Interakcje inwazyjnych gatunków roślin ze środowiskiem
2600-1A-IRISA4-1-S1
Wykład:
Prezentacja zagadnień dotyczących biologii gatunków inwazyjnych, cech umożliwiających gatunkom roślin dokonanie skutecznej inwazji, stadiów inwazji, możliwości przeciwdziałania i zwalczania inwazji roślinnych, zagrożeń dla zdrowia i gospodarki człowieka związanych z niekontrolowanym rozprzestrzenianiem się gatunków roślin. Omówienie znaczenia identyfikacji i znajomości biologii gatunków inwazyjnych w postępowaniu sądowym dotyczącym oceny i wyceny szkód w środowisku, gospodarce i zdrowiu człowieka. Omówienie metod przewidywania potencjalnych właściwości inwazyjnych gatunków wprowadzanych do uprawy. Przybliżenie sposobu prowadzenia nowoczesnych badan z ekologii roślin na przykładzie konkretnych interdyscyplinarnych studiów środowiskowych gatunków inwazyjnych.
Zajęcia laboratoryjne:
- część praktyczna: zbiór danych o populacjach i środowiskowych uwarunkowaniach występowania gatunków inwazyjnych w trakcie zajęć terenowych, charakterystyka i zbiór informacji o gatunkach rodzimych wywołujących inwazje poza swoimi zasięgami występowania, zbiór informacji o gatunkach inwazyjnych w okolicy miejsca zamieszkania studenta z wykorzystaniem platformy i-Naturalist (www.inaturalist.org). Dyskusja dotycząca wpływu znalezionych gatunków wywołujących inwazje (w skali globalnej, regionalnej i/lub lokalnej) na ekosystemy, jako studium konkretnych przypadków (case studies).
- praca kameralna: opracowanie danych i przygotowanie ich do przedstawienia w formie 2 prezentacji w Power Poincie. Prezentacja pierwsza wskazująca gatunki rodzime jako inwazyjne, prezentacja 2 – podsumowująca indywidualny projekt studenta.
|
W cyklu 2025/26L:
Wykład:
Prezentacja zagadnień dotyczących biologii gatunków inwazyjnych, cech umożliwiających gatunkom roślin dokonanie skutecznej inwazji, stadiów inwazji, możliwości przeciwdziałania i zwalczania inwazji roślinnych, zagrożeń dla zdrowia i gospodarki człowieka związanych z niekontrolowanym rozprzestrzenianiem się gatunków roślin. Omówienie znaczenia identyfikacji i znajomości biologii gatunków inwazyjnych w postępowaniu sądowym dotyczącym oceny i wyceny szkód w środowisku, gospodarce i zdrowiu człowieka. Omówienie metod przewidywania potencjalnych właściwości inwazyjnych gatunków wprowadzanych do uprawy. Przybliżenie sposobu prowadzenia nowoczesnych badan z ekologii roślin na przykładzie konkretnych interdyscyplinarnych studiów środowiskowych gatunków inwazyjnych.
Zajęcia laboratoryjne:
- część praktyczna: zbiór danych o populacjach i środowiskowych uwarunkowaniach występowania gatunków inwazyjnych w trakcie zajęć terenowych, charakterystyka i zbiór informacji o gatunkach rodzimych wywołujących inwazje poza swoimi zasięgami występowania, zbiór informacji o gatunkach inwazyjnych w okolicy miejsca zamieszkania studenta z wykorzystaniem platformy i-Naturalist (www.inaturalist.org). Dyskusja dotycząca wpływu znalezionych gatunków wywołujących inwazje (w skali globalnej, regionalnej i/lub lokalnej) na ekosystemy, jako studium konkretnych przypadków (case studies).
- praca kameralna: opracowanie danych i przygotowanie ich do przedstawienia w formie 2 prezentacji w Power Poincie. Prezentacja pierwsza wskazująca gatunki rodzime jako inwazyjne, prezentacja 2 – podsumowująca indywidualny projekt studenta.
Podczas wykładu zostaną przekazane następujące treści:
