Zwierzęta jadowite i alergenne
2600-1B-ZJSA4-1-S1
Przedmiot pozwala na zdobycie wiedzy teoretycznej i praktycznej dotyczącej zwierzęta jadowitych i alergennych. Podczas zajęć zostanie poruszona następująca tematyka: Różnice między zwierzętami trującymi a jadowitymi. Przepisy dotyczące posiadania zwierząt jadowitych. Grupy zwierząt jadowitych. Skład jadów. Mechanizmy działania głównych składników jadów i ich skutki na organizm. Przeciwdziałanie skutkom aplikacji jadów. Wykorzystanie niektórych składników jadów.
Celem części poruszającej tematykę zwierząt alergennych jest zapoznanie studentów z zagadnieniami dotyczącymi alergenów pochodzenia zwierzęcego oraz ich znaczeniem w kontekście zdrowia ludzi i środowiska. Przedmiot obejmuje zagadnienia związane z immunopatologią alergii, przegląd głównych grup zwierząt wywołujących reakcje alergiczne, mechanizmy działania alergenów, metody diagnostyki i profilaktyki oraz zagrożenia zawodowe związane z ekspozycją na alergeny zwierzęce. Program łączy wiedzę teoretyczną z praktycznymi umiejętnościami analizy przypadków, oceny ryzyka i interpretacji danych środowiskowych oraz klinicznych.
|
W cyklu 2025/26L:
Wykład (20 godz.)
- Podział zwierząt pod kątem toksykologicznym. Charakterystyka i różnice pomiędzy zwierzęciem jadowitym a trującym (2 godz.)
- Grupy zwierząt jadowitych. Najważniejsze substancje toksyczne w jadach grup zwierząt jadowitych i mechanizmy ich działania: - jad pszczoły miodnej: skład, mechanizm działania składników jadu, objawy intoksykacji, dawka toksyczna jadu, leczenie w przypadku użądlenia przez pszczołę; - jad mrówek: skład oraz objawy po intoksykacji; - jad pająków: podział (neuro- oraz cytotoksyczne), mechanizm działania toksycznego acylopoliamin, latrotoksyny oraz delta-atrakotoksyny (2 godz.)
- Najważniejsze substancje toksyczne w jadach grup zwierząt jadowitych i mechanizmy ich działania: - jad skorpionów: mechanizm działania toksycznego chlorotoksyny, alfa-neurotoksyn, beta-neurotoksyn oraz kalcyn; - konotoksyny: mechanizm działania toksycznego alfa-konotoksyn, kappa-konotoksyn, omega-konotoksyn. Konotoksyny działające na napięciowo-zależne kanały sodowe (2 godz).
- Rodziny ryb jadowitych. Trujące płazy (2 godz.)
- Rodziny węży jadowitych. Typy budowy zębów jadowych węży. Główne drogi działania jadu węży na organizm. Objawy ukąszeń przez żmiję zygzakowatą; pomoc osobie ukąszonej; leczenie. Hemotoksyny węży – mechanizm działania toksycznego. Neurotoksyny węży - miejsca działania neurotoksyn węża na synapsę nerwowo-mięśniową. Leki oparte na składnikach jadu węży (2 godz.)
- Wprowadzenie do alergii i alergenów pochodzenia zwierzęcego (mechanizmy immunologiczne, klasyfikacja nadwrażliwości, znaczenie kliniczne) (3 godz.)
- Główne gatunki zwierząt wywołujące alergie – charakterystyka i klasyfikacja, różnice między alergenami zwierzęcymi a innymi grupami alergenów (3 godz.)
- Diagnostyka i zapobieganie alergiom zwierzęcym
(testy alergiczne, immunoterapia, działania profilaktyczne) (2 godz.)
- Alergie zawodowe i krzyżowe związane z ekspozycją na alergeny zwierzęce (2 godz.)
Zajęcia laboratoryjne (20 godz.)
Tematy ćwiczeń:
1. Rozpoznawanie wybranych gatunków zwierząt jadowitych na podstawie klucza (2 godz.)
2. Przepisy prawne dotyczące posiadania i hodowli zwierząt jadowitych (1 godz.)
3. Case study - przygotowanie raportów na podstawie przypadków opisanych w literaturze (3 godz.)
4. Mechanizmy działania wybranych toksyn. Rejestracja potencjałów czynnościowych po zastosowaniu wybranych toksyn zwierzęcych (4 godz.)
5. Odporność wrodzona i nabyta. Rozpoznawanie komórek układu immunologicznego zaangażowanych w rozwój alergii (rozmaz krwi). Stan zapalny wywołany alergenem (3 godz.)
6. Reakcja alergiczna – symptomy, zapobieganie, leczenie. Pierwsza pomoc w przypadku wstrząsu anafilaktycznego. Ocena ryzyka narażenia w środowiskach zawodowych i domowych – przykłady. Metody ograniczania ekspozycji na alergeny zwierzęce – analiza skuteczności (3 godz.)
7. Diagnostyka alergii. Reakcja antygen – przeciwciało w diagnostyce alergii. Praca z przypadkami klinicznymi analiza objawów, historia ekspozycji, interpretacja testów (4 godz.)
|
Całkowity nakład pracy studenta
Godziny realizowane z udziałem nauczycieli (40 godz.) – 1,6 ECTS:
- udział w wykładach - 20 godz.
