Mechanizmy mowy i rozwój języka L1 2518-s2LP1Z-MMRJL1

1. Język naturalny i mechanizmy jego przyswajania przez dzieci jako przedmiot badań wielu dziedzin: psycholingwistyki/ psychologii języka, logopedii, medycyny, pedagogiki.
2. Po co ludziom mowa? Funkcje języka naturalnego.
3. Ogólna klasyfikacja języków naturalnych używanych współcześnie na świecie.
4. Mechanizmy odpowiedzialne za posługiwanie się przez ludzi językiem naturalnym: neurofizjologiczne podstawy mówienia oraz wytwarzanie i percepcja dźwięków mowy. Wpływ uszkodzeń układu nerwowego (m.in. mózgu) i aparatu mowy na komunikację językową człowieka.
5. Rozwój języka L1 jako jeden z elementów indywidualnego rozwoju jednostki (ontogenezy): interakcje procesów rozwoju i procesów uczenia (zależnych od doświadczenia). Uniwersalny wzorzec językowy w procesie percepcji mowy a wzorzec specyficzny dla danego języka naturalnego.
6. Okresy rozwoju mowy dziecka: prelingwalny (przedjęzykowy) i lingwalny (językowy). Etapy opanowywania poszczególnych poziomów systemu językowego: fonologicznego, leksykalnego, gramatycznego.
7. Czynniki mające wpływ na rozwój mowy dziecka na poszczególnych etapach przyswajania języka: wewnątrzpochodne i zewnątrzpochodne. Obecność urządzeń ekranowych (telewizorów, komputerów, tabletów, telefonów komórkowych itp.) w życiu niemowlęcia i małego dziecka a rozwój mowy.
8. Wybrane zaburzenia rozwoju mowy: pierwotne zaburzenia zachowania językowego a zaburzenia wtórne w stosunku do innych zaburzeń rozwojowych (głuchoty/niedosłuchu, upośledzenia umysłowego) bądź będące jednym z objawów całościowych zaburzeń rozwojowych (np. ze spektrum autyzmu).

W cyklu 2025/26Z:

jak w części głównej

Całkowity nakład pracy studenta

Godziny realizowane z udziałem nauczyciela akademickiego (17 godz.): – udział w zajęciach – 15 godz.; – konsultacje z nauczycielem akademickim – 2 godz. Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta (33 godz.): – czytanie literatury, zapoznawanie się z materiałami zamieszczanymi na platformie Moodle oraz wykonywanie zadań domowych– 28 godz.; – przygotowanie do końcowego testu – 5 godz. Łącznie: 50 godz. (2 ECTS)

Efekty uczenia się - wiedza

W1: Student charakteryzuje mechanizmy odpowiedzialne za porozumiewanie się w języku naturalnym oraz wie, jakie skutki w komunikacji językowej mogą nastąpić pod wpływem uszkodzeń układu nerwowego oraz aparatu mowy - K_W04, K_W05; W2: Student zna wybrane teorie wyjaśniające proces przyswajania mowy przez dzieci - K_W05; W3: Student zna wyznaczniki prawidłowego rozwoju mowy dzieci w wieku od urodzenia do ukończenia przez nie 7-10 lat oraz ma ogólną wiedzę o zaburzeniach mogących wystąpić w rozwoju mowy - K_W05; W4: Student wie, jakie czynniki mają wpływ na rozwój mowy dziecka i jaki sposób postępowania rodziców/opiekunów sprzyja rozwojowi jak najbardziej optymalnemu - K_W04, K_W05; W5: Student wie, w jaki sposób czynniki warunkujące rozwój mowy mogą wpływać na sprawność komunikacyjną człowieka w późniejszym życiu - K_W04, K_W05.

Efekty uczenia się - umiejętności

U1: Student umie postępować w kontaktach z dziećmi (w wieku od urodzenia do ukończenia przez nie 7-10 lat) w taki sposób, by stwarzać im optymalne warunki rozwoju mowy - K_U01, K_U08; U2: Student umie ogólnie ocenić, czy rozwój mowy konkretnego dziecka przebiega w sposób mieszczący się w ramach przyjętych norm, czy też potrzebna jest konsultacja specjalisty (lekarza pediatry, logopedy, psychologa i in.) - K_U01.

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

K1: Student zyskuje kompetencje przydatne w pracy z dziećmi - K_K01, K_K02; K2: Student ma świadomość tego, że wśród czynników wpływających na rozwój mowy dzieci istotne znaczenie mają uwarunkowania społeczno-środowiskowe, a od właściwego postępowania rodziców i opiekunów może zależeć nie tylko prawidłowy rozwój mowy danego dziecka, ale i stopień jego sprawności komunikacyjnej w późniejszym życiu - K_K02.

Metody dydaktyczne eksponujące

- pokaz

Metody dydaktyczne podające

- wykład konwersatoryjny
- wykład problemowy

Metody dydaktyczne w kształceniu online

- metody wymiany i dyskusji
- metody służące prezentacji treści
- metody ewaluacyjne
- metody rozwijające refleksyjne myślenie

Rodzaj przedmiotu

przedmiot obligatoryjny

Wymagania wstępne

Brak.

Koordynatorzy przedmiotu

Krystyna Bojałkowska

Kryteria oceniania

Podstawy zaliczenia:
1) Uczestnictwo w zajęciach (co najmniej 80% obecności);
2) Aktywność świadcząca o znajomości literatury przedmiotu (W1, W2, W3, W4, W5; U1, U2; K1, K2);
3) Wykonywanie ćwiczeń na zajęciach oraz zadań domowych (W1, W2, W3, W4, W5; U1, U2; K1, K2);
4) Pisemny sprawdzian końcowy (W1, W2, W3, W4, W5) oceniany zgodnie z poniższymi kryteriami:
– niedostateczny: poniżej 60%;
– dostateczny: 60-69%;
– dostateczny plus: 70-74%;
– dobry: 75-84%;
– dobry plus: 85-90%;
– bardzo dobry: 91-100%.

Literatura

LITERATURA PODSTAWOWA:
1. Katarzyna Bieńkowska, Jak dzieci uczą się mówić, Warszawa 2012, Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
2. Ethnologue: Languages of the World, red. David M. Eberhard, Gary F. Simons, Charles D. Fennig, Twenty-seventh edition, Dallas, Texas: SIL International, 2024 [online: https://www.ethnologue.com].
3. Glottolog, red. Harald Hammarström i in., Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History, version 5.0, 2024 [online: https://glottolog.org/].
4. Nicholas Kardaras, Dzieci ekranu: jak uzależnienie od ekranu przejmuje kontrolę nad naszymi dziećmi - i jak wyrwać je z transu, tłum. Agnieszka Jarosz, Warszawa 2018, CeDeWu.
5. Ida Kurcz, Psychologia języka i komunikacji, wydanie 2. nowe, , Warszawa 2005, Wydawnictwo Naukowe Scholar.
6. Logopedia. Pytania i odpowiedzi. Podręcznik akademicki, T. 1. Interdyscyplinarne podstawy logopedii oraz T. 2. Zaburzenia komunikacji językowej u dzieci i osób dorosłych, red. Tadeusz Gałkowski i Grażyna. Jastrzębowska, Opole 2014, wyd. II zmien. i poszerz., Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego (wybrane rozdziały: Neuropsychologiczne korzenie funkcji mowy w normie i patologii, Psychologiczne podstawy logopedii, Podstawy psycholingwistyki rozwojowej, Zakłócenia i zaburzenia rozwoju mowy).
7. Józef Porayski-Pomsta, Mowa dziecka; cykl artykułów dostępnych online na stronie http://www.tkj.uw.edu.pl/.
8. Zbigniew Tarkowski, Dziecko nie mówi: dlaczego, czy i kiedy zacznie?, Gdańsk 2018, Wydawnictwo Harmonia.
9. Tomasz Zaleski, Opóźniony rozwój mowy, Warszawa 1992, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich.

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA:
1. Atlas języków: pochodzenie i rozwój języków świata, red. Bernard Comrie, Stephen Matthews i Maria Polinsky, przedm. Jean Aitchison, tłum. i uzup. Piotr Gąsiorowski, Poznań 1998, Oficyna Wydawnicza Atena.
2. Stephen Anderson, Języki. Krótkie wprowadzenie, tłum. Bartosz Wojciechowski, Łódź 2017, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
3. Antoni Balejko, Zmysły i ich funkcje – rozwój mowy w 1. roku życia, Białystok 2007, Wydawnictwo Logopedyczne.
4. Antoni Balejko, Odbieranie i wyrażanie mowy przez dziecko w drugim roku życia, Białystok 2008, Wydawnictwo Logopedyczne.
5. Antoni Balejko, Odbieranie i wyrażanie mowy przez dziecko w trzecim roku życia, Białystok 2008, Wydawnictwo Logopedyczne.
6. Antoni Balejko, Pomagam dziecku w mówieniu, czytaniu i pisaniu: [porady i ćwiczenia] dla rodziców i nauczycieli, Białystok 1996, Wydawnictwo Logopedyczne.
7. Michel Desmurget, Teleogłupianie. O zgubnych skutkach oglądania telewizji (nie tylko przez dzieci), tłum. Ewa Kaniowska, Warszawa 2012, Wydawnictwo Czarna Owca.
8. Maria Kielar-Turska, Rozwój sprawności językowych i komunikacyjnych, [w:] Diagnoza logopedyczna: podręcznik akademicki, red. nauk. E. Czaplewska, S. Milewski, Sopot 2012, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, s. 15-63.
9. Podstawy neurologopedii. Podręcznik akademicki, red. Tadeusz Gałkowski, Elżbieta Szeląg i Grażyna Jastrzębowska, Opole 2005.
10. Józef Porayski-Pomsta, O rozwoju mowy dziecka: dwa studia, Warszawa 2015, Dom Wydawniczy Elipsa.
11. Psycholingwistyka, red. Jean Berko Gleason i Nan Bernstein Ratner; tłum. Jerzy Bobryk i in., Gdańsk 2005, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
12. Psychologia języka dziecka, red. Barbara Bokus, Grace W. Shugar, tłum. Ewa Haman i in., Gdańsk 2007, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
13. Manfred Spitzer, Jak uczy się mózg, przeł. Małgorzata Guzowska-Dąbrowska, Warszawa 2007, Wydawnictwo Naukowe PWN.
14. Manfred Spitzer, Cyfrowa demencja: w jaki sposób pozbawiamy rozumu siebie i swoje dzieci, tłum. Andrzej Lipiński, Słupsk 2013, Wydawnictwo Dobra Literatura.
15. Manfred Spitzer, Cyberchoroby: jak cyfrowe życie rujnuje nasze zdrowie, tłum. Małgorzata Guzowska, Słupsk 2016, Wydawnictwo Dobra Literatura.
16. Elżbieta Stecko, Zaburzenia mowy u dzieci – wczesne rozpoznawanie i postępowanie logopedyczne, Warszawa 1996, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
17. The World Atlas of Language Structures (WALS), red. Matthew S. Dryer., Martin Haspelmath, Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology, 2013 [online: https://wals.info/].

W cyklu 2025/26Z:

jak w części głównej

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2518-s2LP1Z-MMRJL1 w USOSweb