1. Uwarunkowania siedliskowe występowania roślin inwazyjnych (2 godz.).
2. Stopnie przekształcenia środowiska, a występowanie gatunków obcych i inwazyjnych (2 godz.).
3. Drogi docierania oraz procesy i stopnie zadamawiania się gatunków obcych (2 godz.).
4. Zróżnicowanie gatunków obcych i inwazyjnych (2 godz.).
5. Cechy najbardziej inwazyjnych gatunków roślin (2 godz.).
6. Problematyka monitoringu, zwalczania i przepisy prawne regulujące problematykę gatunków obcych (2 godz.).
7. Przykłady nowoczesnych interdyscyplinarnych badan ekologicznych nad gatunkami inwazyjnymi (8 godz.).
Podczas laboratorium zrealizowane będą następujące tematy:
1. Zajęcia organizacyjne (1 godz.).
2. Korzystanie z atlasów, kluczy i arkuszy zielnikowych oraz oznaczanie gatunków obcych i inwazyjnych (2 godz.).
3. Korzystanie z internetowych baz danych gatunków obcych i inwazyjnych (2 godz.).
4. Rozpoznawanie gatunków inwazyjnych występujących naturalnie w terenie (4 godz.).
5. Sporządzanie dokumentacji stanu populacji, uwarunkowań siedliskowych gatunków inwazyjnych w terenie (5 godz.).
6. Prognozowanie dynamiki populacji i możliwych form zawalczenia gatunków inwazyjnych stwierdzonych w terenie (4 godz.).
7. Prezentacje zaliczeniowe i dyskusje (2 godz.).
|
Całkowity nakład pracy studenta
Zajęcia realizowane z bezpośrednim udziałem nauczyciela (40 godzin) – 1,6 ECTS
- wykład – 20 godz.
- laboratorium – 20 godz.
Praca własna studenta (35 godzin) – 1,4 ECTS
- przygotowanie do laboratorium - 5 godz.
- przygotowanie raportów z zajęć laboratoryjnych - 15 godz.
- przygotowanie do egzaminu i obecność na egzaminie - 15 godz.
3 ECTS = 75 godzin
Efekty uczenia się - wiedza
Student:
W1: rozumie i opisuje biologiczne zjawiska w kontekście organizmów żywych oraz ich otoczenia – K_W01
W2: zna teoretyczne podstawy stosowanych botanicznych metod analitycznych, technik badawczych, metod pomiarowych, sposobów szacowania wartości wybranych cech – K_W02
W3: zna reguły właściwego prowadzenia obserwacji naukowych i dokumentowania wyników – K_W03
W4: wskazuje praktyczne wykorzystanie biologii w analizie materiału dowodowego – K_W04
W5: opisuje techniki analityczne stosowane w badaniu materiału biologicznego – K_W06
W6: zna grupy gatunków obcych flory polskiej i uwarunkowania ich wkraczania oraz gatunki roślin inwazyjnych i typy najbardziej narażonych na inwazje siedlisk – K_W09
W7: zna wybrane pozycje literaturowe polsko- i obcojęzyczne z zakresu wybranej specjalizacji – K_W12
Efekty uczenia się - umiejętności
Student:
U1: stosuje techniki botaniczne przydatne w kontekście oceny i interpretacji dowodów biologicznych – K_U01
U2: potrafi rozpoznawać na podstawie kluczy oraz innych dostępnych narzędzi grupy systematyczne, gatunki roślin inwazyjnych Polski oraz ich siedliska –K_U04
U3: analizuje materiał dowodowy z wykorzystaniem biologicznych technik badawczych – K_U06
U4: wykorzystuje dostępne źródła informacji naukowej w celu weryfikacji zebranego materiału biologicznego – K_U07
U5: użytkuje komputer w zakresie koniecznym do wyszukiwania informacji, tworzenia baz danych, analizy danych, sporządzania raportów i prezentacji wyników –K_U09
U6: wyciąga trafne wnioski na podstawie przeprowadzonych obserwacji i danych pomiarowych – K_U10
U7: potrafi dokumentować przebieg i wyniki eksperymentów przy użyciu odpowiednich technik – K_U12
U7: korzysta z informacji źródłowych w języku polskim i angielskim, przeprowadza analizy, syntezy, podsumowania badanych zjawisk i obiektów, krytycznie ocenia i poprawnie wnioskuje – K_U13
Efekty uczenia się - kompetencje społeczne
Student:
K1: angażuje się w samokształcenie i doskonalenie w zakresie nauk biologicznych – K_K01
K2: wykazuje umiejętność selektywnego i krytycznego podejścia do informacji dotyczących biologii sądowej – K_K02
K3: przestrzega zasad bezpiecznej pracy i troszczy się o powierzony sprzęt laboratoryjny – K_K07, K_K08
K4: uczestniczy w pracy zespołowej, dostosowując się do przydzielonych ról – K_K09
Metody dydaktyczne
Metoda dydaktyczna podająca:
- wykład informacyjny z prezentacjami multimedialnymi
- ćwiczenia laboratoryjne mają charakter praktyczno-pokazowy
Studenci przygotowują prezentacje multimedialne, okazów żywych i zielnikowych, praca z kluczami do oznaczania roślin, wyszukiwanie informacji w literaturze i zasobach Internetu, wykorzystanie aplikacji i platform internetowych (blended learning), studiów przypadków - obserwacja gatunków inwazyjnych w terenie.
