Społeczna historia mediów 2555-s2KUL1Z-SHM-FNM

1. Zajęcia organizacyjne.

2. Rewolucja pisma

Derrick de Kerckhove, Słuch oralny a słuch piśmienny [w:] Powłoka kultury. Odkrywanie nowej elektronicznej rzeczywistości, przeł. W. Sikorski, P. Nowakowski, Warszawa 1996.

Etienne Gilson, Słowo mówione i słowo pisane [w:] Antropologia słowa. Zagadnienia i wybór tekstów, red. G. Godlewski, A. Mencwel, R. Sulima, Wydawnictwo UW, Warszawa 2003.

Ted Chiang, Prawda faktów, prawda uczuć, w: tegoż, Wydech, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Warszawa 2019.

3. Rewolucja druku

James Burke, Drukarskie prasy, czyli o maszynach do porządkowania myśli [w:] tegoż, Osiem stopni wtajemniczenia, czyli jak zmieniliśmy świat, Puls, 1995.

4. Panika moralna: powieść

Ana Vogrinčič, The Novel-Reading Panic in 18thCentury in England: An Outline of an Early Moral Media Panic [w:] Medijska istraživanja, Vol.14 No.2 Prosinac (2008).

5. Od kodeksu do ebooka

Anthony Grafton, Kodeks w kryzysie, w: „Wielogłos”, nr 3 (13), s. 229-264.

6. Rewolucje medialne w XIX wieku i współcześnie

Asa Briggs, Peter Burke, Technologie i rewolucje [w:] tychże, Społeczna historia mediów, PWN, Warszawa 2010.

• Tempo i skala przemian kulturowych spowodowanych technologiami medialnymi

7. Magia medium. Usłyszeć i zobaczyć ducha

Alicja Urbanik, Czy da się zadzwonić do ducha, czyli jak wynaleziono spirytyzm [w:] Wynalazek w XIX wieku. Praktyka, utopia, metafora, red. Małgorzata Litnowicz-Droździel, UW, Warszawa 2018.

8. Rewolucja fotografii

Anna Jarmuszkiewicz, (R)ewolucja postrzegania. Wynalazek czy odkrycie fotografii? [w:] Wynalazek w XIX wieku. Praktyka, utopia, metafora, red. Małgorzata Litnowicz-Droździel, UW, Warszawa 2018.

9. Kultura reprodukcji

Umberto Eco, Innowacja i powtórzenie. Pomiędzy modernistyczną i postmodernistyczną estetyką, w: „Przekazy i opinie”, nr 1-2, 1990.

Walter Benjamin, Dzieło sztuki w dobie reprodukcji mechanicznej, w: tegoż, Twórca jako wytwórca, tłum. J. Sikorski, Poznań 1975, s. 66-105.

10. Świat w zasięgu ręki. Od kolei do smartfona

Wolfgang Schivelbusch, Railroad Space and Railroad Time, w: “New German Critique”, no. 17, 1978, No. 14, pp. 31-40

11. Technofobia i technofilia

Neil Postman, Sąd Tamuza, w: tegoż, Technopol. Triumf techniki nad kulturą, A. Tanakalska-Dulęba, Warszawa 1995.

12. Rewolucja komiksowa i backlash kulturowy

Tomasz Majewski, Powrót mimesis: komiks, animacja i tożsamość etniczna, w: tegoż, Dialektyczne feerie. Szkoła Frankfurcka i kultura popularna, Officyna, 2011.

Sean Howe, Niezwykła historia Marvel Comics, tłum. B. Czartoryski, SQN, 2013, s. 41-48.

13.-14. Reprezentacja medialna i cenzura w mediach

The Celluloid Closet (1995)

Aldona Kobus, Podtekst zamiast reprezentacji. Queerbaiting jako strategia sprzedaży, w: Seriale w kontekście kulturowym. Dyskurs, konwencja, reprezentacja, Olsztyn 2017.

15. Podsumowanie zajęć i omówienie prac zaliczeniowych.

1. Zajęcia organizacyjne.

2. Rewolucja pisma

Derrick de Kerckhove, Słuch oralny a słuch piśmienny [w:] Powłoka kultury. Odkrywanie nowej elektronicznej rzeczywistości, przeł. W. Sikorski, P. Nowakowski, Warszawa 1996.

Etienne Gilson, Słowo mówione i słowo pisane [w:] Antropologia słowa. Zagadnienia i wybór tekstów, red. G. Godlewski, A. Mencwel, R. Sulima, Wydawnictwo UW, Warszawa 2003.

Ted Chiang, Prawda faktów, prawda uczuć, w: tegoż, Wydech, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Warszawa 2019.

3. Rewolucja druku

James Burke, Drukarskie prasy, czyli o maszynach do porządkowania myśli [w:] tegoż, Osiem stopni wtajemniczenia, czyli jak zmieniliśmy świat, Puls, 1995.

4. Panika moralna: powieść

Ana Vogrinčič, The Novel-Reading Panic in 18thCentury in England: An Outline of an Early Moral Media Panic [w:] Medijska istraživanja, Vol.14 No.2 Prosinac (2008).

5. Od kodeksu do ebooka

Anthony Grafton, Kodeks w kryzysie, w: „Wielogłos”, nr 3 (13), s. 229-264.

6. Rewolucje medialne w XIX wieku i współcześnie

Asa Briggs, Peter Burke, Technologie i rewolucje [w:] tychże, Społeczna historia mediów, PWN, Warszawa 2010.

• Tempo i skala przemian kulturowych spowodowanych technologiami medialnymi

7. Magia medium. Usłyszeć i zobaczyć ducha

Alicja Urbanik, Czy da się zadzwonić do ducha, czyli jak wynaleziono spirytyzm [w:] Wynalazek w XIX wieku. Praktyka, utopia, metafora, red. Małgorzata Litnowicz-Droździel, UW, Warszawa 2018.

8. Rewolucja fotografii

Anna Jarmuszkiewicz, (R)ewolucja postrzegania. Wynalazek czy odkrycie fotografii? [w:] Wynalazek w XIX wieku. Praktyka, utopia, metafora, red. Małgorzata Litnowicz-Droździel, UW, Warszawa 2018.

9. Kultura reprodukcji

Umberto Eco, Innowacja i powtórzenie. Pomiędzy modernistyczną i postmodernistyczną estetyką, w: „Przekazy i opinie”, nr 1-2, 1990.

Walter Benjamin, Dzieło sztuki w dobie reprodukcji mechanicznej, w: tegoż, Twórca jako wytwórca, tłum. J. Sikorski, Poznań 1975, s. 66-105.

10. Świat w zasięgu ręki. Od kolei do smartfona

Wolfgang Schivelbusch, Railroad Space and Railroad Time, w: “New German Critique”, no. 17, 1978, No. 14, pp. 31-40

11. Technofobia i technofilia

Neil Postman, Sąd Tamuza, w: tegoż, Technopol. Triumf techniki nad kulturą, A. Tanakalska-Dulęba, Warszawa 1995.

12. Rewolucja komiksowa i backlash kulturowy

Tomasz Majewski, Powrót mimesis: komiks, animacja i tożsamość etniczna, w: tegoż, Dialektyczne feerie. Szkoła Frankfurcka i kultura popularna, Officyna, 2011.

Sean Howe, Niezwykła historia Marvel Comics, tłum. B. Czartoryski, SQN, 2013, s. 41-48.

13.-14. Reprezentacja medialna i cenzura w mediach

The Celluloid Closet (1995)

Aldona Kobus, Podtekst zamiast reprezentacji. Queerbaiting jako strategia sprzedaży, w: Seriale w kontekście kulturowym. Dyskurs, konwencja, reprezentacja, Olsztyn 2017.

15. Podsumowanie zajęć i omówienie prac zaliczeniowych.

1. Zajęcia organizacyjne.

2. Rewolucja pisma

Derrick de Kerckhove, Słuch oralny a słuch piśmienny [w:] Powłoka kultury. Odkrywanie nowej elektronicznej rzeczywistości, przeł. W. Sikorski, P. Nowakowski, Warszawa 1996.

Etienne Gilson, Słowo mówione i słowo pisane [w:] Antropologia słowa. Zagadnienia i wybór tekstów, red. G. Godlewski, A. Mencwel, R. Sulima, Wydawnictwo UW, Warszawa 2003.

Ted Chiang, Prawda faktów, prawda uczuć, w: tegoż, Wydech, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Warszawa 2019.

3. Rewolucja druku

James Burke, Drukarskie prasy, czyli o maszynach do porządkowania myśli [w:] tegoż, Osiem stopni wtajemniczenia, czyli jak zmieniliśmy świat, Puls, 1995.

4. Panika moralna: powieść

Ana Vogrinčič, The Novel-Reading Panic in 18thCentury in England: An Outline of an Early Moral Media Panic [w:] Medijska istraživanja, Vol.14 No.2 Prosinac (2008).

5. Od kodeksu do ebooka

Anthony Grafton, Kodeks w kryzysie, w: „Wielogłos”, nr 3 (13), s. 229-264.

6. Rewolucje medialne w XIX wieku i współcześnie

Asa Briggs, Peter Burke, Technologie i rewolucje [w:] tychże, Społeczna historia mediów, PWN, Warszawa 2010.

• Tempo i skala przemian kulturowych spowodowanych technologiami medialnymi

7. Magia medium. Usłyszeć i zobaczyć ducha

Alicja Urbanik, Czy da się zadzwonić do ducha, czyli jak wynaleziono spirytyzm [w:] Wynalazek w XIX wieku. Praktyka, utopia, metafora, red. Małgorzata Litnowicz-Droździel, UW, Warszawa 2018.

8. Rewolucja fotografii

Anna Jarmuszkiewicz, (R)ewolucja postrzegania. Wynalazek czy odkrycie fotografii? [w:] Wynalazek w XIX wieku. Praktyka, utopia, metafora, red. Małgorzata Litnowicz-Droździel, UW, Warszawa 2018.

9. Kultura reprodukcji

Umberto Eco, Innowacja i powtórzenie. Pomiędzy modernistyczną i postmodernistyczną estetyką, w: „Przekazy i opinie”, nr 1-2, 1990.

Walter Benjamin, Dzieło sztuki w dobie reprodukcji mechanicznej, w: tegoż, Twórca jako wytwórca, tłum. J. Sikorski, Poznań 1975, s. 66-105.

10. Świat w zasięgu ręki. Od kolei do smartfona

Wolfgang Schivelbusch, Railroad Space and Railroad Time, w: “New German Critique”, no. 17, 1978, No. 14, pp. 31-40

11. Technofobia i technofilia

Neil Postman, Sąd Tamuza, w: tegoż, Technopol. Triumf techniki nad kulturą, A. Tanakalska-Dulęba, Warszawa 1995.

12. Rewolucja komiksowa i backlash kulturowy

Tomasz Majewski, Powrót mimesis: komiks, animacja i tożsamość etniczna, w: tegoż, Dialektyczne feerie. Szkoła Frankfurcka i kultura popularna, Officyna, 2011.

Sean Howe, Niezwykła historia Marvel Comics, tłum. B. Czartoryski, SQN, 2013, s. 41-48.

13.-14. Reprezentacja medialna i cenzura w mediach

The Celluloid Closet (1995)

Aldona Kobus, Podtekst zamiast reprezentacji. Queerbaiting jako strategia sprzedaży, w: Seriale w kontekście kulturowym. Dyskurs, konwencja, reprezentacja, Olsztyn 2017.

15. Podsumowanie zajęć i omówienie prac zaliczeniowych.

Szczegółowy opis tematów i zagadnień:

1. Zajęcia organizacyjne

2. Wprowadzenie do społecznej historii mediów
Zagadnienia: linearna i nielinearna historia mediów; małe i wielkie narracje; obiegi i materialne trwania kultury mediów; muzea technologii i nauki a historie komunikacji; perspektywy społeczne i jednostkowe na historię mediów; polityki dziedzictwa.

3. Druk i prasa – dystrybucja, rezonans społeczny oraz władza nad „człowiekiem druku”
Zagadnienia: druk i prasa jako infrastruktura społeczna i polityczna; kto i kiedy nauczył nas czytać druk? – między przymusem edukacji a emancypacją odbiorcy; „rewolucja Gutenberga” w kontekstach krytycznych – między mitem postępu a historią kontroli; prasa i rytualizacja bycia „na bieżąco”; tabloidyzacja jako logika mediów masowych; mit „dobrej” i „złej” prasy – moralne narracje wokół mediów drukowanych.

4. Fotografia – wariantywność i długie trwanie obrazu fotograficznego
Zagadnienia: fotografia wobec innych mediów XIX wieku; dagerotypia jako medialny skandal i mit narodzin fotografii; fotografia jako „dowód” nauki, administracji i kolonializmu; wątki genderowe – kobiety jako twórczynie, retuszerki i odbiorczynie; materialność i temporalność obrazu fotograficznego; retromania i powroty fotografii analogowej.

5. Latarnia magiczna – projekcja i spektakl kultury wizualnej
Zagadnienia: latarnia magiczna jako medium projekcji, iluzji i spektaklu; technologie światła i mechanika obrazu; projekcja między nauką, propagandą a rozrywką; relacje z karykaturą, fotografią i ruchomym obrazem; genealogie i remediacje projekcji wizualnej.

6. Panorama – obraz panoramiczny i jego kulturowe rejestry
Zagadnienia: panorama jako medium masowe; kultura widzenia w XIX wieku; panoramy ruchome i ich wpływ na kulturę wizualną; panoramy jako wczesne media immersyjne; relacje z edukacją, propagandą i rozrywką; kino i VR w perspektywie archeologii mediów.

7. Zabawki optyczne – zakres, znaczenia i kultura materialna percepcji
Zagadnienia: zabawki optyczne w kontinuum ruchomych obrazów; mechanizmy działania (zoetrop, praksinoskop, taumatrop, flipbook); edukacyjne i rozrywkowe funkcje zabawek; związki z kulturą dziecięcą i nauką o percepcji; wrażliwość wizualna XIX i XX wieku.

8. Gramofon, kino i maszyna do pisania – analogowe logiki kultury
Zagadnienia: głos bez ciała, obraz bez widza, pismo bez autora; media zapisu wobec reprezentacji; technologiczna epistemologia percepcji; Kittler i logika medium jako formy wiedzy; mediatyzacja głosu i pamięci.

9. Radio i kultura audialna – zasięg, sygnał, obecność dźwięku w mediach
Zagadnienia: synergia fal i dźwięków jako przestrzeń wspólnoty; radio jako medium rezonansu społecznego; wspólnoty słuchania i audiosfera XX wieku; akustyczna sfera publiczna; telefon Hirmondo i usługi audialne; „zasięg” jako kategoria techniczna i polityczna; wojny informacyjne i propaganda dźwięku.

10. Telewizja – jej generacje i transformacje
Zagadnienia: telewizja i władza spojrzenia – między „oknem na świat” a systemem nadzoru; ekran publiczny i domowy – intymność oglądania, wspólnota widzów, ramówka; generacje telewizji: czarno-biała, satelitarna, kablowa, sieciowa, streamingowa; propaganda, spektakl, reality show; „na żywo” i autentyczność; telewizja po telewizji – platformy streamingowe i pamięć formatów.

11. Mikrokomputery – sprzęt, wspólnota, estetyka ograniczeń
Zagadnienia: mikrokomputer jako metamedium; kultura taniej inżynierii i hobbystyczne wspólnoty; kluby komputerowe, piractwo, giełdy; dostęp, naprawa, manipulacja sprzętem jako mikropolityki technologii; języki i biblioteki jako „dary dla świata”; demoscena i platform studies.

12. Komputacja systemu kultury? Kod, HCI, UX jako warstwy praktyk medialnych
Zagadnienia: obliczalność i jej wpływ na czas, ciało i tożsamość; protokół jako forma władzy (Galloway); techniki zapisu i materiał sygnału (Kittler); człowiek komputerowy (Bolter); interfejs i jego warstwy – co ukrywają UI i UX; profilowanie i transfer danych; ekonomia sensu; obliczalność życia – rytmy, zegary, rekomendacje.

13. Internet i kapitalizm na przełomie XX i XXI wieku
Zagadnienia: internet totalny i jego infrastruktury; ubiquitous computing – sieć rozproszona i niedostrzegalna; postinternet jako stan kultury; logika 24/7 (Crary); praca, sen, uwaga; sieć jako fabryka podmiotowości; widzialność jako waluta; kapitał afektywny i ekonomie danych; pamięć sieciowa i scrollowanie; opór w epoce nieprzerwanej łączności.

14. Smartfony i media mobilne – wszędzie, wszystko, zawsze
Zagadnienia: mobilność jako idea kulturowa przed smartfonami (Huhtamo); tryby uczestnictwa – urządzenia, które przenosimy, i środowiska, które nas otaczają (Richardson); wszechobecność i tło codziennych praktyk w kulturze mediów.

15. „Narzędziownik” (społecznej) historii mediów – platformy, archiwa, pamięć mediów
Zagadnienia: źródła i metody badań historii mediów; archiwa cyfrowe i analogowe; praktyczne sposoby pozyskiwania, analizy i dokumentacji materiałów medialnych; krytyka źródeł i problem pamięci medialnej.

16. Prezentacje studentów
Zagadnienia: omówienie prac zaliczeniowych; analiza przypadków z historii mediów; dyskusja podsumowująca.

A. Briggs, P. Burke, Społeczna historia mediów. Od Gutenberga do internetu, tłum. J. Jedliński, Warszawa 2010.

M. A. Bak, Playful Visions: Optical Toys and the Emergence of Children's Media Culture, Cambridge 2020.

J. Bolter, Człowiek Turinga. Kultura Zachodu w epoce komputerów, tłum. T. Goban-Klas, Warszawa 1990.

P. E. Ceruzzi, A History of Modern Computing, Cambridge 2003.

J. Crary, 24/7. Późny kapitalizm i celowość snu, tłum. D. Żukowski, Warszawa 2022.

M. DeForge, Znam cię, Warszawa 2025.

A. R. Galloway, „Język chce, by go nie dostrzegać”, Kultura Popularna 2008, nr 4.

E. Huhtamo, Illusions in Motion: Media Archaeology of the Moving Panorama and Related Spectacles, Cambridge 2013.

E. Huhtamo, „Magic Spectacles and Portable Boxes: Notes Toward a Media Archaeology of Mobile Media”, w: The Routledge Companion to Mobile Media Art, red. L. Hjorth, A. de Souza e Silva, K. Lanson, London–New York 2020.

F. A. Kittler, Gramofon, film, maszyna do pisania, tłum. A. Gwóźdź, Kultura Popularna 2010, nr 3–4.

S. Krämer, „Kulturowe techniki manipulacji osią czasu. O koncepcji mediów Friedricha Kittlera”, Kultura Popularna 2010, nr 3–4.

N. Leonardi, S. Natale (red.), Photography and Other Media in the Nineteenth Century, Pennsylvania 2018.

P. Marecki, Yerzmyey, R. „Hellboj” Straka, Demoscena ZX Spectrum, Kraków 2019.

N. Montfort, I. Bogost, Racing the Beam: The Atari Video Computer System, Cambridge 2009.

T. Mullaney, B. Peters, M. Hicks, K. Philip (red.), Your Computer Is on Fire, Cambridge 2021.

I. Richardson, „Ambient Play and Background Gaming: Reflecting on Quotidian Creative Practices”, w: The Routledge Companion to Mobile Media Art, red. L. Hjorth, A. de Souza e Silva, K. Lanson, London–New York 2020.

M. Jolly, E. deCourcy (red.), The Magic Lantern at Work: Witnessing, Persuading, Experiencing and Connecting, New York–London 2020.

Kryteria oceniania:

1) aktywność na zajęciach (30% oceny końcowej) - aktywny udział w dyskusji na zajęciach lub 15-minutowy referat na wybrany temat

2) praca zaliczeniowa stanowi 70% oceny końcowej.
Oceniane będą:

poprawność językowa (w tym cytowania i przypisy) - 3 p.

struktura pracy (proporcje, jasność wywodu) - 3 p.

metodologia (zastosowane pojęcia, przebieg analizy i postawione tezy) - 3 p.

