont W.(2010). Uczeń zdolny. Gdańsk: GWP.

Nalaskowski, S. (2000). Metody nauczania. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

Nęcka, E. (1998). Trening twórczości podręcznik dla psychologów, pedagogów i nauczycieli. Kraków: Impuls.

Niemierko, B. (1998). Między oceną szkolną a dydaktyką. Bliżej dydaktyki. Warszawa: WSiP.

Niemierko, B. (2002). Ocenianie szkolne. Podręcznik skutecznej dydaktyki. Warszawa.

Niemierko, B. (2007). Kształcenie szkolne. Podręcznik skutecznej dydaktyki. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.

Siemieniecka, D., Siemieniecki B. (2019). Teorie kształcenia w świecie cyfrowym. Kraków: Impuls.

Literatura uzupełniająca:

Siemieniecka D., Skibińska M, Majewska K. (2020). Cyberagresja – zjawisko, skutki, zapobieganie.Toruń: UMK.

Siemieniecki B., Wiśniewska L., Kwiatkowska W. (2020). Agresja- zjawisko, skutki, zapobieganie. Perspektywa pedagogiki kognitywistycznej, psychoprofilaktyki oraz edukacji moralnej, UMK, Toruń 2020

W cyklu 2024/25L:

Siemieniecka, D., Siemieniecki B. (2019). Teorie kształcenia w świecie cyfrowym. Kraków: Impuls.

Literatura uzupełniająca:

Siemieniecka D., Skibińska M, Majewska K. (2020). Cyberagresja – zjawisko, skutki, zapobieganie.Toruń: UMK.

Siemieniecki B., Wiśniewska L., Kwiatkowska W. (2020). Agresja- zjawisko, skutki, zapobieganie. Perspektywa pedagogiki kognitywistycznej, psychoprofilaktyki oraz edukacji moralnej, UMK, Toruń 2020

W cyklu 2025/26L:

Siemieniecka, D., Siemieniecki B. (2019). Teorie kształcenia w świecie cyfrowym. Kraków: Impuls.

Literatura uzupełniająca:

Siemieniecka D., Skibińska M, Majewska K. (2020). Cyberagresja – zjawisko, skutki, zapobieganie.Toruń: UMK.

Siemieniecki B., Wiśniewska L., Kwiatkowska W. (2020). Agresja- zjawisko, skutki, zapobieganie. Perspektywa pedagogiki kognitywistycznej, psychoprofilaktyki oraz edukacji moralnej, UMK, Toruń 2020

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2600-N-PDBIOL-2-S1 w USOSweb