Metodologia badań językoznawczych 2506-s2POL1Z-MBJ

Przedmiot obejmuje zakresem następujące zagadnienia:

Semestr I: Wprowadzenie do metodologii ogólnej nauk, filozofia nauki i metody badawcze w językoznawstwie:
1. Metodologia ogólna i szczegółowe metodologie nauk. Miejsce metodologii pośród innych nauk.
2. Klasyfikacje nauk według kryterium przedmiotowego i metodologicznego. Miejsce językoznawstwa pośród innych nauk.
3. Podstawowe pojęcia z zakresu metodologii ogólnej: hipoteza a twierdzenie, dedukcja a indukcja, uzasadnianie a wyjaśnianie; uzasadnianie hipotez a wyjaśnianie twierdzeń; weryfikacja a falsyfikacja hipotez naukowych (asymetria obu metod); operacje pomocnicze stosowane w nauce: definiowanie i klasyfikowanie (wraz z nałożonymi na nie zasadami poprawności logicznej).
4. Definicje w nauce na tle definicji wyrażeń językowych (definicji słownikowych) w świetle opozycji terminu dyscypliny naukowej i jednostki leksykalnej języka naturalnego ogólnego.
5. Opozycja kontekstu odkrycia i kontekstu uzasadniania jako jedno z kluczowych rozróżnień w metodologii ogólnej, określających jej przedmiot i zakres.
6-7. Kumulatywny vs rewolucyjny rozwój wiedzy: falsyfikacjonizm Karla R. Poppera i teoria paradygmatów nauki Th. Kuhna.
8. Główne paradygmaty nauki a paradygmaty w językoznawstwie XX wieku (indukcjonizm a językoznawstwo historyczno-porównawcze, weryfikacjonizm a strukturalizm, falsyfikacjonizm a generatywizm, postmodernizm a językoznawstwo kognitywne).
9. Pytania badawcze i źródła danych w badaniach językoznawczych.
10-11. Metody badawcze w językoznawstwie: metody korpusowe.
12. Metody badawcze w językoznawstwie: metody statystyczne.
13. Metody badawcze w językoznawstwie: metody ilościowe vs. jakościowe.
14-15. Tradycyjne vs nowe metody badawcze i narzędzia stosowane w analizie języka.

Całkowity nakład pracy studenta

1. Godziny realizowane z udziałem nauczyciela: -udział w zajęciach - 1 ECTS, -konsultacje bezpośrednie 0,5 ECTS. 2. Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta/studentki potrzebny do pomyślnego zaliczenia przedmiotu; -przygotowanie do zajęć - 1 ECTS -przygotowanie referatu - 0,5 ECTS 3. Czas poświęcony na przygotowania się do uczestnictwa w procesie oceniania (zaliczenie semestru oraz egzamin pisemny po zakończeniu kursu konwersatorium) - 1 ECTS.

Efekty uczenia się - wiedza

W1. Student/ka ma podstawową wiedzę z metodologii ogólnej nauk oraz z metodologii językoznawstwa i jego poszczególnych działów w zakresie problematyki omawianej podczas zajęć i objętej wykazem literatury - K_W01, K_W02, K_W11, K_W13 W2: Student/ka ma elementarną wiedzę o miejscu językoznawstwa w systemie nauk - K_W02, K_W12 W3: Student/ka zna podstawowe procedury analityczne stosowane w opisie wyrażeń językowych - K_W14 w4: Student/ka zna podstawowe metody badawcze stosowane w językoznawstwie - K_W14

Efekty uczenia się - umiejętności

U1: Student umie wyjaśnić podstawowe pojęcia językoznawcze, a także tezy w zakresie metodologii lingwistyki i umieć zastosować je do analizy faktów językowych (na przykładzie języka polskiego) - K_U03 U2: Student potrafi zastosować omawiane metody i procedury badawcze do uzasadniania hipotez i wyjaśniania twierdzeń językoznawczych - K_U05 U3: Student potrafi zreferować zagadnienie w oparciu o wskazana literaturę - K_U11, K_U13

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

K1: Student jest świadom złożonej natury filologii polskiej oraz jej złożonych relacji z innymi dyscyplinami i dziedzinami wiedzy - K_K03

Metody dydaktyczne podające

- wykład problemowy
- wykład informacyjny (konwencjonalny)
- wykład konwersatoryjny

Metody dydaktyczne poszukujące

- klasyczna metoda problemowa
- ćwiczeniowa
- giełda pomysłów
- referatu
- projektu

Koordynatorzy przedmiotu

Magdalena Żabowska

Kryteria oceniania

Zaliczenie semestru zimowego: czynny udział w zajęciach; wygłoszenie referatu; przygotowanie pracy zaliczeniowej.

Zaliczenie zajęć - K_W01, K_W02, K_W11, K_W13, K_U03, K_U05

Literatura

Uwaga: układ literatury odpowiada układowi tematycznemu problemów podanych wyżej.

1. Kazimierz Ajdukiewicz, Język i poznanie, tom 1, Warszawa 1985, wyd. 2, rozdział: Metodologiczne typy nauk (s. 287-313).
2. Tadeusz Pawłowski, Tworzenie pojęć w naukach humanistycznych, Warszawa 1986, wyd. 2; rozdział 1 (Definicja, jej odmiany oraz formalne warunki jej poprawności) i rozdział 2 (O wadliwościach języka i o definicji jako środku ich usuwania).
3. Magdalena Danielewiczowa, Terminomiania i terminofobia we współczesnej lingwistyce, w: Terminy w językoznawstwie synchronicznym i diachronicznym, red. T. Mika, D. Rojszczak-Robińska, O. Ziółkowska, Poznań 2018, s. 11-30.
4. Adam Chmielewski, Filozofia Poppera. Analiza krytyczna, Wrocław 2003; rozdz.: Popper – szkic biograficzny (s. 40-46), Falsyfikacjonizm. Racjonalność metody naukowej (s. 62-66).
5. Alan F. Chalmers, Czym jest to, co zwiemy nauką?, Wrocław 1993; rozdziały VIII (Teorie jako struktury. Paradygmaty Kuhna (s. 121–134))i IX (Racjonalizm a relatywizm (s.135-148).
6. Wojciech Sady, Spór o racjonalność naukową, Toruń 2013; rozdz. 4: Ludwik Fleck o powstawaniu i rozwoju faktów naukowych (s. 205-246), rozdz. 6: Metodologia naukowych programów badawczych Imre Lakatosa (s. 303-340).
7. Ireneusz Bobrowski, Zaproszenie do językoznawstwa, Kraków: IJP PAN 1998; część I, rozdz. 3: Dwudziestowieczne poglądy na temat nauki i tzw. paradygmaty nauki (s. 33-39); część III, rozdz. 1-6: Dwudziestowieczne koncepcje i paradygmaty językoznawcze (s. 57-81).
8. Mirosław Bańko, Korzyści i problemy wynikające z „nadmiaru” danych językowych i z wielości metod ich analizy, „Biuletyn PTJ LXXIV” (2018), s. 23–30.
9. Aleksandra Janowska, Źródła a typy badań historycznojęzykowych, „Biuletyn PTJ LXXIV” (2018), s. 71–79.
10. Łukasz Grabowski, Milena Hebal-Jezierska, O różnych korpusowych metodach badawczych - próba krytycznej refleksji, Komunikacja Specjalistyczna 11 (s. 65-83).
11. Jadwiga Sambor, Język polski w świetle statystyki, w: Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Lublin 2000, s. 503–526.
12. Ireneusz Bobrowski, Językoznawstwo racjonalne. Z zagadnień teorii językoznawczej i metodologii opisów gramatycznych, Kraków 1993; fragment (s.18-26).

Uwagi

W cyklu 2023/24Z:

Materiały do zajęć - w kursie na platformie Moodle UMK: https://moodle.umk.pl/course/view.php?id=5592

W cyklu 2024/25Z:

Materiały do zajęć - w kursie na platformie Moodle UMK:

W cyklu 2025/26Z:

Materiały do zajęć - w kursie na platformie Moodle UMK:

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2506-s2POL1Z-MBJ w USOSweb