Skala oceny pracy:

0-4 ndst

5-6 dst

7 db

8-9 bdb

Wytyczne edytorskie:
Czcionka Times New Roman, 12, interlinia 1,5, tekst wyjustowany

Temat pracy: analiza wybranego aspektu społecznego oddziaływania mediów na przestrzeni historii (przypadek nie omawiany na zajęciach).

Kryteria oceniania:

1) aktywność na zajęciach (30% oceny końcowej) - aktywny udział w dyskusji na zajęciach lub 15-minutowy referat na wybrany temat

2) praca zaliczeniowa stanowi 70% oceny końcowej.
Oceniane będą:

poprawność językowa (w tym cytowania i przypisy) - 3 p.

struktura pracy (proporcje, jasność wywodu) - 3 p.

metodologia (zastosowane pojęcia, przebieg analizy i postawione tezy) - 3 p.

Skala oceny pracy:

0-4 ndst

5-6 dst

7 db

8-9 bdb

Wytyczne edytorskie:
Czcionka Times New Roman, 12, interlinia 1,5, tekst wyjustowany

Temat pracy: analiza wybranego aspektu społecznego oddziaływania mediów na przestrzeni historii (przypadek nie omawiany na zajęciach).

Kryteria oceniania:

1) aktywność na zajęciach (30% oceny końcowej) - aktywny udział w dyskusji na zajęciach lub 15-minutowy referat na wybrany temat

2) praca zaliczeniowa stanowi 70% oceny końcowej.
Oceniane będą:

poprawność językowa (w tym cytowania i przypisy) - 3 p.

struktura pracy (proporcje, jasność wywodu) - 3 p.

metodologia (zastosowane pojęcia, przebieg analizy i postawione tezy) - 3 p.

Skala oceny pracy:

0-4 ndst

5-6 dst

7 db

8-9 bdb

Wytyczne edytorskie:
Czcionka Times New Roman, 12, interlinia 1,5, tekst wyjustowany

Temat pracy: analiza wybranego aspektu społecznego oddziaływania mediów na przestrzeni historii (przypadek nie omawiany na zajęciach).

Konwersatorium, kończące się zaliczeniem na ocenę.

Wymagana obecność (maks. 3 nieobecności dopuszczalne); każda kolejna – do odrobienia na konsultacjach poprzez odpowiedz na 2-3 pytania związane z zagadnieniami dot. opuszczonego tematu).

Premiowany aktywny udział w dyskusjach (komentarze, pytania, odniesienia do lektur).

Możliwość wygłoszenia 10-15-minutowego referatu wprowadzającego do tematu zajęć. Referat będzie dodatkowo podwyższał ocenę końcową.

Główną podstawą zaliczenia z oceną jest praca zaliczeniowa lub prezentacja.

Praca/prezentacja ma stanowić opracowanie wybranego przypadku z historii mediów, pokazującego społeczne funkcje danego środka przekazu w kontekście technologicznym, kulturowym i/lub politycznym.

Dopuszczalne formy:
– tekst/artykuł, ok. 5 stron znormalizowanego tekstu;
– prezentacja na jednych z ostatnich zajęć, 20 minut wystąpienia i ok. 10 minut przewidzianych na dyskusję.

Wymagania formalne wobec tekstu/prezentacji:
– odniesienie do minimum 2 źródeł naukowych (książki lub artykuły);
– oraz 1 źródła pierwotnego (np. materiał z epoki, archiwum, prasa, katalog, zapis audycji itp.).

Dodatkowe informacje dot. pracy/prezentacji:
– prowadzący poleca skonsultowanie z nim tematu przed przystąpieniem do jego opracowywania;
– w pracy/prezentacji powinno pojawić się jasno postawione pytanie badawcze/problem/cel ujęty możliwie szczegółowo;
– zarówno praca jak i prezentacja oceniane będą z perspektywy analitycznej (trafność pytania w kontekście problematyki kursu; krytyczna lektura opracowań ; precyzyjne określenie właściwości/funkcji medium oraz praktyk kulturowych z nim związanych).
– oceniana będzie również umiejętność syntezy (zebranie argumentów, internalizacja wiedzy i operowanie nią w kontekście zagadnień historii mediów); a także sprawna komunikacja (logika wypowiedzi, prezentacja zagadnienia/problemu w inspirujący do dyskusji i merytoryczny sposób).