Prowadzony w cyklach: 2022/23Z, 2023/24Z, 2024/25Z, 2025/26Z

Kod ISCED: 0232

Punkty ECTS: 2

Język: polski

Organizowany przez: Wydział Humanistyczny

Wstęp do literaturoznawstwa 2516-s1JAP1Z-WL

W trakcie kursu student zapoznaje się z podstawowymi teoriami literaturoznawczymi, teoriami literatury, teoriami badań literackich oraz metodologią tych badań. Studenci zapoznają się z dawnymi (np. "Poetyka" Arystoteles) teoriami oraz tymi wiodącymi w badaniach nad literaturą w XXI wieku. Ponadto przedstawione zostaną różne odpowiedzi wybitnych literaturoznawców na zasadnicze pytanie: czym jest literatura?
Niezbędne będzie także zaznajomienie studentów z takimi pojęciami jak: retoryka, poetyka, poezja, narracja oraz język performatywny. Podane zostaną także podstawowe informacje z zakresu takich zagadnień, jak: semiotyka, hermeneutyka, strukturalizm, pragmatyzm etc. Ważne będzie także wskazanie (przy okazji omawiania już konkretnych tekstów literackich) kręgu kulturowego, do którego tekst można odnieść, jego cech charakterystycznych. W tym celu studenci zdobędą także wiedzę na temat związków między kulturą a literaturą.

W cyklu 2022/23Z:

Zagadnienia:
1. Literatura i utwór literacki. Dzieło czy tekst?
2. Fikcja literacka i mimesis. Funkcja estetyczna a inne funkcje utworu.
3. Świat przedstawiony. Czas i przestrzeń. Postać literacka. Narrator, narracja i fabuła.
4. Autor - podmiot mówiący - bohater. Kwestia autobiografizmu.
5. Komunikacja literacka.
6. Gatunki literackie i gatunki mowy.
7. Formy obcowania z utworem literackim (lektura, konkretyzacja, wartościowanie, analiza, interpretacja, adaptacja, użycie).
8. Styl i stylistyka. Symbol i metafora.
9. Tradycja i talent indywidualny. Topika.
10. Stylizacja, parodia, intertekstualność.
11. Literatura piękna, literatura faktu, literatura dokumentu osobistego.
12. Literatura i konteksty (kulturowe, społeczne, ideologiczne).
13. Współczesne orientacje w badaniach literackich, np. strukturalizm, hermeneutyka, psychoanaliza, dekonstrukcja, feminizm, kulturowa teoria literatury.

W cyklu 2023/24Z:

Szczegółowe cele nauczania w ramach przedmiotu:
• zapoznanie studentów z podstawowymi pojęciami z zakresu teorii literatury, które są niezbędne w procesie analizy tekstu literackiego,
• wypracowanie u studentów samodzielnego, krytycznego spojrzenia na analizowany tekst,
• zachęcenie studentów do wyrażania własnych poglądów na temat przeczytanego tekstu,
• zainteresowanie studentów literaturą i myślą krytyczną,
• zapoznanie z bieżącą literaturą przedmiotu z zakresu literaturoznawstwa, myśli krytycznej, literatury światowej, teorii przekładu,
• zapoznanie z wybranymi kierunkami dwudziestowiecznej metodologii badań literackich,
• utrwalanie umiejętności korzystania z opracowań teoretycznoliterackich i źródeł bibliograficznych,
• ćwiczenie umiejętności samodzielnego analizowania i interpretowania utworów literackich.

W cyklu 2024/25Z:

W cyklu 2025/26Z:

Szczegółowe cele nauczania w ramach przedmiotu:
- zapoznanie studentów z podstawowymi pojęciami z zakresu teorii literatury, niezbędnymi w procesie analizy tekstu literackiego,
- zapoznanie z wybranymi kierunkami dwudziestowiecznej metodologii badań literackich,
- wypracowanie krytycznego spojrzenia na analizowany tekst,
- ćwiczenie umiejętności samodzielnego analizowania i interpretowania utworów literackich.
- zainteresowanie studentów literaturą i myślą krytyczną,
- utrwalanie umiejętności korzystania z opracowań teoretycznoliterackich i źródeł bibliograficznych.

Całkowity nakład pracy studenta

3 punkty ECTS*: • 30 godzin = zajęcia z udziałem prowadzącego - konwersatorium (godziny kontaktowe) [1,3 ECTS] • 28 godzin = praca własna (czytanie zaleconych lektur, przygotowanie do zaliczenia przedmiotu) [1,1 ECTS] • 10 godzin = konsultacje z wykładowcą [0,6 ECTS] * 1 ECTS = 25-30 godzin pracy studenta/słuchacza/uczestnika kursu

Efekty uczenia się - wiedza

-- ma podstawową wiedzę z zakresu literaturoznawstwa (K_W05) -- ma podstawową wiedzę o powiązaniach filologii z pokrewnymi naukami humanistycznymi (K_W06) -- ma wiedzę o podstawowej terminologii i metodologii badań w dziedzinie filologii (K_W07)

Efekty uczenia się - umiejętności

-- potrafi wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informacje przy użyciu różnych źródeł i sposobów (K_U01) -- potrafi posługiwać się podstawowymi ujęciami teoretycznymi, paradygmatami właściwymi dla filologii (K_U06) -- potrafi rozpoznać różne rodzaje tekstów oraz przeprowadzić ich krytyczną analizę i interpretację z zastosowaniem odpowiednich metod (K_U12)

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

-- ma świadomość poziomu swojej wiedzy i umiejętności, rozumie potrzebę ciągłego dokształcania się i rozwoju (K_K01)

Metody dydaktyczne

-- wykład -- prezentacja multimedialna -- wprowadzenie elementu dyskusji na zajęciach

Metody dydaktyczne eksponujące

- pokaz

Metody dydaktyczne podające

- wykład konwersatoryjny
- wykład problemowy
- opowiadanie
- wykład informacyjny (konwencjonalny)
- pogadanka
- opis

Metody dydaktyczne poszukujące

- panelowa
- referatu
- seminaryjna
- klasyczna metoda problemowa
- okrągłego stołu
- ćwiczeniowa

Metody dydaktyczne w kształceniu online

- metody rozwijające refleksyjne myślenie
- metody ewaluacyjne
- metody odnoszące się do autentycznych lub fikcyjnych sytuacji
- metody integracyjne
- metody oparte na współpracy
- metody służące prezentacji treści
- metody wymiany i dyskusji

Rodzaj przedmiotu

przedmiot obligatoryjny

Wymagania wstępne

brak

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2025/26Z:

Jolanta Brzykcy
Wojciech Nowak

W cyklu 2023/24Z:

Jolanta Brzykcy
Aleksandra Jarosz

W cyklu 2022/23Z:

Aleksandra Jarosz
Monika Lecińska-Ruchniewicz

W cyklu 2024/25Z:

Jolanta Brzykcy
Wojciech Nowak

Kryteria oceniania

Przy nauczaniu stacjonarnym:
zadanie studentom prac okresowych oraz tematów do opracowania (U12)
zadanie studentom wykonania w grupach prezentacji na wskazany temat (W05, U01, U06, U12)
kryterium: zgodność z wytycznymi wykładowcy co do formy i organizacji prezentacji/pracy, duży wysiłek własny, oryginalność w przedstawieniu tematu, dużo informacji własnych, samodzielnie zdobytych, ale niezmiernie ważnych z racji zainteresowania słuchaczy (studenci z tej samej grupy) tematem prezentacji (bogaty zakres źródeł, zdjęcia, film etc.) (W05, W06, W07, U01, U06, K01)
umiejętność bezstresowego występowania przed kilkunastoosobową grupą (w przypadku przedstawiania prezentacji), swobodnego wypowiadania się na dany temat, pracowitość i samodzielność, wytrwałość w poszukiwaniu (K01)
Forma zaliczenia: test wyboru i uzupełnienia oraz dyskusja w grupie
Przy nauczaniu zdalnym:
zadanie studentom prac okresowych oraz tematów do opracowania (U12)
zadanie studentom wykonania prezentacji na wskazany temat (W05, U01, U06, U12)
kryterium: zgodność z wytycznymi wykładowcy co do formy i organizacji prezentacji/pracy, duży wysiłek własny, oryginalność w przedstawieniu tematu, dużo informacji własnych, samodzielnie zdobytych, ale niezmiernie ważnych z racji zainteresowania słuchaczy (studenci z tej samej grupy) tematem prezentacji (bogaty zakres źródeł, zdjęcia, film etc.) (W05, W06, W07, U01, U06, K01)
umiejętność występowania przed kilkunastoosobową grupą (w przypadku przedstawiania prezentacji), swobodnego wypowiadania się na dany temat, pracowitość i samodzielność, wytrwałość w poszukiwaniu (K01)
Forma zaliczenia: sprawdzian/quiz na platformie Moodle UMK oraz ocena dyskusji w grupie podczas wideokonferencji i na forach na Moodle.
W razie niemożliwości udziału w wideokonferencjach, studenci zobowiązani są do wykonania zadań dodatkowych wskazanych przez osobę prowadzącą.
Szczegółowe metody oceniania w danym semestrze - patrz opis grupy zajęciowej.

Praktyki zawodowe

nie dotyczy

Literatura

Literatura przykładowa (konkretne teksty obowiązujące w danym cyklu kształcenia wskazuje osoba prowadząca):
Michał Głowiński, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński: Zarys teorii literatury, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych,Warszawa 1972
Jonathan Culler, Teoria literatury, przeł. Maria Bassaj, Prószyński i S-ka, Warszawa 1998
Anna Burzyńska, Michał Paweł Markowski, Teorie literatury XX wieku. Podręcznik, Wydawnictwo Znak, Kraków 2009.
Zofia Mitosek, Teorie badań literackich, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011
Mikołaj Melanowicz, Historia literatury japońskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012
Ian Buruma, Misjonarz i libertyn, eros i dyplomacja, przeł. Piotr Rosne, Universitas, Kraków 2005
Mikołaj Melanowicz, Formy w literaturze japońskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2003
Mikołaj Melanowicz, Japońskie narracje. Studia o pisarzach współczesnych, Kraków 2004
inne materiały wskazane podczas zajęć

W cyklu 2022/23Z:

Literatura przedmiotu (zalecana):
Arystoteles. Poetyka. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1989.
Bal, Mieke, Narratologia Wprowadzenie do teorii narracji, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2012
Bilczewski, Tomasz, Komparatystyka i interpretacja. Nowoczesne badania porównawcze wobec translatologii, Universitas, 2010.
Burzyńska, Anna. Markowski, Michał Paweł. Teorie literatury XX wieku. Podręcznik. Kraków, Znak 2006.
Comparative Literature in an Age of Globalization, ed. by Haun Saussy, (Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2006)
Culler, Jonathan, Teoria literatury. Bardzo krótkie wprowadzenie, Warszawa, Prószyński-S-ka, 1998
Damrosch, David, How to Read World Literature, Wiley-Blackwell, 2009
Damrosch, David, What is World Literature, Princeton, 2003
Eagleton, Terry. Jak czytać literaturę, Aletheia, 2014
Głowiński, Michał et al. Podręczny słownik terminów literackich. Warszawa: Open 2001.
Handke, Ryszard, Poetyka dzieła literackiego, Warszawa, PWN, 2008.
Koziołek, Ryszard, Dobrze myśli się literaturą, Wydawnictwo Czarne, 2016
Kulturowa teoria literatury. Główne pojęcia i problemy, red. M. P. Markowski, R. Nycz, Universitas, 2012
Loba, Mirosław, Wokół narracyjnego zwrotu. Szkice krytyczne, UAM, 2013
Lodge, David. The Art of Fiction, New York, Penguin Books 1992.
Mitosek, Zofia, Poznanie (w) powieści: od Balzaka po Masłowskiej, Kraków, Universitas, 2003.
Mitosek, Zofia, Teorie badań literackich, Warszawa, PWN 1998
Niewspółmierność. Perspektywy nowoczesnej komparatystyki, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2010
Pasco, Allan, Inner Workings of the Novel. Studying a Genre Palgrave/MacMillan, 2010.
Szahaj, Andrzej, O interpretacji, Universitas, 2014
Wood, James, How Fiction Works, New York: Picador, 2008.
Zhang Longxi, From Comparison to World Literature, Suny Press, 2015

W cyklu 2023/24Z:

Literatura podstawowa (obowiązkowa):

Burzyńska, Anna, Markowski, Michał Paweł, Teorie literatury XX wieku. Podręcznik, Wydawnictwo Znak, Kraków 2009 (wybrane rozdziały).
Culler, Jonathan, Teoria literatury. Bardzo krótkie wprowadzenie, Prószyński i S-ka, Warszawa 1998.
Eagleton, Terry, Jak czytać literaturę?, Aletheia, Warszawa 2014.
Głowiński Michał, Okopień-Sławińska, Aleksandra, Sławiński, Janusz, Zarys teorii literatury, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1972 (wybrane rozdziały).
Handke, Ryszard, Poetyka dzieła literackiego, PWN, Warszawa 2008.
Kulawik A., Poetyka. Wstęp do teorii dzieła literackiego, Kraków 1997 (wybrane rozdziały).
Mitosek, Zofia, Teorie badań literackich, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011 (wybrane rozdziały).

Literatura uzupełniająca (dla chętnych):
Bal, Mieke, Narratologia. Wprowadzenie do teorii narracji, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2012.
Bilczewski, Tomasz, Komparatystyka i interpretacja. Nowoczesne badania porównawcze wobec translatologii, Universitas, Kraków 2010.
Kulturowa teoria literatury. Główne pojęcia i problemy, red. M. P. Markowski, R. Nycz, Universitas, Kraków 2012.
Melanowicz Mikołaj, Historia literatury japońskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012.
Melanowicz, Mikołaj, Formy w literaturze japońskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2003.
Szahaj, Andrzej, O interpretacji, Universitas, Kraków 2014.

W cyklu 2024/25Z:

Literatura podstawowa (obowiązkowa):

W cyklu 2025/26Z:

LITERATURA PODMIOTU (utwory literackie omawiane na zajęciach):
J. M. Coetzee, "Polak",
G. Szapołowska, "W ukryciu",
H. Murakami, "Krajobraz z żelazkiem",
G. Sadułajew, "Dlaczego niebo nie spada. Sonetti a corona",
M. Gogol, "Płaszcz" (inny tytuł: "Szynel"),
R. Akutagawa, "Kleik z batatów",
Ch. Perkins Gilman, "Żółta tapeta",
oraz wiersze udostępniane przez wykładowcę na platformie Moodle.

LITERATURA PRZEDMIOTU (obowiązkowa):
Burzyńska A., Markowski M. P., Teorie literatury XX wieku. Podręcznik, Kraków 2009 (wybrane rozdziały).
Culler J., Teoria literatury. Bardzo krótkie wprowadzenie, Warszawa 1998 (wybrane rozdziały).
Depta A., Literacki mashup w Polsce. "Przedwiośnie żywych trupów" Stefana Żeromskiego i Kamila Śmiałkowskiego i "Faraon wampirów" Bolesława Prusa i Konrada T. Lewandowskiego jako polskie realizacje gatunku, [w:] K. Olkusz (red.), Rejestry kultury, Wrocław 2019, s. 595–613. (dostępne online).
Fulińska A., Dlaczego literatura popularna jest popularna?, "Teksty Drugie" 2003, nr 4, s. 55-66. (dostępne online).
Głowiński M., Okopień-Sławińska A., Sławiński J., Zarys teorii literatury, Warszawa 1972 (wybrane rozdziały).
Handke R., Poetyka dzieła literackiego, Warszawa 2008 (wybrane rozdziały).
Heck D., Problem filologii. Metoda filologiczna dzisiaj?, "Litteraria" XXXVII, 2009, s. 7-18 (dostępne online).
Kulawik A., Poetyka. Wstęp do teorii dzieła literackiego, Kraków 1997 (wybrane rozdziały).
Mitosek Z., Intertekstualność, [w:] tejże, Teorie badań literackich, Warszawa 2004.
Żarnowska K., Kiedy nauka dojrzewa do badania popkultury? Przykład problematyki mangi i anime w polskim środowisku naukowym (dostępne online).
Yumeko Kawamoto, Wizerunek Japończyków w polskich tygodnikach: analiza tekstów z Narodowego Korpusu Języka Polskiego, "Etnolingwistyka. Problemy języka i kultury" 2022, nr 34, s. 319-335 (dostępne online).

LITERATURA PRZEDMIOTU UZUPEŁNIAJĄCA (dla chętnych)
Bal, Mieke, Narratologia. Wprowadzenie do teorii narracji, Kraków 2012.
Bilczewski T., Komparatystyka i interpretacja. Nowoczesne badania porównawcze wobec translatologii, Kraków 2010.
Kulturowa teoria literatury. Główne pojęcia i problemy, red. M. P. Markowski, R. Nycz, Kraków 2012.
Melanowicz M.Historia literatury japońskiej, Warszawa 2012.
Melanowicz M., Formy w literaturze japońskiej, Kraków 2003.
Szahaj A., O interpretacji, Kraków 2014.

Uwagi

W cyklu 2022/23Z:

Zajęcia w semestrze zimowym roku akademickiego 2020/2021 prowadzone są w formie zdalnej w trybie synchronicznym, asynchronicznym lub łączonym z wykorzystaniem następujących technik: platforma e-learningowa Moodle UMK; 2) system wideokonferencji BigBlueButton; 3) Microsoft Teams, przy użyciu odpowiednich metod dydaktycznych (patrz: podstawowe informacje o przedmiocie niezależnie od cyklu: Metody dydaktyczne w kształceniu online).
Szczegółowe informacje w opisie zajęć - zob. "więcej informacji".

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2516-s1JAP1Z-WL w USOSweb