Prowadzony w cyklach: 2024/25L, 2025/26L

Kod ISCED: 0314

Punkty ECTS: 3

Język: polski

Organizowany przez: Wydział Humanistyczny

Zaangażowane praktyki kulturowe – projekty 2555-s1KUL3L-ZPK-P

Zajęcia podzielone są na dwa bloki: w pierwszym teoretyczno-historycznym omawiamy koncepcje humanistyczne dotyczące zaangażowania w wybrane praktyki kulturowe (jak np. sztuka ze społecznościami, gentryfikacja, migracje zarobkowe i polityczne, równy dostęp do przestrzeni publicznej osób z niepełnosprawnościami czy feministyczne protesty). Analizujemy postawy i możliwości, jakie otwierają się przed badaniami kulturowymi świadomymi swojego społecznego zaangażowania i uwikłań w rozmaite dyskursy. W tym bloku poddajemy pod namysł i dyskusję także zrealizowane już wybrane praktyki kulturowe i artystyczne, które zorientowane były na zmianę społeczną.
W drugim bloku zajęć używając narzędzi diagnostycznych studenci i studentki w pierwszej kolejności mapują obecne w ich przestrzeni problemy społeczno-kulturowe. Po spotkaniach z przedstawicielami wybranych społeczności i zrealizowaniu rozmaitych ćwiczeń przygotowujących (zebranie materiałów filmowych, fotograficznych, dźwiękowych itp.), opracowują wspólnie projekty działań. W zależności od dynamiki grup – zajęcia kończą się bądź prezentacją zaplanowanych działań bądź zdaniem relacji z podjętych i przeprowadzonych już faktycznie działań na rzecz określonych społeczności, przestrzeni, instytucji

W cyklu 2024/25L:

Konwersatorium poświęcone projektowaniu działań z zakresu zaangażowanych praktyk kulturowych w formie projektów. W centrum zainteresowania znajdują się działania realizowane w realiach polskich, w szczególności przez organizacje pozarządowe (fundacje, stowarzyszenia) oraz instytucje kultury podejmujące inicjatywy na rzecz grup zagrożonych wykluczeniem, mniejszości, społeczności lokalnych czy obszarów defaworyzowanych.

Zajęcia łączą wymiar praktyczny z analitycznym. Studenci poznają strukturę sektora NGO w Polsce, mechanizmy działania podmiotów trzeciego sektora oraz instytucji publicznych i prywatnych zaangażowanych w finansowanie kultury. Omawiane są źródła finansowania projektów kulturowych, w tym konkursy grantowe, fundusze unijne, wsparcie samorządowe, sponsoring i crowdfunding. Szczególny nacisk położony jest na zarządzanie budżetem, dokumentacją projektową, relacjami z grantodawcami oraz na autonomię i etykę działania w kontekście zaangażowania społecznego.

W toku zajęć studenci uczą się diagnozować problemy społeczne, analizować potrzeby beneficjentów, planować działania i rezultaty projektów, konstruować harmonogramy, mierzyć wskaźniki efektywności oraz opracowywać realne i spójne budżety. Integralnym elementem kursu jest analiza przykładów – zarówno udanych, jak i nieudanych – projektów realizowanych w polskim sektorze kultury i NGO.

Celem kursu jest nabycie przez studentów praktycznych kompetencji w zakresie projektowania, przygotowywania i zarządzania projektami kulturowymi o charakterze społecznym. Przedmiot kończy się przygotowaniem autorskiego wniosku projektowego, opartego na samodzielnie wybranym problemie i zgodnego z kryteriami wybranego programu dotacyjnego.

W cyklu 2025/26L:

1. Zajęcia organizacyjne. Definicja zwrotu ludowego

2. Podstawy zwrotu ludowego

Przemysław Wielgosz, Antonina M. Tosiek, Sprawa chłopska a mainstream, Czas Kultury, 4, 2022, w: https://czaskultury.pl/artykul/sprawa-chlopska-a-mainstream/

3. Społeczeństwo post-Solidarnościowe

Przemysław Czapliński, Wspólnota wyobrażona. Literatura i doświadczenie Solidarności, w: tegoż, Polska do wymiany. Późna nowoczesność i nasze wielkie narracje, Warszawa 2009 (s.181-224).

Referat 1: historia Solidarności jako ruchu robotniczego i społecznego. Co się stało z Anną Walentynowicz?

4. Konflikty klasowe a niepamięć: „Rezać panów i księży”

Niepamięć (2015), Magdalena Bartecka, Producent: Stowarzyszenie Folkowisko i Muzeum Historii Polski, w: https://www.youtube.com/watch?v=aDiVKzl9hTU&t=1s

Referat 2: powstanie ludowe i postać Jakuba Szeli w historii i w kulturze

5. Ludowe historie kobiet

Referat 3: Fenomen książki „Chłopki. Opowieść o naszych babkach” Joanny Kuciel-Frydryszak (2023)

6. Dawny gniew w nowej aranżacji. Resentymenty w późnej nowoczesności

R.U.T.A., Gore (2011), w: https://open.spotify.com/album/41wi1pk128FtEs1BASSpIY?si=ZIfSeOzXTVS3zM7eUmzN4w

Referat 4: folk rock w Polsce

7. Sarmatyzm plebejski. Resentymenty w późnej nowoczesności

Przemysław Czapliński, Sarmatyzm, uwłaszczenie mas i późna nowoczesność, w: Nowoczesność i sarmatyzm, red. P. Czapliński, Poznań 2011 (s. 189-214).

8. Powieść neosarmacka – prawicowa fantastyka

Paweł Bohuszewicz, Powieść neosarmacka – aksjologia, ideologia, polityka, Litteraria Copernicana 45(1), 2023.

Aldona Kobus, Sarmatopie. Formacja sarmacka w powieściach Jacka Komudy, Teksty Drugie 1, 2015.

9. Kryzys męskości resentymentem podszyty

Aldona Kobus, Panowie bracia: męska tożsamość zbiorowa, antybohaterska i antynowoczesna. Obraz i funkcje męskości w neosarmackiej twórczości Jacka Komudy, Ergo.

10. Slavic booki i fantastyka słowiańska

Brzóstowicz-Klajn, M. (2022). Moc Słowiańszczyzny, siła fantazmatu. Polonistyka. Innowacje, 16, 5-16. https://doi.org/10.14746/pi.2022.16.2

Żukowska, E. (2009). Mityczne struktury fantasy słowiańskiej. W: B. Trocha, T. Rajtaczak (red.), Fantastyczność i cudowność. Wokół źródeł fantasy (s. 207–218). Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego

11. Nowa ex-tradycja, czyli wynaleźć Polskę na nowo

Żywiołak, Nowa Ex-tradycja (2008)

12. Fantazmat pogańskiej przeszłości

Sapkowski, A. (1993). Piróg albo Nie ma złota w Szarych Górach, Nowa Fantastyka, 5(128). Pobrano z: https://sapkowskipl.wordpress.com/2017/03/17/pirog- albo-nie-ma-zlota-w-szarych-gorach/

Aldona Kobus, My Słowianie, Literatura Ludowa

13. Fantazmat Wielkiej Lechii

Wójcik, A. (2019). Fantazmat Wielkiej Lechii. Jak pseudonauka zawładnęła umysłami Polaków. Wydawnictwo Napoleon V (fragmenty).

14. 1670 a sprawa polska

Ireneusz Szczukowski, The 1670 TV Show as Seen by a Historian of Old Polish Literature

Joanna Orzeł, Demolishing “the Dream of Might” of the Nobility of the Polish-Lithuanian Commonwealth, or on the Discussion Concerning the 1670 TV Show

Całkowity nakład pracy studenta

1. Godziny realizowane z udziałem nauczycieli: 30 2. Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta/słuchacza/uczestnika kursu: 25 3. Czas wymagany do przygotowania się do uczestnictwa w procesie oceniania (np. w egzaminach): 10

Efekty uczenia się - wiedza

- podstawowa wiedza o miejscu i znaczeniu kulturoznawstwa wśród nauk humanistycznych oraz jego uwarunkowaniach przedmiotowych i metodologicznych (K_W01) - wiedza dotycząca koncepcji badania i metod analizy współczesnych zjawisk artystycznych (K_W07) - umiejętność formułowania problemów badawczych w formie ustnej i pisemnej oraz sytuowania ich w szerszej refleksji na temat kultury wizualnej i antropologii kulturowej (K_U02) - umiejętność samodzielnego zdobywania wiedzy związanej z kulturą i sztuką (jej historią i współczesnością) a także rozwijanie umiejętności badawczych przy wsparciu ze strony opiekuna naukowego (K_U03) - umiejętność merytorycznego budowania dyskursu na temat zjawisk kulturowych i artystycznych, w tym zdolność tworzenia logicznej argumentacji i formułowania wniosków przy wykorzystaniu opinii własnych oraz poglądów innych autorów i badaczy kultury (K_U09) - umiejętność krytycznej oceny zjawisk sztuki i kultury wizualnej oraz korzystania z jej form (K_K06) - świadomość złożoności praktyk kulturowych i artystycznych w globalnej kulturze wizualnej i stojących za nimi wartości i postaw (K_K09) - podstawowa wiedza o miejscu i znaczeniu kulturoznawstwa wśród nauk humanistycznych oraz jego uwarunkowaniach przedmiotowych i metodologicznych (K_W01) - podstawowa wiedza na temat miejsca kulturoznawstwa pośród nauk humanistycznych i świadomość jego interdyscyplinarnego charakteru (K_W05) - wiedza na temat podstawowych metod analizy i interpretacji różnych tekstów kultury właściwych dla wybranych teorii i metod badawczych, szczególnie z zakresu antropologii kultury i badań społecznych (K_W07) - rozumienie złożoność kontekstów kulturowych i konwencji przy interpretacji współczesnych praktyk artystycznych (K_W09)

Efekty uczenia się - umiejętności

- umiejętność formułowania problemów badawczych w formie ustnej i pisemnej oraz sytuowania ich w szerszej refleksji na temat kultury wizualnej i antropologii kulturowej (K_U02) - umiejętność samodzielnego zdobywania wiedzy związanej z kulturą i sztuką (jej historią i współczesnością) a także rozwijanie umiejętności badawczych przy wsparciu ze strony opiekuna naukowego (K_U03) - umiejętność merytorycznego budowania dyskursu na temat zjawisk kulturowych i artystycznych, w tym zdolność tworzenia logicznej argumentacji i formułowania wniosków przy wykorzystaniu opinii własnych oraz poglądów innych autorów i badaczy kultury (K_U09)

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

- kompetencja do pracy w grupie w różnych rolach (K_K02) - umiejętność odpowiedniego określenia priorytetów służących realizacji określonego przez siebie lub innych zadania (K_K03) - umiejętność krytycznej oceny zjawisk sztuki i kultury wizualnej oraz korzystania z jej form (K_K06) - umiejętność identyfikacji i rozstrzygania dylematów metodologicznych i etycznych związanych z prowadzeniem badań kulturowych (K_K07) - świadomość złożoności praktyk kulturowych i artystycznych w globalnej kulturze wizualnej i stojących za nimi wartości i postaw (K_K09)

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2024/25L:

Artur Duda
Jakub Kłeczek

W cyklu 2025/26L:

Artur Duda
Aldona Kobus

Metody dydaktyczne

• metody poszukujące (praca warsztatowa, sytuacja twórcza) •metody seminaryjne (dyskusje) • metody projektowe (praca w zespołach, praca w terenie)

Metody dydaktyczne eksponujące

- pokaz

Metody dydaktyczne podające

- wykład konwersatoryjny
- wykład informacyjny (konwencjonalny)

Metody dydaktyczne poszukujące

- projektu
- klasyczna metoda problemowa
- WebQuest
- ćwiczeniowa
- obserwacji
- referatu
- studium przypadku
- giełda pomysłów

Metody dydaktyczne w kształceniu online

- metody wymiany i dyskusji
- metody służące prezentacji treści

Kryteria oceniania

Do zaliczenia przedmiotu wymagana jest:

1. Czynny udział w dyskusji na zajęciach (30% oceny końcowej)

2. Przygotowanie referatów na podane tematy (70% oceny końcowej).

Literatura

- M. Baer, Między nauką a aktywizmem. O polityczności, płci i antropologii, Wrocław 2014.
- Z. Bauman, Kultura jako praxis, przeł. J. Konieczny, Warszawa 2012.
- D. Haraway, Wiedza usytuowana: problem z nauką w feminizmie a przywilej przyjęcia częściowej, niepełnej perspektywy, w: Studia nad nauką i technologią. Wybór tekstów, red. E. Bińczyk A. Derra, Toruń 2014.
- S. Finley, Badania posługujące się sztuką. Rewolucyjna pedagogika oparta na performansie, przeł. M. Podgórski, w: Metody badań jakościowych, tom 2, red. N. K. Denzin i Y. S. Lincoln, Warszawa 2009.
- M. Górczyńska, Gentryfikacja w polskim kontekście: krytyczny przegląd koncepcji wyjaśniających, „Przegląd Geograficzny” 2015, nr 87 (4).
- R. Nycz, Kultura jako czasownik. Sondowanie nowej humanistyki, Warszawa 2017.
- P. Saukko, Metodologie dla studiów kulturowych. Podejście integrujące, przeł. M. Bobako, w: Metody badań jakościowych, tom 1, red. N. K. Denzin i Y. S. Lincoln, Warszawa 2009.
- Badania w działaniu. Pedagogika i antropologia zaangażowane, red. H. Cervinkova, B.D. Gołębniak, Wrocław 2010.
- M. Zdrodowska, Między aktywizmem a akademią. Studia nad niepełnosprawnością, „Teksty Drugie” 2016, nr 5.
- Badania wizualne w działaniu. Antologia tekstów, red. M. Frąckowiak, K. Olechnicki, Warszawa 2011.
- Etnografia/animacja/sztuka. Nierozpoznane wymiary rozwoju kulturalnego, red. T. Rakowski, Warszawa 2013.
- Kulturowe studia miejskie. Wprowadzenie, red. E. Rewers, Warszawa 2014.
- Nowa humanistyka. Zajmowanie pozycji, negocjowanie autonomii, red. P. Czapliński i in., Warszawa 2017.
- Sztuka ze społecznością, red. J. Wójcik, I. Stokfiszewski, I. Jasińska, Warszawa 2018.

W cyklu 2024/25L:

"Strategie zarządzania instytucjami i projektami kultury", redakcja: Kama Pawlicka, Anna Wróblewska, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, 2019.

Jerzy Hausner, "Instytucje i działanie społeczne", Zarządzanie Publiczne, nr 24-25 (2-3), 2013, s. 184-195.

Richard Florida, "Narodziny klasy kreatywnej: oraz jej wpływ na przeobrażenia w charakterze pracy, wypoczynku, społeczeństwa i życia codziennego", tłumaczenie: Tomasz Krzyżanowski, Monika Penkala, Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, 2010.

Claire Bishop, "Sztuczne piekła. Sztuka partycypacyjna i polityka widowni", tłumaczenie: Jacek Staniszewski, Warszawa: Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana, 2015.

Florian Malzacher (red.), "Prawda jest konkretna. Artystyczne strategie w polityce. Podręcznik", tłumaczenie: Ewa Alicja Majewska, Kuba Szreder, Warszawa: Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana, 2018.

Strona internetowa: poradnik.ngo.pl