- udział w zajęciach laboratoryjnych – 20 godz.
Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta (35 godz.) – 1,4 ECTS:
- przygotowanie do kolokwium zaliczeniowego z wykładu - 15 godz.
- przygotowanie do kolokwium zaliczeniowego z zajęć laboratoryjnych - 15 godz.
- przygotowanie raportów – 5 godz.
Łącznie 75 godz. = 3 ECTS
Efekty uczenia się - wiedza
Student:
W1: charakteryzuje i objaśnia zjawiska biologiczne zachodzące w organizmach żywych - K_W01
W2: zna zasady obserwacji i dokumentowania danych uzyskanych w trakcie badań - K_W03
W3: identyfikuje wybrane gatunki zwierząt jadowitych i alergennych - K_W09
W4: opisuje działanie toksyn na organizm człowieka - K_W10
Efekty uczenia się - umiejętności
Student:
U1: posługuje się kluczami oraz innymi dostępnymi narzędziami do rozpoznawania wybranych gatunków zwierząt jadowitych i alergennych - K_U04
U2: opracowuje dane uzyskane w wyniku obserwacji i pomiarów w celu sformułowania poprawnych wniosków - K_U10
Efekty uczenia się - kompetencje społeczne
Student:
K1: przejawia motywację do dalszego kształcenia i poszerzania wiedzy w obszarze toksykologii i immunologii – K_K01
K2: wykazuje ostrożność i krytycyzm w ocenie informacji dotyczących immunologii oraz działania i zastosowania naturalnych toksyn, szczególnie pochodzących z mediów masowych i Internetu - K_K02
K3: działa z dbałością o bezpieczeństwo swoje oraz współpracowników podczas wykonywania zadań - K_K07
Metody dydaktyczne
Metoda dydaktyczna podająca:
- wykład informacyjny z prezentacjami multimedialnymi
Metody dydaktyczne eksponujące i poszukujące:
- zajęcia laboratoryjne mają charakter eksperymentalno-pokazowy, obejmują praktyczne ćwiczenia wykonywane samodzielnie lub w formie pokazowej prezentowanej przez prowadzącego, a także analizę przypadków (case study), umożliwiającą zastosowanie zdobytej wiedzy w kontekście rzeczywistych sytuacji klinicznych.
Rodzaj przedmiotu
przedmiot fakultatywny
Wymagania wstępne
Podstawowa wiedza z zakresu biologii
Koordynatorzy przedmiotu
Kryteria oceniania
Zaliczenie wykładu
Końcowe kolokwium zaliczeniowe w formie pisemnej. 3 rodzaje pytań: opisowe, testowe, testowe złożone. Pytania uwzględniające wymienione powyżej efekty uczenia się (wiedza - K_W01, K_W09, K_W10)
Zaliczenie zajęć laboratoryjnych
1/ kolokwium zaliczeniowe w formie pisemnej. 3 rodzaje pytań: opisowe, testowe, testowe złożone. Pytania uwzględniające wymienione powyżej efekty uczenia się (wiedza i umiejętności K_W01, K_W10, K_U04, K_U10)
2/ zaliczenie raportów z przeprowadzanych doświadczeń (K_W03,K_U04, K_U10)
3/ aktywność studenta, wykonywanie doświadczeń zgodnie z instrukcją (K_K01, K_K02, K_K07)
Kryteria oceniania:
Kolokwium końcowe z wykładów
ocena dostateczna - 60-70%, 71-80% - dostateczny plus, 81-87% - dobry, 88-94% - dobry plus, 94-100% - bardzo dobry.
Zasady zaliczeń poprawkowych identyczne jak powyżej.
Praktyki zawodowe
Literatura
Literatura obowiązkowa:
1. Seńczuk W. (red). Toksykologia współczesna. PZWL Warszawa, 2005 (dostęp online - Biblioteka Główna UMK)
2. Jurowski K., Piekoszewski W. Toksykologia Tom 2. Toksykologia współczesna i stosowana. PZWL Warszawa, 2020 (dostęp online - Biblioteka Główna UMK)
3. Gołąb J., Jakóbisiak M., Lasek W. Immunologia. PWN, 2017 (dostęp online - Biblioteka Główna UMK)
4.Chapel H., Haeney M., Misbah S., Snowden N., red. wyd. pol. Senatorski G., Immunologia kliniczna. Wydawnictwo Czelej, Lublin, 2009
5. Roitt I., Brostoff J. Male D. Immunologia. PZWL, 2000
Literatura uzupełniająca:
1. Horst A. Garbarczyk H. Atlas trujących roślin i jadowitych zwierząt. Świat Książki, Warszawa, 2004
2. Prokopowicz D. Rośliny trujące, zwierzęta jadowite. Ekonomia i środowisko, Białystok, 1999
3. Buczek J., Deptuła W., Gliński Z., Jarosz J., Stosik M., Wernicki A. Immunologia porównawcza i rozwojowa zwierząt. PWN, 2000
4. Deptuła W., Buczek J. Zarys immunologii ssaków. Wydawnictwo UJ, 1998
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i
terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: