Kierunki współczesnej lingwistyki 2506-s2POL1Z-KWL-A

Główne paradygmaty lingwistyki XX i XXI wieku. Oblicza współczesnego strukturalizmu. Językoznawstwo generatywne - główne kierunki przemian w XX w. Tzw. językoznawstwo kognitywne. Gramatyka konstrukcji. Współczesne nurty w semantyce i pragmatyce językoznawczej. Językoznawstwo antropologiczne i etnolingwistyka. Podstawowe założenia językoznawstwa statystycznego i korpusowego. Lingwistyka informatyczna.

W cyklu 2023/24Z:

1. Wprowadzenie. Ewolucja strukturalizmu desaussure’owskiego: nurty formalne/dystrybucjonistyczne vs. funkcjonalistyczne.
2. Rozwój językoznawstwa generatywnego (składnia i semantyka).
3. Językoznawstwo rosyjskie i teoria sens-tekst. Przekład maszynowy dawniej i dziś.
4. Amerykańskie językoznawstwo kognitywne.
5. Gramatyka konstrukcji.
6. Językoznawstwo kognitywne w Polsce. Etnolingwistyka.
7. Granica między semantyką a pragmatyką. Współczesne nurty w pragmatyce językowej; (7a) default semantics; (7b) teoria relewancji.
8. Językoznawstwo informatyczne. Statystyka w językoznawstwie, wykorzystanie korpusów.

Całkowity nakład pracy studenta

udział w zajęciach- 0,6 ECTS (15h) praca własna (w tym przygotowanie referatów) - 0,4 ECTS (10h)

Efekty uczenia się - wiedza

Student: poznaje główne problemy badawcze i teoretyczne współczesnego językoznawstwa (K_W03); ma wiedzę o podstawowych kierunkach i tendencjach najnowszej lingwistyki (K_W03); zna koncepcje metodoologiczne i paradygmaty współczesnej lingwistyki (K_W07)

Efekty uczenia się - umiejętności

Student: potrafi wskazać podstawowe zagadnienia przedmiotowe poszczególnych kierunków lingwistyki współczesnej; (K_U06) charakteryzuje podstawowe założenia metodologiczne różnych kierunków lingwistycznych (K_U06)

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

Student ma świadomość poziomu swojej wiedzy lingwistycznej i rozumie potrzebę jej poszerzania (K_K01)

Metody dydaktyczne podające

- wykład konwersatoryjny

Metody dydaktyczne poszukujące

- seminaryjna
- referatu
- klasyczna metoda problemowa

Wymagania wstępne

Podstawowa wiedza z zakresu językoznawstwa ogólnego i teoretycznego, w szczególności: przedmiot i działy językoznawstwa, paradygmaty współczesnej lingwistyki.

Koordynatorzy przedmiotu

Izabela Duraj-Nowosielska

Kryteria oceniania

Ocena na podstawie wygłoszonego referatu oraz aktywności na zajęciach.

Praktyki zawodowe

nie dotyczy

Literatura

1. J. Linde-Usiekniewicz, Semantyka strukturalna w XXI w.?, [w:] P. Stalmaszczyk (red.), Metodologie językoznawstwa. Współczesne tendencje i kontrowersje, Kraków 2008.
2. E. Willim, O przyczynach zmian głównych kierunków badawczych w gramatyce generatywnej N. Chomsky'ego (1957-2007), [w:] P. Stalmaszczyk (red.), Współczesne językoznawstwo generatywne. Podstawy metodologiczne, Łódź 2012.
3. B. Lewandowska-Tomaszczyk, Czym jest język? Dzisiejsze kontrowersje w paradygmatach generatywnych i kognitywnych, [w:] P. Stalmaszczyk (red.), 2008.
4. P. Stalmaszczyk, Semantyka formalna i pragmatyka. Przegląd wybranych definicji, BPTJ LXIV 2008.
5. R. Grzegorczykowa, Oróżnych rozumieniach pragmatyki w językoznawstwie, BPTJ LXIX, 2013.
6. A. Bogusławski, Semantyka, pragmatyka. Leksykografa głos demarkacyjny, Warszawa 2008.
7. P. Chruszczewski, Wybrane propozycje metodologiczne językoznawstwa antropologicznego, [w:] Metodologie językoznawstwa. Ewolucja języka, ewolucja teorii językoznawczych, Łódź 2013.
8. M. Piasecki, Cele i zadania lingwistyki informatycznej, [w:] P. Stalmaszczyk (red.), 2008.

W cyklu 2023/24Z:

Lektury podstawowe !! (do dyskusji) + uzupełniające (lub przypominające)
1.
1. !! Dobaczewski, A., 2013: O współczesnej semantyce w ujęciu strukturalnym. W: Metodologie językoznawstwa. Ewolucja języka. Ewolucja teorii językoznawczych, red. P. Stalmaszczyk, Łódź: Wyd. UŁ, 71-82.
2. !! Usiekniewicz J., 2008: Semantyka strukturalna w XXI wieku? W: Metodologie językoznawstwa. Współczesne tendencje i kontrowersje, red. P. Stalmaszczyk. Kraków: Lexis, 158-173.
3. Firbas, Jan, 1974: O pojęciu dynamiczności wypowiedzeniowej w teorii funkcjonalnej perspektywy zdania. W: Tekst i język. Problemy semantyczne, red. M.R. Mayenowa. Wrocław.
4. Hjemslev, Louis, 1979: Prolegomena do teorii języka. W: Językoznawstwo strukturalne, red. H. Kurkowska i A. Weinsberg. Warszawa.
5. Saussure de, Ferdinand, 2004: Szkice z językoznawstwa ogólnego. Przeł. M. Danielewiczowa. Warszawa.

1. !! Bobrowski, I., 2006: Problemy gramatyki generatywnej języka polskiego. W: metodologie językoznawstwa. Podstawy teoretyczne, red. P. Stalmaszczyk. Łódź: Wyd. UŁ, 108-130.
2. Encyklopedia Językoznawstwa Ogólnego. Hasła: Gramatyka frazowa. Gramatyka transformacyjno-generatywna. Insercja leksykalna. Reguła rekurencyjna. Reguła selekcyjna. Transformacja. Reguły frazowe. Reguły substytucji.
3. !! Tajsner P, 2006: Minimalizm: przełom i kontynuacja. W: metodologie językoznawstwa. Podstawy teoretyczne, red. P. Stalmaszczyk. Łódź: Wyd. UŁ, 91-107.

3.
1. Apresjan, Jurij, 1979: Przedmiot i metody współczesnej semantyki językoznawczej. W: Językoznawstwo strukturalne, red. A. Weinsberg, H. Kurkowska. Warszawa.
2. Apresjan, Jurij, 2000: Semantyka leksykalna. Synonimiczne środki języka. Wrocław.
3. Mel’čuk I. 2012: Semantics: From Meaning to Text. Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins.

4.
1. !! Kardela, Henryk, 2006: Metodologia językoznawstwa kognitywnego. W: metodologie językoznawstwa. Podstawy teoretyczne, red. P. Stalmaszczyk. Łódź: Wyd. UŁ, 196-233.
2. Kardela, Henryk, 1992: Gramatyka kognitywna jako globalna teoria znaczenia. W: Język a kultura, t. 8: Podstawy metodologiczne semantyki współczesnej, red. I. Nowakowska-Kempna. Wrocław, s. 9-22.
3. Lakoff George, Mark Johnson, [1980] 1988: Metafory w naszym życiu. Warszawa.
4. Lakoff, George, [1987] 2011: Kobiety, ogień i rzeczy niebezpieczne. Co kategorie mówią nam o umyśle. Warszawa. [dla zainteresowanych]
5. Langacker, Ronald W., 1993: Wykłady z gramatyki kognitywnej, red. H. Kardela. Lublin.
6. !! Lewandowska-Tomaszczyk B., 2008: Czym jest język? Dzisiejsze kontrowersje w paradygmatach generatywnych i kognitywnych. W: Metodologie językoznawstwa. Współczesne tendencje i kontrowersje, red. P. Stalmaszczyk. Kraków: Lexis, 9-26.

5.
1. !! Szymańska I., 2013: Relacja między systemem językowym i jego realizacjami w gramatyce konstrukcji, „Linguistica Copernicana” 2(10), 133-145.
https://apcz.umk.pl/czasopisma/index.php/LinCop/article/view/LinCop.2013.025/5310
2. !! Szymańska I., Śpiewak G., 2006: Gramatyka konstrukcji – założenia teoretyczne i pytania metodologiczne. W: metodologie językoznawstwa. Podstawy teoretyczne, red. P. Stalmaszczyk. Łódź: Wyd. UŁ, 174-195.
3. www.constructiongrammar.org/bibliography.htm

6.
1. !! Bartmiński, J., 1988: Słownik ludowych stereotypów językowych. Założenia ogólne. W: „Etnolingwistyka” 1, 1-34
http://dlibra.umcs.lublin.pl/dlibra/doccontent?id=1534&dirids=1
2. !! Chruszczewski, P., 2013: Wybrane propozycje metodologiczne językoznawstwa antropologicznego. W: Metodologie językoznawstwa. Ewolucja języka. Ewolucja teorii językoznawczych, red. P. Stalmaszczyk. Łódź: Wyd. UŁ, 53-70.
3. „Etnolingwistyka”: https://www.umcs.pl/pl/wersja-elektroniczna,5558.htm
4. Sapir, Edward, [1949] 1978: Kultura, język, osobowość [eseje do wyboru +Wstęp Anny Wierzbickiej]. Warszawa.
5. Tabakowska E. (red.), 2001: Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa. Kraków: Universitas.
6. Tokarski, Ryszard, 1987: Konotacja jako składnik treści słowa. W: tegoż, Znaczenie słowa i jego modyfikacje w tekście. Lublin, s. 81-108.
7. Whorf, Benjamin Lee, 1982: Język, myśl, rzeczywistość. [Eseje do wyboru, np. „Język i logika”, „Język, umysł, rzeczywistość”.] Warszawa.
8. !! Wierzbicka, Anna, 1991: Uniwersalne pojęcia ludzkie i ich konfiguracje w różnych kulturach. W: „Etnolingwistyka” t. 4.
http://dlibra.umcs.lublin.pl/dlibra/aresults?action=SearchAction&QI=624911943590543B01B59ACA3C69EBF9-9
9. Wierzbicka, Anna, 1986: Analiza lingwistyczna aktów mowy jako potencjalny klucz do kultury. W: Problemy wiedzy o kulturze., red. Alina Brodzka. Wrocław.
10. Wierzbicka, Anna, 1999: Różne kultury, różne języki, różne akty mowy. Akty i gatunki mowy w różnych językach i kulturach. W: tejże, Język, umysł, kultura. Warszawa.

11. Bogusławski A. 2008: Semantyka, pragmatyka. Leksykografa głos demarkacyjny. Warszawa: Wyd. Takt.
2. !! Jaszczołt K., 2006: Pomiędzy semantyką a pragmatyką. W: Metodologie językoznawstwa. Podstawy teoretyczne, red. P. Stalmaszczyk. Łódź: Wyd. UŁ, 131-154.
3. Lenartowicz, B., 1991: Główne pojęcia i kierunki w pragmatyce językoznawczej. W: Prace z pragmatyki, semantyki i metodologii semiotyki. Red. J. Pelc, Wrocław.
4. !! Mioduszewska, Ewa, 2006: Teoria relewancji. W: Metodologie językoznawstwa. Podstawy teoretyczne, red. P. Stalmaszczyk. Łódź: Wyd. UŁ, 155-173.
5. Sperber D., Wilson D., 1995: Relevance. Communication and Cognition. Oxford: Basil Blackwell. Przekład polski: A. Piskorska, M. Jodłowiec (red.), Relewancja: komunikacja i poznanie, przeł. zespół tłumaczy. Kraków 2011: Tertium.

1. !! Kułacka A., 2010: Modelowanie matematyczne w językoznawstwie. Na przykładzie statystycznych praw językowych. W: Metodologie językoznawstwa. Filozoficzne i empiryczne problemy w analizie języka, red. P. Stalmaszczyk. Łódź: Wyd. UŁ, 133-142.
2. !! Piasecki M., 2010: Automatyczne wydobywanie wiedzy o semantyce języka naturalnego z korpusów tekstu. W: Metodologie językoznawstwa. Filozoficzne i empiryczne problemy w analizie języka, red. P. Stalmaszczyk. Łódź: Wyd. UŁ, 143-182.
5. !! Piasecki M., 2008: Cele i zadania lingwistyki informatycznej. W: Metodologie językoznawstwa. Współczesne tendencje i kontrowersje, red. P. Stalmaszczyk. Kraków: Lexis, 252-290.

Uwagi

W cyklu 2023/24Z:

Materiały do poszczególnych zajęć zamieszczane na platformie Teams:

https://teams.microsoft.com/l/team/19%3aAd0j3WnFuCSy7w9cbYlV1qKmUavnNgRD9k1gPfJfqsI1%40thread.tacv2/conversations?groupId=1a7913a2-ce0d-4664-ae00-68f8bceb3d68&tenantId=e80a627f-ef94-4aa9-82d6-c7ec9cfca324

kod zespołu zostanie wysłany przez USOS-mail

Na tej platformie będą się też odbywały zajęcia online w razie konieczności przejścia na nauczanie zdalne lub w innych przypadkach losowych, kiedy niemożliwe będzie poprowadzenie zajęć stacjonarnych.

Konsultacje: poniedziałki s. 408 Collegium Maius, godzina zostanie podana po ustaleniu pełnego grafiku. W tym czasie można się też będzie podłączać do konsultacji online (jednak przy większej liczbie chętnych studenci, którzy przyjdą osobiście, będą mieli pierwszeństwo):

https://teams.microsoft.com/l/team/19%3a6exKnW3Dp5DX9VJBrRbpeiUUD_uOAiA59Lhluv7e5fk1%40thread.tacv2/conversations?groupId=1abf66f5-252f-41af-9be8-6db18a50a3de&tenantId=e80a627f-ef94-4aa9-82d6-c7ec9cfca324

zespół otwarty, bez kodu dostępu

Metoda pracy: prezentacja tematu przez wykładowcę + dyskusja (tematy 1, 3 i 7b); referaty problemowe studentów z ewentualnym wprowadzeniem wykładowcy do tematu (2, 4, 5, 6, 7a i 8).

Warunki zaliczenia: a) czynne uczestnictwo w spotkaniach online; b) przygotowanie i wygłoszenie referatu (+ prezentacja PowerPoint dla grupy)

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2506-s2POL1Z-KWL-A w USOSweb