Antropologiczne interpretacje kultur 2525-s1ETN3L-AIK

Antropologiczne interpretacje kultur:: Antropologia jedzenia

Zajęcia zapoznają studentów z podstawowymi zagadnieniami antropologii jedzenia. Czynią to w głównej mierze w układzie problemowym. Każde kolejne konwersatorium jest poświęcone kolejnemu problemowi, który zostaje postawiony, sformułowany i przedyskutowany na bazie przeczytanych tekstów, wiedzy i doświadczenia studentów oraz pogadanki prowadzącego. W głównej mierze w trakcie zajęć dominuje krytyczna perspektywa przyglądania się zjawiskom z zakresu antropologii jedzenia. Ze względu na specyfikę studiów antropologicznych i charakter zajęć, skupiają się one na analizach zjawisk o charakterze kulturowym, dotyczących pożywienia, praktyk żywieniowych, zmian społecznych a jedzenia, spożywczego niebezpieczeństwa, rytuałów i jedzenia, relacji jedzenia z tożsamością i pamięcią etc.

Plan zajęć:

1/2. Wprowadzenie w tematykę, omówienie zajęć i warunków zaliczenia.
Studenci oglądają film: Super Size Me (2004) i przygotowują notatki do dyskusji. Odnotowują na podstawie filmu pola/obszary, które wiążą się bezpośrednio z jedzeniem (w rodzaju: gospodarka, edukacja etc.)

3. Antropologia jedzenia jako subdyscyplina. Pola zainteresowań
Wiodący tekst do analizy: Mintz Sidney W., Du Bois Christine M., 2002, The Anthropology of Food and Eating, „Annual Review of Anthropology”, Vol. 31, pp. 99-119. Studenci przygotowują 1 stronę znormalizowanego maszynopisu notatki, w której opisują jaki jest ich zdaniem potencjał naukowy i społeczny badań nad jedzeniem.

4. Jedzenie a pamięć i przeszłość
Wiodący tekst do analizy: Holtzman Jon D., 2006, Food and Memory, „Annual Review of Anthropology”, Vol. 35, pp. 361-378. Studenci przygotowują 1 stronę znormalizowanego maszynopisu notatki, w której opisują smaki swego dzieciństwa.

5. Jedzenie a ruchy społeczne
Wiodący tekst do analizy: Leitch Alison, 2003, Slow Food and the Politics of Pork Fat: Italian Food and European Identity, "Ethnos", vol. 68:4, pp. 437-462. Studenci przygotowują 1 stronę znormalizowanego maszynopisu notatki, w której opisują związek wybranej grupy społecznej lub postaci (przykłady ze świata "realnego" lub "fikcyjnego"; ruchy społeczne, subkultury, powieści, gry, filmy itp.) z jedzeniem.

6. Książki kucharskie
Wiodący tekst do analizy: Appadurai Arjun, 1988, How to Make a National Cuisine: Cookbooks in Contemporary India, "Comparative Studies in Society and History", Vol. 30, No. 1, pp. 3-24. Studenci przygotowują 1 stronę znormalizowanego maszynopisu notatki, w której opisują wybraną książkę kucharską.

7. Brudne jedzenie
Wiodący tekst do analizy: Kleśta-Nawrocka Aleksandra, Kleśta-Nawrocki Rafał, Brudne jedzenie w kuchni polskiej, [w:] Człowiek - czystość i brud, T. 1: Aspekt humanistyczno-etnologiczny, /red./ Krzysztof Krzemiński, Anna Kmieć, Karolina Olszewska, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2016, s. 53-69. Studenci przygotowują 1 stronę znormalizowanego maszynopisu notatki, w której opisują jedzenie, które wzbudza w nich odrazę, które odrzucają z różnych względów.

8. Turystyka kulinarna - event
Wiodący tekst do analizy: Kleśta-Nawrocka Aleksandra, Kleśta-Nawrocki Rafał, Między lokalnym iwentem a turystycznym megaiwentem kulinarnym. Przygody Festiwalu Smaku w Grucznie, "Czas Kultury", 2017, R. 33, nr 1, s. 92-98. Studenci przygotowują 1 stronę znormalizowanego maszynopisu notatki, w której opisują kulinarne wydarzenie lub inną kulinarną atrakcję o potencjale turystycznym.

9. Rekonstrukcje kulinarne
Wiodący tekst do analizy: Kleśta-Nawrocka Aleksandra, Kleśta-Nawrocki Rafał, Rekonstrukcje menonickich specjałów, [w:] Olędrzy – osadnicy znad Wisły. Sąsiedzi bliscy i obcy, /red./ Andrzej Pabian i Michał Targowski, Fundacja Ośrodek Inicjatyw Społecznych ANRO, Toruń 2016, s. 157-172. Studenci przygotowują 1 stronę znormalizowanego maszynopisu notatki, w której opisują wybraną inicjatywę (wydarzenie, danie etc.) o charakterze rekonstrukcyjnym i kulinarnym.

10. Jedzenie tradycyjne i lokalne
Wiodący tekst do analizy: Dylan Gordon, The Multiple Moral Economies of Capitalism: Imagining Local Food in Socioeconomically Marginal Contexts, „vis-à-vis: Explorations in Anthropology, 2011, Vol. 11, No. 1, pp. 25–38. Studenci przygotowują 1 stronę znormalizowanego maszynopisu notatki, w której opisują wybrane danie lub produkt o charakterze lokalnym lub tradycyjnym.

11-15 Prezentacje studenckich case studies.

Antropologiczne interpretacje kultur: Antropologia obrazu na przykładzie malarstwa i grafiki

Charakter zajęć
Zajęcia zapoznają studentów z podstawowymi zagadnieniami antropologii obrazu oraz kulturowej analizy malarstwa i grafiki. Mają układ problemowy. Każde konwersatorium poświęcone jest odrębnemu zagadnieniu analizowanemu na podstawie tekstów teoretycznych, reprodukcji dzieł oraz dyskusji. Zajęcia w głównej mierze mają układ problemowy. Każde spotkanie jest poświęcone kolejnemu problemowi, który zostaje postawiony, sformułowany i przedyskutowany na bazie przeczytanych tekstów, obejrzanych filmów, wiedzy i doświadczenia studentów oraz omówienia prowadzącego.
1. Zajęcia wprowadzeniowe, informacyjne.

2. Wprowadzenie do analizy obrazu – Ernst Gombrich
Temat zajęć
Jak patrzeć na obraz? Reprezentacja, iluzja i konwencja
Cel zajęć:
wprowadzenie do podstaw analizy obrazu,
zrozumienie, że obraz nie jest „odbiciem rzeczywistości”, lecz jej kulturową konstrukcją,
zapoznanie z koncepcją schematu i korekty u Ernsta Gombricha,
przygotowanie studentów do samodzielnej analizy malarstwa i grafiki.
Tekst wiodący: Ernst Gombrich, „Obraz wzrokowy i jego miejsce w komunikacji”
Studenci przygotowują 1 stronę znormalizowanego maszynopisu notatki, w której opisują jaki jest ich zdaniem potencjał naukowy i społeczny badań nad obrazem.

3/4. Tematyka zajęć : Ciało w malarstwie
Tekst wiodący: Susan Bordo, fragmenty o dyscyplinowaniu ciała
lub Griselda Pollock (feministyczna historia sztuki)
Zagadnienia:
- ciało kobiece jako obiekt spojrzenia
- normy piękna
- cielesność a władza
Zadanie:
Analiza aktu (malarstwo klasyczne / współczesne) z perspektywy omawianych zagadnień.

5. Naród i tożsamość w obrazie
Tekst wiodący:
Benedict Anderson, fragment o wspólnocie wyobrażonej
analiza malarstwa historycznego (Delacroix)
Zagadnienia:
- obraz jako narzędzie budowania narodu
- mit i pamięć wizualna
Zadanie:
Analiza jednego obrazu historycznego jako projektu tożsamościowego.

6. Obraz i kolonializm
Tekst wiodący:
Edward Said, fragment Orientalizm
Zagadnienia:
- egzotyka
- spojrzenie kolonialne
- estetyzacja „Innego”
Zadanie:
Analiza obrazu przedstawiającego „Innego” kulturowo.

7. Brzydota, groteska, deformacja
Tekst wiodący:
Umberto Eco, Historia brzydoty (fragmenty)
analiza ekspresjonizmu
Zagadnienia:
- deformacja jako krytyka społeczna
- estetyka brzydoty
- przekraczanie norm
Zadanie:
Analiza obrazu operującego deformacją.

8. Grafika, plakat, propaganda
Tekst wiodący:
Walter Benjamin, Dzieło sztuki w dobie reprodukcji technicznej
Zagadnienia:
- reprodukcja
- propaganda
- obraz masowy
Zadanie:
Analiza plakatu politycznego lub społecznego.

9. Obraz i pamięć
Tekst wiodący:
Jan Assmann – pamięć kulturowa (fragmenty)
Zagadnienia:
- obraz jako archiwum
- trauma i reprezentacja
- wizualne rytuały pamięci
Zadanie:
Analiza dzieła odnoszącego się do przeszłości (wojna, katastrofa, trauma).

10. Plaża jako scena widzialności. Naturalizacja norm ciała i płci w obrazach nowoczesności
Materiał wizualny do analizy:
- impresjonistyczne sceny plażowe,
- plakaty reklamujące kurorty nadmorskie z przełomu XIX/XX w.,
- grafika modernistyczna promująca turystykę,
Zagadnienia:
- Plaża jako wynalazek nowoczesności
- Ciało plażowe jako projekt kulturowy

Literatura, obligatoryjna, teksty do analizy na zajęciach:
Appadurai Arjun, 1988, How to Make a National Cuisine: Cookbooks in Contemporary India, "Comparative Studies in Society and History", Vol. 30, No. 1, pp. 3-24.
Gordon Dylan, The Multiple Moral Economies of Capitalism: Imagining Local Food in Socioeconomically Marginal Contexts, „vis-à-vis: Explorations in Anthropology, 2011, Vol. 11, No. 1, pp. 25–38.
Holtzman Jon D., 2006, Food and Memory, „Annual Review of Anthropology”, Vol. 35, pp. 361-378.
Kleśta-Nawrocka Aleksandra, Kleśta-Nawrocki Rafał, Między lokalnym iwentem a turystycznym megaiwentem kulinarnym. Przygody Festiwalu Smaku w Grucznie, "Czas Kultury", 2017, R. 33, nr 1, s. 92-98.
Kleśta-Nawrocka Aleksandra, Kleśta-Nawrocki Rafał, Brudne jedzenie w kuchni polskiej [w:] Człowiek - czystość i brud, T. 1: Aspekt humanistyczno-etnologiczny, /red./ Krzysztof Krzemiński, Anna Kmieć, Karolina Olszewska, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2016, s. 53-69.
Kleśta-Nawrocka Aleksandra, Kleśta-Nawrocki Rafał, Rekonstrukcje menonickich specjałów, [w:] Olędrzy – osadnicy znad Wisły. Sąsiedzi bliscy i obcy, /red./ Andrzej Pabian i Michał Targowski, Fundacja Ośrodek Inicjatyw Społecznych ANRO, Toruń 2016, s. 157-172.
Leitch Alison, 2003, Slow Food and the Politics of Pork Fat: Italian Food and European Identity, "Ethnos", vol. 68:4, pp. 437-462.
Mintz Sidney W., Du Bois Christine M., 2002, The Anthropology of Food and Eating, „Annual Review of Anthropology”, Vol. 31, pp. 99-119.

Literatura, obligatoryjna, teksty do analizy na zajęciach:

Anderson, Benedict, Wspólnoty wyobrażone, 1997
Assmann, Jan, Pamięć kulturowa, 2008
Belting, Hans, Antropologia obrazu : szkice do nauki o obrazie, 2007
Walter Benjamin, Dzieło sztuki w dobie reprodukcji technicznej
Eco, Umberto, Nieobecna Struktura, 1996
Eco, Umberto, Historia piękna,
Eco, Umberto, Historia brzydoty,
Gombrich, Ernst, Pisma o sztuce i kulturze, 2011
Kurz, Iwona (oprac.), Antropologia kultury wizualnej : zagadnienia i wybór tekstów, 2012
Pollock Griselda, Parker Rozsika, Dawne mistrzynie. Kobiety, sztuka i ideologia, 2017
Pieńkos, Andrzej, Motyw śmierci w malarstwie, 2002
Pollock Griselda, O Gauguinie, 2018
Said, Edward W., Orientalizm, 2018

Audycje :
1. Arte : Prozerpina. Erotyzacja przemocy w sztuce
2. https://www.polskieradio.pl/jedynka/audycje/eureka,5098/odcinek/griselda-pollock-badaczka-ktora-przywraca-obecnosc-kobiet-w-historii-sztuki-czy-wdziecznosc-jest-lekiem-na-trudne-doswiadczenia-zaprasza-k-jankowska,05ebe6fe-d151-4c96-a0b3-be3d6fb9a61f
3. Filmy
Tahitańska miłość Paula Gauguina, 2017