Rodzaj przedmiotu
przedmiot fakultatywny
Wymagania wstępne
Student przed rozpoczęciem nauki powinien posiadać wiedzę z podstaw botaniki oraz chemii i geografii fizycznej jako środowiskowych elementów i procesów determinujących życie i występowanie roślin.
Koordynatorzy przedmiotu
Kryteria oceniania
Zaliczenie wykładu:
Zaliczenie na ocenę pisemne (test zamknięty jednokrotnego wyboru i pytania otwarte), pytania uwzględniające wymienione powyżej efekty uczenia się (wiedza i umiejętności, K_W01, K_W02, K_W03, K_W04, K_W06)
Zaliczenie laboratorium:
1/ Opracowanie projektu (K_W01, K_W02, K_W03, K_W04, K_W05, K_W06, K_W07),
2/ Prezentacja zrealizowanego projektu w Power Poincie (wiedza: K_W01, K_W02, K_W03, K_W04, K_W05, K_W06, K_W07),
3/ aktywność studenta, bieżące przygotowanie do zajęć, praca w zespole, wykonywanie projektu i prezentacji zgodnie z instrukcją (K_U01, kompetencje społeczne K_K01, K_K02, K_K01, K_K02).
Kryteria oceniania:
Zaliczenie na ocenę pisemne:
ocena dostateczna - 55-60%, 61-70% - dostateczny plus, 71-80% - dobry, 81-90% - dobry plus, 91-100% - bardzo dobry.
Zaliczenie laboratorium: aktywność na zajęciach i opracowanie projektu (30%) oraz jego prezentacja 70%;
wymagany próg na ocenę dostateczną - 55-60%, dostateczny plus - 61-70%, dobry - 71-80%, dobry plus 81-90%, bardzo dobry - 91-100%.
Zajęcia laboratoryjne:
W zakresie umiejętności: ocena merytorycznej poprawności wykonania prezentacji w programie Power Point z zebranych danych.
W zakresie kompetencji społecznych: oceniana jest aktywność studenta na zajęciach i jego zaangażowanie oraz praca zespołowa. Ocena w skali 2-5.
Ocena ostateczna z ćwiczeń laboratoryjnych liczona jest jako średnia ważona z ocen uzyskanych na zajęciach: aktywność studenta x 0.1 + ocena z prezentacji 1 x 0.3 + ocena z prezentacji 2 x 0.6. Ocena końcowa wyliczana jako średnia ważona uzyskanych ocen: 3,0-3,39 – dostateczny, 3,40-3,74 – dostateczny plus, 3,75-4,19 – dobry, 4,20-4,50 – dobry plus, powyżej 4,50 – bardzo dobry
Praktyki zawodowe
Literatura
Literatura obowiązkowa:
Tokarska-Guzik B. i in. 2012. Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. Wyd. GDOŚ
Warszawa
www.atlas-roslin.pl
https://www.gbif.org/
https://gd.eppo.int/
https://data.jrc.ec.europa.eu/dataset/jrc-citsci-cs-jrc-ias
Dajdok Z., Pawlaczyk P. (red.) 2009. Inwazyjne gatunki roślin ekosystemów mokradłowych Polski. Wyd. Klubu Przyrodników
Jackowiak B. 1999. Modele ekspansji roślin synantropijnych i transgenicznych. Phytocoenosis vol. 11 (N.S.), Seminarium Geobotanicum 6.
Literatura uzupełniająca dostępna on-line:
Heywood V., Brunel S. 2012. Kodeks postępowania w zakresie ogrodnictwa i inwazyjnych roślin obcych. Przyroda i środowisko, nr 155,
Publikacje Rady Europy
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 września 2011 r. w sprawie listy roślin i zwierząt gatunków obcych, które w przypadku
uwolnienia do środowiska przyrodniczego mogą zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym.
Genovesi P., Shine C. 2011. European strategy on invasive alien species. Przyroda i środowisko, nr 161, Publikacje Rady Europy
Shine C., Kettunen M., Genovesi P., Gollasch S., Pagad S. & Starfinger U. 2008. Technical support to EU strategy on invasive species
(IAS) – Policy options to control the negative impacts of IAS on biodiversity in Europe and the EU (Final module report for the European
Commission). Institute for European Environmental Policy (IEEP), Brussels, Belgium. 104 pp. + Annexes.
Gniazdowska A. 2005. Oddziaływanie allelopatyczne – „nowa broń” roślin inwazyjnych. Kosmos Problemy Nauk Biologicznych. Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika 54, 2-3(267-268):221-226
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i
terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: