Stawonogi krwiopijne w kontekście ochrony zdrowia publicznego w Polsce
2600-1A-SKSA4-1-S1
Wykłady
Kurs przygotowuje studentów do kontroli merytorycznej zabiegów zwalczania stawonogów krwiopijnych. Przedmiot obejmuje następujące zagadnienia:
1) Stawonogi jako wektory chorób zakaźnych.
2) Najważniejsze choroby przenoszone przez stawonogi krwiopijne w skali Polski i świata.
3) Kleszcze Ixodida, przegląd głównych grup kleszczy, ich znaczenie sanitarne oraz metody zwalczania.
4) Przegląd owadów krwiopijnych występujących w Polsce – tereny otwarte: wymagania środowiskowe larw i postaci dorosłych krwiopijnych muchówek; strategie rozrodu i sukces reprodukcyjny w kontekście masowych pojawów; długo- i krótkodystansowa detekcja żywiciela. Omawiane grupy: komary Culicidae, meszki Simulidae, kuczmany Ceratopogonidae, bąki Tabanidae, muchowate Muscidae i wpleszczowate Hippoboscidae.
5) Przegląd owadów krwiopijnych występujących w Polsce – pomieszczenia mieszkalne i gospodarskie. Różnorodność strategii kontaktu z żywicielem. Strategie rozrodu, wyboru schronienia i pobierania pokarmu w kontekście dostosowania do warunków w zamkniętych pomieszczeniach. Omawiane grupy: pluskwa domowa Cimex lecturalius; komary Culicidae; pchły Siphonaptera; wszy Phthiraptera.
6) Planowanie zabiegów zwalczania owadów krwiopijnych w czasie i przestrzeni. Studium przypadków: Toruń – nieregularne masowe pojawy komarów związane z wysokimi stanami wód Wisły; Świnoujście – całosezonowa uciążliwość komarów związana ze specyficznymi warunkami środowiska; Włocławek – coroczne, regularne masowe pojawy Simulidae. Zasady planowania i prowadzenia monitoringu liczebności. Wyznaczanie terminów wykonania zabiegów. Ocena skuteczności zabiegów. Zasady prowadzenia monitoringu liczebności muchówek krwiopijnych i wyznaczanie terminów wykonania zabiegów.
7) Zwalczanie owadów krwiopijnych – metody biologiczne. Biologiczne insektycydy oparte na sporach i kryształach bakterii Bacillus thuringiensis var. israelensis o wysokiej selektywności oraz na abamektynie. Rola olejków eterycznych i ich głównych komponentów o właściwościach repelentnych. Udział owadożernych kręgowców w ograniczaniu populacji krwiopijnych owadów.
8) Zwalczanie owadów krwiopijnych – metody chemiczne. Insektycydy chemiczne (pyretroidy, związki fosforoorganiczne, inhibitory biosyntezy chityny, neonikotynoidy) i mechanizmy ich działania. Metody aplikacji (oprysk, zamgławianie, zabiegi z użyciem śmigłowców).
9) Zagrożenia związane ze stosowaniem chemicznych insektycydów (nadmierna chemizacja środowiska, zagrożenia dla ludzi i organizmów pożytecznych – parazytoidy, drapieżniki, kręgowce, zjawisko oporności wśród zwalczanych owadów).
Laboratoria
1. Różnorodność owadów krwiopijnych: praktyczne zapoznanie z różnorodnością fauny owadów krwiopijnych, praca z stereomikroskopem, kluczem do oznaczania i zbiorem porównawczym pod kierunkiem prowadzącego. Materiał: postacie dorosłe i larwy, suche i przechowywane w 70% roztworze EtOH: pluskwa domowa, komary, meszki, kuczmany, bąki, muchowate (Stomoxys i Haematobosca), wpleszczowate, pchły, wesz głowowa.
2. Monitoring liczebności stadiów larwalnych muchówek krwiopijnych: zajęcia terenowo-laboratoryjne, zasady prowadzenia monitoringu liczebności postaci larwalnych muchówek krwiopijnych, zapoznanie z metodami odłowu stadiów larwalnych stosowanymi w monitoringu liczebności wolnożyjących muchówek krwiopijnych, praca ze sprzętem hydrobiologicznym, samodzielne rozpoznawanie i opracowanie odłowionego materiału w laboratorium.
3. Monitoring liczebności postaci dorosłych muchówek krwiopijnych: zajęcia terenowo-laboratoryjne, zasady prowadzenia monitoringu liczebności postaci dorosłych owadów krwiopijnych, zapoznanie z metodami odłowu postaci dorosłych stosowanymi w monitoringu liczebności wolnożyjących muchówek krwiopijnych, zastosowanie odłowów pułapkowych i siatek entomologicznych, samodzielne rozpoznawanie i opracowanie odłowionego materiału w laboratorium.
|
W cyklu 2025/26L:
Wykłady
Kurs przygotowuje studentów do kontroli merytorycznej zabiegów zwalczania stawonogów krwiopijnych. Przedmiot obejmuje następujące zagadnienia:
1) Stawonogi jako wektory chorób zakaźnych.
2) Najważniejsze choroby przenoszone przez stawonogi krwiopijne w skali Polski i świata.
3) Kleszcze Ixodida, przegląd głównych grup kleszczy, ich znaczenie sanitarne oraz metody zwalczania.
4) Przegląd owadów krwiopijnych występujących w Polsce – tereny otwarte: wymagania środowiskowe larw i postaci dorosłych krwiopijnych muchówek; strategie rozrodu i sukces reprodukcyjny w kontekście masowych pojawów; długo- i krótkodystansowa detekcja żywiciela. Omawiane grupy: komary Culicidae, meszki Simulidae, kuczmany Ceratopogonidae, bąki Tabanidae, muchowate Muscidae i wpleszczowate Hippoboscidae.
5) Przegląd owadów krwiopijnych występujących w Polsce – pomieszczenia mieszkalne i gospodarskie. Różnorodność strategii kontaktu z żywicielem. Strategie rozrodu, wyboru schronienia i pobierania pokarmu w kontekście dostosowania do warunków w zamkniętych pomieszczeniach. Omawiane grupy: pluskwa domowa Cimex lecturalius; komary Culicidae; pchły Siphonaptera; wszy Phthiraptera.
6) Planowanie zabiegów zwalczania owadów krwiopijnych w czasie i przestrzeni. Studium przypadków: Toruń – nieregularne masowe pojawy komarów związane z wysokimi stanami wód Wisły; Świnoujście – całosezonowa uciążliwość komarów związana ze specyficznymi warunkami środowiska; Włocławek – coroczne, regularne masowe pojawy Simulidae. Zasady planowania i prowadzenia monitoringu liczebności. Wyznaczanie terminów wykonania zabiegów. Ocena skuteczności zabiegów. Zasady prowadzenia monitoringu liczebności muchówek krwiopijnych i wyznaczanie terminów wykonania zabiegów.
7) Zwalczanie owadów krwiopijnych – metody biologiczne. Biologiczne insektycydy oparte na sporach i kryształach bakterii Bacillus thuringiensis var. israelensis o wysokiej selektywności oraz na abamektynie. Rola olejków eterycznych i ich głównych komponentów o właściwościach repelentnych. Udział owadożernych kręgowców w ograniczaniu populacji krwiopijnych owadów.
8) Zwalczanie owadów krwiopijnych – metody chemiczne. Insektycydy chemiczne (pyretroidy, związki fosforoorganiczne, inhibitory biosyntezy chityny, neonikotynoidy) i mechanizmy ich działania. Metody aplikacji (oprysk, zamgławianie, zabiegi z użyciem śmigłowców).
9) Zagrożenia związane ze stosowaniem chemicznych insektycydów (nadmierna chemizacja środowiska, zagrożenia dla ludzi i organizmów pożytecznych – parazytoidy, drapieżniki, kręgowce, zjawisko oporności wśród zwalczanych owadów).
Laboratoria
1. Różnorodność owadów krwiopijnych: praktyczne zapoznanie z różnorodnością fauny owadów krwiopijnych, praca z stereomikroskopem, kluczem do oznaczania i zbiorem porównawczym pod kierunkiem prowadzącego. Materiał: postacie dorosłe i larwy, suche i przechowywane w 70% roztworze EtOH: pluskwa domowa, komary, meszki, kuczmany, bąki, muchowate (Stomoxys i Haematobosca), wpleszczowate, pchły, wesz głowowa.
2. Monitoring liczebności stadiów larwalnych muchówek krwiopijnych: zajęcia terenowo-laboratoryjne, zasady prowadzenia monitoringu liczebności postaci larwalnych muchówek krwiopijnych, zapoznanie z metodami odłowu stadiów larwalnych stosowanymi w monitoringu liczebności wolnożyjących muchówek krwiopijnych, praca ze sprzętem hydrobiologicznym, samodzielne rozpoznawanie i opracowanie odłowionego materiału w laboratorium.
3. Monitoring liczebności postaci dorosłych muchówek krwiopijnych: zajęcia terenowo-laboratoryjne, zasady prowadzenia monitoringu liczebności postaci dorosłych owadów krwiopijnych, zapoznanie z metodami odłowu postaci dorosłych stosowanymi w monitoringu liczebności wolnożyjących muchówek krwiopijnych, zastosowanie odłowów pułapkowych i siatek entomologicznych, samodzielne rozpoznawanie i opracowanie odłowionego materiału w laboratorium.
Wykłady:
1. Krew jako źródło pokarmu dla stawonogów krwiopijnych
2. Kleszcze oraz przenoszone przez nie choroby + zapobieganie i zwalczanie
3. Pluskwa domowa – strategia identyfikacji żywiciela oraz uciążliwość dla człowieka + zapobieganie i zwalczanie
4. Wszy i przenoszone przez nie choroby + zapobieganie i zwalczanie
5. Różnorodność muchówek krwiopijnych oraz przenoszone przez nie choroby w skali kraju i świata
6. Zasady monitoringu rozmaitych grup stawonogów krwiopijnych
7. Zwalczanie krwiopijnych stawonogów, metody biologiczne i chemiczne, uwarunkowania prawne
8. Zaliczenie w formie pisemnego testu obejmującego całość zagadnień omawianych na wykładach
Laboratorium:
1. Identyfikacja owadów krwiopijnych
2. Przygotowywanie preparatów owadów krwiopijnych
3. Wstęp: wodne postacie owadów krwiopijnych
4. Wyjście w teren: monitoring wodnych i lądowych postaci owadów krwiopijnych
5. Zaliczenie w formie prezentacji wyników uzyskanych w terenie
|
W cyklu 2026/27L:
Wykłady
Kurs przygotowuje studentów do kontroli merytorycznej zabiegów zwalczania stawonogów krwiopijnych. Przedmiot obejmuje następujące zagadnienia:
1) Stawonogi jako wektory chorób zakaźnych.
2) Najważniejsze choroby przenoszone przez stawonogi krwiopijne w skali Polski i świata.
3) Kleszcze Ixodida, przegląd głównych grup kleszczy, ich znaczenie sanitarne oraz metody zwalczania.
4) Przegląd owadów krwiopijnych występujących w Polsce – tereny otwarte: wymagania środowiskowe larw i postaci dorosłych krwiopijnych muchówek; strategie rozrodu i sukces reprodukcyjny w kontekście masowych pojawów; długo- i krótkodystansowa detekcja żywiciela. Omawiane grupy: komary Culicidae, meszki Simulidae, kuczmany Ceratopogonidae, bąki Tabanidae, muchowate Muscidae i wpleszczowate Hippoboscidae.
5) Przegląd owadów krwiopijnych występujących w Polsce – pomieszczenia mieszkalne i gospodarskie. Różnorodność strategii kontaktu z żywicielem. Strategie rozrodu, wyboru schronienia i pobierania pokarmu w kontekście dostosowania do warunków w zamkniętych pomieszczeniach. Omawiane grupy: pluskwa domowa Cimex lecturalius; komary Culicidae; pchły Siphonaptera; wszy Phthiraptera.
6) Planowanie zabiegów zwalczania owadów krwiopijnych w czasie i przestrzeni. Studium przypadków: Toruń – nieregularne masowe pojawy komarów związane z wysokimi stanami wód Wisły; Świnoujście – całosezonowa uciążliwość komarów związana ze specyficznymi warunkami środowiska; Włocławek – coroczne, regularne masowe pojawy Simulidae. Zasady planowania i prowadzenia monitoringu liczebności. Wyznaczanie terminów wykonania zabiegów. Ocena skuteczności zabiegów. Zasady prowadzenia monitoringu liczebności muchówek krwiopijnych i wyznaczanie terminów wykonania zabiegów.
7) Zwalczanie owadów krwiopijnych – metody biologiczne. Biologiczne insektycydy oparte na sporach i kryształach bakterii Bacillus thuringiensis var. israelensis o wysokiej selektywności oraz na abamektynie. Rola olejków eterycznych i ich głównych komponentów o właściwościach repelentnych. Udział owadożernych kręgowców w ograniczaniu populacji krwiopijnych owadów.
8) Zwalczanie owadów krwiopijnych – metody chemiczne. Insektycydy chemiczne (pyretroidy, związki fosforoorganiczne, inhibitory biosyntezy chityny, neonikotynoidy) i mechanizmy ich działania. Metody aplikacji (oprysk, zamgławianie, zabiegi z użyciem śmigłowców).
9) Zagrożenia związane ze stosowaniem chemicznych insektycydów (nadmierna chemizacja środowiska, zagrożenia dla ludzi i organizmów pożytecznych – parazytoidy, drapieżniki, kręgowce, zjawisko oporności wśród zwalczanych owadów).
Laboratoria
1. Różnorodność owadów krwiopijnych: praktyczne zapoznanie z różnorodnością fauny owadów krwiopijnych, praca z stereomikroskopem, kluczem do oznaczania i zbiorem porównawczym pod kierunkiem prowadzącego. Materiał: postacie dorosłe i larwy, suche i przechowywane w 70% roztworze EtOH: pluskwa domowa, komary, meszki, kuczmany, bąki, muchowate (Stomoxys i Haematobosca), wpleszczowate, pchły, wesz głowowa.
2. Monitoring liczebności stadiów larwalnych muchówek krwiopijnych: zajęcia terenowo-laboratoryjne, zasady prowadzenia monitoringu liczebności postaci larwalnych muchówek krwiopijnych, zapoznanie z metodami odłowu stadiów larwalnych stosowanymi w monitoringu liczebności wolnożyjących muchówek krwiopijnych, praca ze sprzętem hydrobiologicznym, samodzielne rozpoznawanie i opracowanie odłowionego materiału w laboratorium.
3. Monitoring liczebności postaci dorosłych muchówek krwiopijnych: zajęcia terenowo-laboratoryjne, zasady prowadzenia monitoringu liczebności postaci dorosłych owadów krwiopijnych, zapoznanie z metodami odłowu postaci dorosłych stosowanymi w monitoringu liczebności wolnożyjących muchówek krwiopijnych, zastosowanie odłowów pułapkowych i siatek entomologicznych, samodzielne rozpoznawanie i opracowanie odłowionego materiału w laboratorium.
Wykłady:
1. Krew jako źródło pokarmu dla stawonogów krwiopijnych
2. Kleszcze oraz przenoszone przez nie choroby + zapobieganie i zwalczanie
3. Pluskwa domowa – strategia identyfikacji żywiciela oraz uciążliwość dla człowieka + zapobieganie i zwalczanie
4. Wszy i przenoszone przez nie choroby + zapobieganie i zwalczanie
5. Różnorodność muchówek krwiopijnych oraz przenoszone przez nie choroby w skali kraju i świata
6. Zasady monitoringu rozmaitych grup stawonogów krwiopijnych
7. Zwalczanie krwiopijnych stawonogów, metody biologiczne i chemiczne, uwarunkowania prawne
8. Zaliczenie w formie pisemnego testu obejmującego całość zagadnień omawianych na wykładach
Laboratorium:
1. Identyfikacja owadów krwiopijnych
2. Przygotowywanie preparatów owadów krwiopijnych
3. Wstęp: wodne postacie owadów krwiopijnych
4. Wyjście w teren: monitoring wodnych i lądowych postaci owadów krwiopijnych
5. Zaliczenie w formie prezentacji wyników uzyskanych w terenie
|
Całkowity nakład pracy studenta
Zajęcia realizowane z bezpośrednim udziałem nauczyciela (40 godzin) – 1,6 ECTS:
• udział w wykładach – 20 h
• udział w laboratoriach – 20 h
Praca własna studenta (35 godzin) – 1,4 ECTS:
• przygotowanie do zaliczenia z laboratorium – 17 h
• przygotowanie do zaliczenia z wykładów – 18 h
Łącznie: 75 godz. (3 ECTS)
Efekty uczenia się - wiedza
Student:
W1: opisuje i wyjaśnia zjawiska biologiczne zachodzące w organizmach żywych i w środowisku przyrodniczym - K_W01,
W2: zna zasady prowadzenia obserwacji i dokumentowania wyników badań - K_W03,
W3: identyfikuje grupy systematyczne, gatunki i stadia rozwojowe stawonogów krwiopijnych oraz siedliska ich występowania - K_W09.
Efekty uczenia się - umiejętności
Student:
U1: potrafi rozpoznawać na podstawie kluczy oraz innych dostępnych narzędzi (np.: aplikacji) grupy systematyczne, gatunki i stadia rozwojowe stawonogów krwiopijnych oraz siedliska ich występowania - K_U04,
U2: potrafi zinterpretować obserwacje, wyniki laboratoryjne i terenowe, a na ich podstawie wyciąga poprawne wnioski -K_U10.
Efekty uczenia się - kompetencje społeczne
Student:
K1: jest gotowy do pogłębiania wiedzy biologicznej i do praktycznego jej wykorzystania - K_K01,
K2: jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo pracy własnej i innych - K_K07,
K3: jest chętny do pracy w zespole - K_K09.
