Prowadzony w cyklach: 2024/25L, 2025/26L

Kod ISCED: 0215

Punkty ECTS: 2

Język: polski

Organizowany przez: Wydział Humanistyczny

Antropologia widowisk 2555-s1KUL1L-AW

Konwersatorium poświęcone najważniejszych zagadnieniom z zakresu antropologii widowisk, jej związkom z antropologią kultury i konkurencyjnymi ujęciami (szczególnie antropologią teatru Eugenia Barby). Podczas zajęć zostaną umówione i przedyskutowane z punktu widzenia walorów poznawczych i ewentualnych słabości najważniejsze koncepcje badania widowisk kulturowych (tzn. przedstawień artystycznych, obrzędów, rytuałów, gier, zabaw, karnawałów), m.in. V. Turnera, L. Kolankiewicza, E. Barby, N. Savarese, W. Dudzika, J. Grotowskiego, R. Schechnera. Zajęcia będą ilustrowane w miarę możliwości przykładami zaczerpniętymi z kultur Dalekiego Wschodu.

W cyklu 2024/25L:

1. Prezentacja tematyki zajęć i lektur obowiązkowych. Przydział referatów.

2. Ku antropologii widowisk – spojrzenie teoretyczne
- L. Kolankiewicz, Wstęp: ku antropologii widowisk, [w:] Antropologia widowisk. Zagadnienia i wybór tekstów, red. Leszek Kolankiewicz, Warszawa 2005, s. 9-31.

3. Film Żegnaj moja konkubino (Bawang bie ji) w reżyserii Kaige Chena (1993) jako opowieść o chińskim teatrze muzycznym xiqu oraz jingju
- Karl Kerenyi, Człowiek i maska, [w:] Antropologia widowisk. Zagadnienia i wybór tekstów, s. 647-657.
- referat: Jingxi, [w:] Słownik wiedzy o teatrze. Od tragedii do happeningu, red. Dariusz Kosiński i inni, Bielsko-Biała 2008, s. 389-393 oraz materiały własne

4. Film Żegnaj moja konkubino (Bawang bie ji) jako opowieść o Wielkiej Rewolucji Kulturalnej w Chinach (wenge)
- referat: Richard Schechner, Ulica jest sceną (fragment), [w:] tenże, Przyszłość rytuału, przeł. Tomasz Kubikowski, Warszawa 2000, s. 51-96.

5. Lalki, fetysze, „pozaorganizmowe narzędzia materialne” a japoński teatr nō
- Andrzej Falkiewicz, Człowiek teatralny, [w:] Antropologia widowisk. Zagadnienia i wybór tekstów, s. 601-609.
- Słownik wiedzy o teatrze. Od tragedii do happeningu, red. Dariusz Kosiński i inni, Bielsko-Biała 2008 [tu: Nō, s. 382-385, kabuki, s. 386-389, bunraku, s. 350-351.
- referat o nō – https://www2.ntj.jac.go.jp/unesco/noh/en/
- polecam: Jan Kott, Nō albo O znakach, [w:] tenże, Kamienny Potok. Eseje o teatrze i pamięci, Kraków 1991, s. 186-198.

6. Lalki, fetysze, „pozaorganizmowe narzędzia materialne” a japoński teatr kabuki i bunraku
- referat o kabuki – https://www2.ntj.jac.go.jp/dglib/modules/kabuki_dic_en/letter.php?init=01
- referat o bunraku – https://www2.ntj.jac.go.jp/unesco/bunraku/en/introduction/index.html
- polecam: Jan Kott, Bunraku i kabuki albo O naśladownictwie, [w:] tenże, Kamienny Potok. Eseje o teatrze i pamięci, Kraków 1991, s. 199-214.

7. Elementy gry i zabawy według Rogera Caillois
- R. Caillois, Gry i ludzie, [w:] Antropologia widowisk. Zagadnienia i wybór tekstów, s. 163-174.

8. i 9. Prezentacje multimedialne wybranych gier i zabaw
- źródło podstawowe: Wojciech Lipoński, Krzysztof Sawala, Encyklopedia sportów świata, Warszawa 2008, Biblioteka „Gazety Wyborczej”

a) reality show Survivor (w Polsce: Rozbitkowie, Wyprawa Robinson)
b) sepak takraw
c) voladores
d) piłka Tłustego Wtorku (Shrovetide Football)
e) capoeira

f) castells (torres humanas)
g) krykiet
h) kemari
i) sumo
j) haka taparahi

10. Wojciech Dudzik, Teatr karnawału: zabawa – widowisko – święto, [w:] tenże, Karnawały w kulturze, Warszawa 2005, s. 66-92.

11. Piłka nożna jako gra tradycyjna, performans ludyczny i karnawał
- w grupach: co to było
a) sphairomachia/ harpaston/ harpastum,
b) cuju, kemari, baida
c) la soule, mob/ folk football, Association football
d) calcio storico
- Artur Duda, Sphairomachia, harpastum, football, czyli o kulturowych korzeniach piłki nożnej, [w:] tenże, Performans na żywo jako medium i obiekt mediatyzacji, Toruń 2011, s. 63-114

12. Błazen/ trickster
- Monika Sznajderman, Błazen – narodziny i struktura mitu, [w:] Antropologia widowisk. Zagadnienia i wybór tekstów, red. Leszek Kolankiewicz, Warszawa 2005, s. 783-793.

13. Kolokwium zaliczeniowe

14. Podsumowanie zajęć. Wystawienie zaliczeń.

W cyklu 2025/26L:

1. Prezentacja tematyki zajęć i lektur obowiązkowych. Przydział referatów.

3. Wzory kultury
- Ruth Benedict, Wzory kultury, [w:] Antropologia kultury. Zagadnienia i wybór tekstów, red. Andrzej Mencwel, Warszawa 2001, s. 71-88.

4. Film Żegnaj moja konkubino (Bawang bie ji) w reżyserii Kaige Chena (1993) jako opowieść o chińskim teatrze muzycznym xiqu oraz jingju
- Jingxi, [w:] Słownik wiedzy o teatrze. Od tragedii do happeningu, red. Dariusz Kosiński i inni, Bielsko-Biała 2008, s. 389-393
- referat: Persona – maska – osoba, na podstawie Marcel Mauss, Pojęcie osoby, pojęcie „ja”, [w:] Antropologia kultury. Zagadnienia i wybór tekstów, red. Andrzej Mencwel, Warszawa 2001, s. 223-230.

5. Film Żegnaj moja konkubino (Bawang bie ji) jako opowieść o Wielkiej Rewolucji Kulturalnej w Chinach (wenge)
- referat: Richard Schechner, Ulica jest sceną (fragment), [w:] tenże, Przyszłość rytuału, przeł. Tomasz Kubikowski, Warszawa 2000, s. 51-96.

6. Japoński teatr nō
- Jan Kott, Nō albo O znakach, [w:] tenże, Kamienny Potok. Eseje o teatrze i pamięci, Kraków 1991, s. 186-198.
- referat o nō – Słownik wiedzy o teatrze. Od tragedii do happeningu, red. Dariusz Kosiński i inni, Bielsko-Biała 2008 [tu: Nō, s. 382-385, kabuki, s. 386-389, bunraku, s. 350-351. ; https://www2.ntj.jac.go.jp/unesco/noh/en/ oraz materiały własne

7. Kryzys ofiarniczy
- Rene Girard, Kryzys ofiarniczy, [w:] Antropologia widowisk, red. Leszek Kolankiewicz, Warszawa 2005, s. 299-309.

8. Japoński teatr kabuki i bunraku
- referat o kabuki – https://www2.ntj.jac.go.jp/dglib/modules/kabuki_dic_en/letter.php?init=01
- referat o bunraku – https://www2.ntj.jac.go.jp/unesco/bunraku/en/introduction/index.html
- polecam: Jan Kott, Bunraku i kabuki albo O naśladownictwie, [w:] tenże, Kamienny Potok. Eseje o teatrze i pamięci, Kraków 1991, s. 199-214.

9. Elementy gry i zabawy według Rogera Caillois
- R. Caillois, Gry i ludzie, [w:] Antropologia widowisk. Zagadnienia i wybór tekstów, s. 163-174.

10. i 11. Prezentacje multimedialne wybranych gier i zabaw
- źródło podstawowe: Wojciech Lipoński, Krzysztof Sawala, Encyklopedia sportów świata, Warszawa 2008, Biblioteka „Gazety Wyborczej”

a) reality show Survivor (w Polsce: Rozbitkowie, Wyprawa Robinson)
b) sepak takraw
c) voladores
d) piłka Tłustego Wtorku (Shrovetide Football)
e) capoeira

f) castells (torres humanas)
g) krykiet
h) kemari
i) sumo
j) haka taparahi

12. Karnawały i karnawalizacja
- Wojciech Dudzik, Teatr karnawału: zabawa – widowisko – święto, [w:] tenże, Karnawały w kulturze, Warszawa 2005, s. 66-92.

13. Sztuka performansu
- Erika Fischer-Lichte, Dlaczego estetyka performatywności, [w:] tejże, Estetyka performatywności, tłum. Mateusz Borowski, Małgorzata Sugiera, Kraków 2008, s. 11-30.

14. Kolokwium zaliczeniowe

15. Podsumowanie zajęć. Wystawienie zaliczeń.

Całkowity nakład pracy studenta

60 godzin, w tym 40 godzin kontaktowych, 20 godzin pracy własnej studenta.

Efekty uczenia się - wiedza

Student posiada podstawową wiedzę na temat najważniejszych zjawisk będących w kręgu zainteresowania antropologii widowisk (K_W06) Student zna i rozumie podstawowe metody analizy i interpretacji różnych tekstów kultury praktykowane przez antropologów widowisk (K_W07)

Efekty uczenia się - umiejętności

Student posiada pogłębione umiejętności badawcze, obejmujące analizę prac innych autorów, dobór metod badawczych, opracowanie i prezentację wyników, co pozwala mu na rozwiązywanie złożonych problemów w zakresie antropologii widowisk (K_U02)

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

Student rozpoznaje i rozstrzyga dylematy metodologiczne i etyczne związane z prowadzeniem badań kulturowych (K_K09)

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2024/25L:

Artur Duda

W cyklu 2025/26L:

Artur Duda
Jakub Kłeczek

Metody dydaktyczne

1. Analiza tekstu naukowego. 2. Analiza widowiska kulturowego. 3. Dyskusja. 4. Referat z prezentacją multimedialną.

Metody dydaktyczne podające

- wykład konwersatoryjny

Metody dydaktyczne poszukujące

- klasyczna metoda problemowa
- ćwiczeniowa
- referatu

Wymagania wstępne

Kryteria oceniania

1. Obecność na zajęciach - limit trzech nieobecności bez konieczności usprawiedliwienia się. Powyżej limitu - konieczność zaliczenia materiału na konsultacjach, powyżej pięciu nieobecności - brak zaliczenia semestru.
2. Znajomość tekstów obowiązujących na zajęciach, aktywne uczestnictwo w dyskusji
3. Referat prezentowany na zajęciach (prezentacja multimedialna)
4. Kolokwium zaliczeniowe.

Uwaga! Przedmiot będzie kontynuowany na II roku studiów (semestr 3) i zakończy się egzaminem obejmującym zagadnienia z obu zajęć.

Praktyki zawodowe

nie dotyczy

Literatura

1. Leszek Kolankiewicz, Samba z bogami. Opowieść antropologiczna, Warszawa 2007
2. Antropologia widowisk. Zagadnienia i wybór tekstów, red. Leszek Kolankiewicz,
Warszawa 2005, s. 9-31.
3. Victor Turner, Proces rytualny, [w:] Antropologia widowisk. Zagadnienia i wybór tekstów, s. 121-138.
4. Victor Turner, Teatr w codzienności, codzienność w teatrze, [w:] Antropologia widowisk. Zagadnienia i wybór tekstów, s. 450-462.
5. Richard Schechner, Przyszłość rytuału, przeł. T. Kubikowski, Warszawa 2000, s. 31-50.
6. Wojciech Dudzik, Karnawały w kulturze, Warszawa 2005.
7. Eugenio Barba, Nicola Savarese, Sekretna sztuka aktora. Słownik antropologii teatru, przekład zbiorowy, Wrocław 2005.
8. J. Grotowski, Od zespołu teatralnego do Sztuki jako wehikułu, [w:] Grotowski. Teksty zebrane, s. 835-853 lub „Notatnik Teatralny”
1992 nr 4, s. 31-43.

W cyklu 2024/25L:

zob. wyżej

W cyklu 2025/26L:

zob. wyżej

Uwagi

W cyklu 2024/25L:

Ocena wystawiona jest na podstawie:
- obecności na zajęciach
- aktywności na zajęciach (znajomości lektur)
- przedstawienia referatu
- kolokwium zaliczeniowego

W cyklu 2025/26L:

Ocena wystawiona jest na podstawie:
- obecności na zajęciach
- aktywności na zajęciach (znajomości lektur)
- przedstawienia referatu
- kolokwium zaliczeniowego

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2555-s1KUL1L-AW w USOSweb