Rosyjski charakter narodowy 2514-s1ROS1Z-RCN

Cel zajęć: poznanie fenomenu, jakim jest ć rosyjski charakter narodowy (synonimicznie - dusza rosyjska, mentalność). Zadanie polega na zrozumieniu złożoności zjawiska poprzez poznanie czynników kulturowych, religijnych, historycznych i politycznych, które na przestrzeni dziejów kształtowały specyfikę/”inność” charakteru narodowego Rosjan. Ważne jest zwrócenie uwagi na fakt, iż wiele zjawisk, kategorii i pojęć kultury rosyjskiej nie ma swoich odpowiedników w innych językach-kulturach. Niemniej istotne jest ponadto założenie, że „dusza rosyjska” to jedna z kategorii mitologii narodowej, nie mająca jednoznacznego odpowiednika w rzeczywistości empirycznej” (W. Szczukin). Fenomen charakteru narodowego ma charakter procesualny, zatem podlega zmianom. Stąd konieczność zwrócenia uwagi na przełomowe momenty dziejowe, które dynamizowały proces narodowej autoidentyfikacji. Celem zajęć będzie wypracowanie krytycznego spojrzenia na zagadnienie, zwłaszcza na stereotypy myślowe, także ostrożność w wypowiadaniu sądów wartościujących. Niezwykle ważna jest tutaj potrzeba interdyscyplinarnego oglądu, który pozwoli dostrzec złożoność zjawiska i jego diachroniczny charakter.
Zagadnienia:
1. rosyjski charakter narodowy – definicja pojęcia (kategoria myślowa, mit, symbol). Romantyczne pojęcie narodu – wspólnota historyczno-kulturowa (J. Herder). Narodnost’ na gruncie rosyjskim
2. Czynniki geograficzne i cechy mentalne. Geneza i rozwój ustroju patrymonialnego
3-4. Grupy społeczne: chłopstwo, dworianstwo, inteligencja, państwo bez burżuazji
5-6. Pragnienia imperialne: idea Moskwy-Trzeciego Rzymu; polityka ekspansjonistyczna Piotra I i Katarzyny II; piewcy imperium (wiek XVIII: G. Dierżawin i W. Pietrow, M. Łomonosow, M. Chieraskow, M. Karamzin; motywy imperialne w pisarstwie XIX wieku: A. Puszkin, M. Lermontow, F. Tiutczew)
7. Sakralizacja władzy – tradycja jedności Krzyża i Tronu
8. Moskwa-Petersburg: dwa miasta, dwie mentalności
9. Rosyjska idea M. Bierdiajewa: „żeński pierwiastek” rosyjskiej duszy (także W. Rozanow), szeroka rosyjska natura, umiłowanie wolności, gwałtowność namiętności, , brak instynktu obywatelskiego, ambiwalencja
10. Mentalność słowianofilska (od klasyków: A. Chomiakow, I. Kirejewski, K. Aksakow po współczesność:A. Sołżenicyn, prozaicy „wiejscy”: W. Biełow, W. Astafjew, W. Rasputin) i okcydentalistyczna (od klasyków (W. Bieliński, I. Turgieniew) po współczesność (Wiktor Jerofiejew, Wł. Bukowski, W. Wojnowicz)
11. homo sovieticus (nowy typ antropologiczny)
12. Rosjanin po pieriestrojce: Rosyjska apokalipsa (W. Jerofiejew); nostalgia za przeszłością (proza „wiejska); pokolenie pepsi (W. Pielewin, Generation ‘P’) .
13.Stereotypy polsko-rosyjskie

W cyklu 2022/23Z:

Cel zajęć: poznanie fenomenu, jakim jest ć rosyjski charakter narodowy (synonimicznie - dusza rosyjska, mentalność). Zadanie polega na zrozumieniu złożoności zjawiska poprzez poznanie czynników kulturowych, religijnych, historycznych i politycznych, które na przestrzeni dziejów kształtowały specyfikę/”inność” charakteru narodowego Rosjan. Ważne jest zwrócenie uwagi na fakt, iż wiele zjawisk, kategorii i pojęć kultury rosyjskiej nie ma swoich odpowiedników w innych językach-kulturach. Niemniej istotne jest ponadto założenie, że „dusza rosyjska” to jedna z kategorii mitologii narodowej, nie mająca jednoznacznego odpowiednika w rzeczywistości empirycznej” (W. Szczukin). Fenomen charakteru narodowego ma charakter procesualny, zatem podlega zmianom. Stąd konieczność zwrócenia uwagi na przełomowe momenty dziejowe, które dynamizowały proces narodowej autoidentyfikacji. Celem zajęć będzie wypracowanie krytycznego spojrzenia na zagadnienie, zwłaszcza na stereotypy myślowe, także ostrożność w wypowiadaniu sądów wartościujących. Niezwykle ważna jest tutaj potrzeba interdyscyplinarnego oglądu, który pozwoli dostrzec złożoność zjawiska i jego diachroniczny charakter.
Zagadnienia:
1. rosyjski charakter narodowy – definicja pojęcia (kategoria myślowa, mit, symbol). Romantyczne pojęcie narodu – wspólnota historyczno-kulturowa (J. Herder). Narodnost’ na gruncie rosyjskim
2. Czynniki geograficzne i cechy mentalne. Geneza i rozwój ustroju patrymonialnego
3-4. Grupy społeczne: chłopstwo, dworianstwo, inteligencja, państwo bez burżuazji
5-6. Pragnienia imperialne: idea Moskwy-Trzeciego Rzymu; polityka ekspansjonistyczna Piotra I i Katarzyny II; piewcy imperium (wiek XVIII: G. Dierżawin i W. Pietrow, M. Łomonosow, M. Chieraskow, M. Karamzin; motywy imperialne w pisarstwie XIX wieku: A. Puszkin, M. Lermontow, F. Tiutczew)
7. Sakralizacja władzy – tradycja jedności Krzyża i Tronu
8. Moskwa - Petersburg: dwa miasta, dwie dusze
9. Rosyjska idea M. Bierdiajewa: „żeński pierwiastek” rosyjskiej duszy (także W. Rozanow), szeroka rosyjska natura, umiłowanie wolności, gwałtowność namiętności, , brak instynktu obywatelskiego, ambiwalencja
10. Mentalność słowianofilska (od klasyków: A. Chomiakow, I. Kirejewski, K. Aksakow po współczesność:A. Sołżenicyn, prozaicy „wiejscy”: W. Biełow, W. Astafjew, W. Rasputin) i okcydentalistyczna (od klasyków (W. Bieliński, I. Turgieniew) po współczesność (Wiktor Jerofiejew, Wł. Bukowski, W. Wojnowicz)
11. homo sovieticus (nowy typ antropologiczny)
12. Rosjanin po pieriestrojce: Rosyjska apokalipsa (W. Jerofiejew); nostalgia za przeszłością (proza „wiejska); pokolenie pepsi (W. Pielewin, Generation ‘P’) .
13.Stereotypy polsko-rosyjskie

W cyklu 2023/24Z:

Cel zajęć: poznanie fenomenu, jakim jest ć rosyjski charakter narodowy (synonimicznie - dusza rosyjska, mentalność). Zadanie polega na zrozumieniu złożoności zjawiska poprzez poznanie czynników kulturowych, religijnych, historycznych i politycznych, które na przestrzeni dziejów kształtowały specyfikę/”inność” charakteru narodowego Rosjan. Ważne jest zwrócenie uwagi na fakt, iż wiele zjawisk, kategorii i pojęć kultury rosyjskiej nie ma swoich odpowiedników w innych językach-kulturach. Niemniej istotne jest ponadto założenie, że „dusza rosyjska” to jedna z kategorii mitologii narodowej, nie mająca jednoznacznego odpowiednika w rzeczywistości empirycznej” (W. Szczukin). Fenomen charakteru narodowego ma charakter procesualny, zatem podlega zmianom. Stąd konieczność zwrócenia uwagi na przełomowe momenty dziejowe, które dynamizowały proces narodowej autoidentyfikacji. Celem zajęć będzie wypracowanie krytycznego spojrzenia na zagadnienie, zwłaszcza na stereotypy myślowe, także ostrożność w wypowiadaniu sądów wartościujących. Niezwykle ważna jest tutaj potrzeba interdyscyplinarnego oglądu, który pozwoli dostrzec złożoność zjawiska i jego diachroniczny charakter.
Zagadnienia:
1. rosyjski charakter narodowy – definicja pojęcia (kategoria myślowa, mit, symbol). Romantyczne pojęcie narodu – wspólnota historyczno-kulturowa (J. Herder). Narodnost’ na gruncie rosyjskim
2. Czynniki geograficzne i cechy mentalne. Geneza i rozwój ustroju patrymonialnego
3-4. Grupy społeczne: chłopstwo, dworianstwo, inteligencja, państwo bez burżuazji
5-6. Pragnienia imperialne: idea Moskwy-Trzeciego Rzymu; polityka ekspansjonistyczna Piotra I i Katarzyny II; piewcy imperium (wiek XVIII: G. Dierżawin i W. Pietrow, M. Łomonosow, M. Chieraskow, M. Karamzin; motywy imperialne w pisarstwie XIX wieku: A. Puszkin, M. Lermontow, F. Tiutczew)
7. Sakralizacja władzy – tradycja jedności Krzyża i Tronu
8. Moskwa - Petersburg: dwa miasta, dwie dusze
9. Rosyjska idea M. Bierdiajewa: „żeński pierwiastek” rosyjskiej duszy (także W. Rozanow), szeroka rosyjska natura, umiłowanie wolności, gwałtowność namiętności, , brak instynktu obywatelskiego, ambiwalencja
10. Mentalność słowianofilska (od klasyków: A. Chomiakow, I. Kirejewski, K. Aksakow po współczesność:A. Sołżenicyn, prozaicy „wiejscy”: W. Biełow, W. Astafjew, W. Rasputin) i okcydentalistyczna (od klasyków (W. Bieliński, I. Turgieniew) po współczesność (Wiktor Jerofiejew, Wł. Bukowski, W. Wojnowicz)
11. homo sovieticus (nowy typ antropologiczny)
12. Rosjanin po pieriestrojce: Rosyjska apokalipsa (W. Jerofiejew); nostalgia za przeszłością (proza „wiejska); pokolenie pepsi (W. Pielewin, Generation ‘P’) .
13.Stereotypy polsko-rosyjskie

W cyklu 2024/25Z:

Cel zajęć: poznanie fenomenu, jakim jest ć rosyjski charakter narodowy (synonimicznie - dusza rosyjska, mentalność). Zadanie polega na zrozumieniu złożoności zjawiska poprzez poznanie czynników kulturowych, religijnych, historycznych i politycznych, które na przestrzeni dziejów kształtowały specyfikę/”inność” charakteru narodowego Rosjan. Ważne jest zwrócenie uwagi na fakt, iż wiele zjawisk, kategorii i pojęć kultury rosyjskiej nie ma swoich odpowiedników w innych językach-kulturach. Niemniej istotne jest ponadto założenie, że „dusza rosyjska” to jedna z kategorii mitologii narodowej, nie mająca jednoznacznego odpowiednika w rzeczywistości empirycznej” (W. Szczukin). Fenomen charakteru narodowego ma charakter procesualny, zatem podlega zmianom. Stąd konieczność zwrócenia uwagi na przełomowe momenty dziejowe, które dynamizowały proces narodowej autoidentyfikacji. Celem zajęć będzie wypracowanie krytycznego spojrzenia na zagadnienie, zwłaszcza na stereotypy myślowe, także ostrożność w wypowiadaniu sądów wartościujących. Niezwykle ważna jest tutaj potrzeba interdyscyplinarnego oglądu, który pozwoli dostrzec złożoność zjawiska i jego diachroniczny charakter.
Zagadnienia:
1. rosyjski charakter narodowy – definicja pojęcia (kategoria myślowa, mit, symbol). Romantyczne pojęcie narodu – wspólnota historyczno-kulturowa (J. Herder). Narodnost’ na gruncie rosyjskim
2. Czynniki geograficzne i cechy mentalne. Geneza i rozwój ustroju patrymonialnego
3-4. Grupy społeczne: chłopstwo, dworianstwo, inteligencja, państwo bez burżuazji
5-6. Pragnienia imperialne: idea Moskwy-Trzeciego Rzymu; polityka ekspansjonistyczna Piotra I i Katarzyny II; piewcy imperium (wiek XVIII: G. Dierżawin i W. Pietrow, M. Łomonosow, M. Chieraskow, M. Karamzin; motywy imperialne w pisarstwie XIX wieku: A. Puszkin, M. Lermontow, F. Tiutczew)
7. Sakralizacja władzy – tradycja jedności Krzyża i Tronu
8. Moskwa - Petersburg: dwa miasta, dwie dusze
9. Rosyjska idea M. Bierdiajewa: „żeński pierwiastek” rosyjskiej duszy (także W. Rozanow), szeroka rosyjska natura, umiłowanie wolności, gwałtowność namiętności, , brak instynktu obywatelskiego, ambiwalencja
10. Mentalność słowianofilska (od klasyków: A. Chomiakow, I. Kirejewski, K. Aksakow po współczesność:A. Sołżenicyn, prozaicy „wiejscy”: W. Biełow, W. Astafjew, W. Rasputin) i okcydentalistyczna (od klasyków (W. Bieliński, I. Turgieniew) po współczesność (Wiktor Jerofiejew, Wł. Bukowski, W. Wojnowicz)
11. homo sovieticus (nowy typ antropologiczny)
12. Rosjanin po pieriestrojce: Rosyjska apokalipsa (W. Jerofiejew); nostalgia za przeszłością (proza „wiejska); pokolenie pepsi (W. Pielewin, Generation ‘P’) .
13.Stereotypy polsko-rosyjskie

W cyklu 2025/26Z:

Cel zajęć: poznanie fenomenu, jakim jest rosyjski charakter narodowy (synonimicznie - dusza rosyjska, mentalność). Zadanie polega na zrozumieniu złożoności zjawiska poprzez poznanie czynników kulturowych, religijnych, historycznych i politycznych, które na przestrzeni dziejów kształtowały specyfikę/”inność” charakteru narodowego Rosjan. Ważne jest zwrócenie uwagi na fakt, iż wiele zjawisk, kategorii i pojęć kultury rosyjskiej nie ma swoich odpowiedników w innych językach-kulturach. Niemniej istotne jest ponadto założenie, że „dusza rosyjska” to jedna z kategorii mitologii narodowej, nie mająca jednoznacznego odpowiednika w rzeczywistości empirycznej” (W. Szczukin). Fenomen charakteru narodowego ma charakter procesualny, zatem podlega zmianom. Stąd konieczność zwrócenia uwagi na przełomowe momenty dziejowe, które dynamizowały proces narodowej autoidentyfikacji. Celem zajęć będzie wypracowanie krytycznego spojrzenia na zagadnienie, zwłaszcza na stereotypy myślowe, także ostrożność w wypowiadaniu sądów wartościujących. Niezwykle ważna jest tutaj potrzeba interdyscyplinarnego oglądu, który pozwoli dostrzec złożoność zjawiska i jego diachroniczny charakter.
Aneksja Krymu (2014) i wojna w Ukrainie (2022) skłaniają do ponownego przemyślenia zagadnień rosyjskich

Problematyka:
1. rosyjski charakter narodowy – definicja pojęcia (kategoria myślowa, mit, symbol). Romantyczne pojęcie narodu – wspólnota historyczno-kulturowa (J. Herder). Narodnost’ na gruncie rosyjskim
2. Czynniki geograficzne i cechy mentalne.
3. Geneza i rozwój ustroju patrymonialnego; dziedzictwo cywilizacji turańskiej
4-5. Pragnienia imperialne: idea Moskwy-Trzeciego Rzymu; polityka ekspansjonistyczna Piotra I i Katarzyny II; piewcy imperium (wiek XVIII: G. Dierżawin i W. Pietrow, M. Łomonosow, M. Chieraskow, M. Karamzin; motywy imperialne w pisarstwie XIX wieku: A. Puszkin, M. Lermontow, F. Tiutczew). Specyfika rosyjskiego kolonializmu
6-7. Sakralizacja władzy – tradycja jedności Krzyża i Tronu; od mnicha Filoteusza (XVI w.) do prezydenta Putina
8-9. Między Wschodem a Zachodem: spór słowianofilów z okcydentalistami (dawniej i dziś). Rosja jako odrębna całość? Eurazjatyzm. Insularyzm
10. homo sovieticus (nowy typ antropologiczny)
11. Rosjanin po upadku ZSRR; Rosjanin po aneksji Krymu; Rosjanin wobec wojny w Ukrainie. Jedna czy kilka Rosji?
12. O trudnościach w dekonstrukcji rosyjskiego dyskursu postkolonialnego
13. Czym jest "russkij mir"?

Całkowity nakład pracy studenta

Łącznie 3 punkty ECTS = ok. 80 godz. Godziny kontaktowe: obecność na zajęciach 30 godz. + konsultacje: 15 godz. Praca własna studenta: przygotowanie do aktywnego uczestnictwa w zajęciach (lektury obowiązkowe, zdobywanie informacji we własnym zakresie na podstawie lektur dodatkowych i Internetu): 20 godz. Przygotowanie do zaliczenia końcowego: 15 godz.

Efekty uczenia się - wiedza

K_W08) ma wiedzę o wybranych zagadnieniach historycznych, społecznych, religijnych, filozoficznych i politycznych warunkujących rozwój rosyjskiego obszaru kulturowego (K_W10) ma wiedzę o wybranych zagadnieniach, historycznych, społecznych, religijnych, filozoficznych i politycznych w wymiarze międzykulturowym ze szczególnym uwzględnieniem relacji polsko-rosyjskich

Efekty uczenia się - umiejętności

K_U16 posiada umiejętność argumentowania z wykorzystaniem poglądów innych badaczy oraz formułowania wniosków K_U10 umie samodzielnie zdobywać wiedzę i rozwijać swoje umiejętności badawcze

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

K_K01 ma świadomość poziomu swojej wiedzy i umiejętności, rozumie potrzebę ciągłego dokształcania się i rozwoju K_K06 rozumie odmienne postrzeganie życia społecznego przez osoby pochodzące z rożnych środowisk i kultur

Metody dydaktyczne

pogadanka, referaty, praca zespołowa, prezentacje multimedialne

Metody dydaktyczne eksponujące

- pokaz

Metody dydaktyczne podające

- pogadanka
- wykład problemowy

Metody dydaktyczne poszukujące

- referatu
- giełda pomysłów
- obserwacji

Metody dydaktyczne w kształceniu online

- metody rozwijające refleksyjne myślenie
- metody wymiany i dyskusji
- metody służące prezentacji treści
- metody odnoszące się do autentycznych lub fikcyjnych sytuacji

Rodzaj przedmiotu

przedmiot obligatoryjny

Wymagania wstępne

ogólna znajomość kultury i historii Rosji

Koordynatorzy przedmiotu

Bożena Zilborowicz

Kryteria oceniania

Ocena końcowa jest sumą ocen cząstkowych otrzymywanych na podstawie: aktywności, referatów, frekwencji (dopuszcza się dwie nieusprawiedliwione nieobecności; każda kolejna musi być zaliczona na dyżurze w formie ustnej w terminie nie później niż trzy tygodnie od dnia nieobecności). Semestr kończy się kolokwium pisemnym wymagany próg na ocenę dostateczną - 65%, 75%- dostateczny plus, 85% - dobry, 90% - dobry plus, 95% - bardzo dobry.
Istnieje możliwość zwolnienia z kolokwium, jeśli student wykaże się wzorcową aktywnością i obecnością na każdych zajęciach.

Praktyki zawodowe

nie dotyczy

Literatura

Dusza polska i rosyjska. Od Adama Mickiewicza i Aleksandra Puszkina do Czesława Miłosza i Aleksandra Sołżenicyna, red. Andrzej de Lazari, Warszawa 2004
Jegorow B., Oblicza Rosji. Szkice z historii kultury rosyjskiej XIX wieku,
tłum. D. i B. Żyłkowie, Gdańsk 2002.
Mentalność rosyjska, red. A. Lazari, Katowice 1995.
Idee w Rosji, red A. de Lazari, t. 1, Warszawa 1999, T. 2, Łódź 1999, T. 3, Łódź 2000, T. 4 Łódź 2001, T. 5 Łódź 2003, T. 5, red. J. Kurczak, Łódź 2007.
A. de Lazari, Czy Moskwa będzie Trzecim Rzymem?, Katowice 1996;
M. Bierdiajew, Rosyjska idea, tłum. J.C.-S.W., wyd. II poprawione, Warszawa 1999
W. Jerofiejew, Encyklopedia duszy rosyjskiej, tłum. A. de Lazari, Warszawa 2003
Polacy w oczach Rosjan. Rosjanie w oczach Polaków, red. R. Bobryk i J. Faryno, Warszawa 2000
E. Thompson, Trubadurzy imperium. Literatura rosyjska i kolonializm, tłum. A. Sierszulska, Kraków 2000;
B. Uspienski i W. Żywow, Car i Bóg : semiotyczne aspekty sakralizacji monarchy w Rosji, przeł. i wstępem opatrzył H. Paprocki, Warszawa 1992.
M. Heller, Maszyna i śrubki: jak hartował się człowiek sowiecki, Warszawa 1989;
D. Romanowski, Trzeci Rzym. Rozwój rosyjskiej idei imperialnej, Karków 2013;
S. Aleksijewicz, Czasy secondhand. Koniec czerwonego człowieka, Wołowiec 2014;
Europa i niedźwiedź, red. A.de Lazari, O. Riabow, M. Żakowska, Warszawa 2013;
M.L. Schrad, Imperium wódki. Alkohol, władza i polityka w Rosji carskiej, tłum. A. Czwojdrak. Kraków 2014
Literatura uzupełniająca
Małek E., Wawrzyńczyk J., Kultura rosyjska. Postacie, wydarzenia, symbole, daty, Warszawa 2001.
M. Broda, „Zrozumieć Rosję?”. O rosyjskiej zagadce-tajemnicy, Łódź 2011
K. Błachowska, Narodziny imperium. Rozwój terytorialny państwa carów w ujęciu historyków rosyjskich XVIII i XIX wieku, Warszawa 2001
A. Walicki, Zarys myśli rosyjskiej od Oświecenia do renesansu religijno-filozoficznego, Kraków 2005
A. Walicki, W kręgu konserwatywnej utopii, Warszawa 1964.
A. Walicki, Idea wolności u myślicieli rosyjskich, Kraków 2000
A. Andrusiewicz, Mit Rosji. Studia z dziejów i filozofii rosyjskich elit, T.1-2, Rzeszów 1994
R. Pipes, Rosyjski konserwatyzm i jego krytycy. Studium kultury politycznej, tłum. A. Mrozek, Kraków 2009
M. Heller, Historia imperium rosyjskiego, tłum. E. Melech i T. Kaczmarek, Warszawa 2000
T. Śpidlik, Myśl rosyjska. Inna wizja człowieka, Warszawa 2000
В. Щукин, Русское Западничество. Генезис – сущность – историческая роль, Łódź 2001
А. Зорин, "Кормя двуглавого орла". Литература и государственная идеология в России в последней трети XVIII - первой трети XIX века, Москва 2001 [dostępne u wykładowcy].
J.H. Billington, Ikona i topór. Historia kultury rosyjskiej, tłum. J. Hunia, Kraków 2008.
E. Lewandowski, Rosyjski sfinks. Rosjanie wśród innych narodów, Warszawa 1999
J. Smaga, Narodziny i upadek imperium ZSRR 1917-1991, Kraków 1992;

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2514-s1ROS1Z-RCN w USOSweb