Koordynatorzy przedmiotu
Metody dydaktyczne
Metoda dydaktyczna podająca:
- wykład informacyjny z prezentacjami multimedialnymi obejmującymi ogólną wiedzę na temat stawonogów krwiopijnych.
Metody dydaktyczne poszukujące (ćwiczeniowa, laboratoryjna, obserwacji, pomiaru w terenie, projektu, referatu):
- zajęcia laboratoryjne obejmują samodzielne wykonywanie zadań zgodnie z instrukcją do ćwiczeń w obecności prowadzącego zajęcia, identyfikację gatunkową materiału entomologicznego, pracę z stereomikroskopem, korzystanie z kluczy do oznaczania, pracę z publikacjami naukowymi.
- druga część zajęć obejmuje wyjście w teren (po wstępie teoretycznym) i monitoring w zbiornikach wodnych larw owadów krwiopijnych a także postaci dorosłych – na lądzie. Na podstawie zebranych danych studenci przygotują na zaliczenie prezentację multimedialną.
- studenci pracują z zachowaniem zasad BHP dotyczących pracy laboratoryjnej i terenowej.
Rodzaj przedmiotu
przedmiot fakultatywny
Wymagania wstępne
Ukończone zajęcia z:
Morfologicznej identyfikacji bezkręgowców
Kryteria oceniania
Zaliczenie wykładu:
Egzamin pisemny (test zamknięty jednokrotnego wyboru i pytania otwarte), pytania uwzględniające wymienione powyżej efekty uczenia się (wiedza, umiejętności i kompetencje społeczne: K_W01, K_W03, K_W09, K_U04, K_K01).
Zaliczenie laboratorium:
• Aktywność studenta na zajęciach (kompetencje społeczne: K_K01, K_K07, K_K09).
• Zaliczenie prezentacji z przeprowadzanego w terenie monitoringu (wiedza, umiejętności i kompetencje społeczne: K_W01, K_W03, K_W09, K_U04, K_U10, K_K01, K_K09).
Na ocenę dostateczną z egzaminu student musi poprawnie odpowiedzieć na 55-60% pytań, na ocenę dostateczny plus – 65-70-%, na ocenę dobry – 75-80%, na ocenę dobry plus – 85-90%, na ocenę bardzo dobry - powyżej 95%.
Zaliczenie laboratorium: ocena ciągła (bieżące przygotowanie studentów do zajęć i ich aktywność) (30%), ocena uzyskanych w trakcie zajęć wyników z terenu, przedstawionych w formie krótkiej prezentacji multimedialnej, przygotowanej przez studentów w podgrupach.
Wymagany próg na ocenę dostateczną - 55-60%, dostateczny plus - 61-70%, dobry - 71-80%, dobry plus 81-90%, bardzo dobry - 91-100% .
Praktyki zawodowe
Literatura
1. Crosskey R.W. 1990. Natural history of blackflies. Wiley & Sons, Chichester-New York-Brisbane-Toronto-Singapore, 710 ss.
2. Kołodziejczyk A., Koperski P. 2000. Bezkręgowce słodkowodne Polski. Klucz do oznaczania oraz podstawy biologii i ekologii makrofauny. Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
3. Kowalska J., Pruszyński S. 2007. Metody i środki proponowane do ochrony roślin w uprawach ekologicznych. Instytut Ochrony Roślin, Poznań.
4. Malinowski H. 2003. Odporność owadów na insektycydy. Wyd. Wieś Jutra, W-wa.
5. Mullen G.R., Durden L.A. 2009. Medical and Veterinary Entomology. Academic Press, 637 ss.
6. Niesiołowski S., Bokłak E. 2001. Meszki (Simulidae, Diptera). Fauna Słodkowodna Polski, PTH, zesz. 11A.
7. Skierska B. 1971. Komary, Culicidae, larwy i poczwarki (z uwzględnieniem jaj niektórych gatunków). Klucze do oznaczania owadów Polski, PTE, cz. XXVIII, zesz. 9a.
8. Skierska B. 1977. Komary, Culicidae, postacie dojrzałe. Klucze do oznaczania owadów Polski, PTE, cz. XXVIII, zesz. 9b.
9. Trojan P. 1979. Tabanidae, ślepaki (Insecta: Diptera). Fauna Polski, IZ PAN, PWN, t. 8, 307 ss.
10. Bieżące czasopisma z zakresu entomologii stosowanej
11. Strony internetowe: https://www.kleszcze.info.pl/o-kleszczach
|
W cyklu 2025/26L:
Identycznie jak w części A |
W cyklu 2026/27L:
Identycznie jak w części A |
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i
terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: