Wprowadzenie do językoznawstwa diachronicznego 2506-s1POL1Z-WDJD
Wykład będzie poświęcony w szczególności następującym zagadnieniom:
1. Opozycja: językoznawstwo diachroniczne – językoznawstwo synchroniczne (zakres i przedmiot badań); poziomy języka (wraz z ich wykładnikami: fonem, morfem, leksem) i działy językoznawstwa diachronicznego: fonologia, słowotwórstwo, gramatyka (fleksja oraz składnia) i leksykologia diachroniczna, etymologia i onomastyka diachroniczna) najważniejsze metody językoznawstwa diachronicznego; sposoby genealogicznej klasyfikacji języków.
2.Język praindoeuropejski. Grupy języków indoeuropejskich. Powstanie języka staro cerkiewno słowiańskiego. Alfabety słowiańskie.
3. Język scs. jako najstarszy literacki język Słowian
a) powstanie języka scs.; przyczyny i przebieg misji wielkomorawskiej;
b) język prasłowiański a język scs., metody rekonstrukcji języka ps., problem pierwotnego zasięgu języka ps., czyli praojczyzny Słowian (metody badania, różnice w poglądach, problem wspólnoty bałto-słowiańskiej itd.); problem ojczyzny (dialektu wyjściowego) języka scs. i jego nazwy;
c) stadia rozwojowe języka scs., pojęcie kanonu scs.;
d) zabytki scs., główne linie podziału.
3. Scs. alfabety. Zasób scs. samogłosek i spółgłosek i ich pochodzenie
a) historia scs. pisma,
b) zasady czytania liter cyrylskich;
4. Ogólna charakterystyka systemu fonetycznego języków pie., wcz.-psł. i scs.
- wokalizm i konsonantyzm, pochodzenie ps. samogłosek oraz najważniejsze słowiańskie procesy fonetyczne i ich ślady w języku scs. Podstawowe tendencje rozwojowe fonologii prasłowiańskiej:
4.1. Tendencja do zastąpienia pie. różnic iloczasowych prasłowiańską różnicą barwy. Apofonia
4.2. Prawo sylaby otwartej. Powstanie samogłosek nosowych. Monoftongizacja dyftongów. Metateza prasłowiańskich grup nagłosowych *orT-, *olT- i grup śródgłosowych *TorT, *TolT, *TerT, *TelT. Zanik spółgłosek wygłosowych. Zmiany w grupach spółgłoskowych
4.3. Prawo korelacji palatalności. Miękczenie spółgłosek przez samogłoski szeregu przedniego (m.in. palatalizacje prasłowiańskie). Wpływ j na samogłoski następujące. Zmiany spółgłoskowe w połączeniach z j.
5. Charakterystyka systemu fleksyjnego języka scs.
5.1. Fleksja imienna. Deklinacja rzeczownika. Zaimki.
6. Analiza językowa wybranych tekstów staro-cerkiewno-słowiańskich.
|
W cyklu 2022/23Z:
Wykład będzie poświęcony w szczególności następującym zagadnieniom: Zajęcia w tym cyklu będą odbywać się stacjonarnie, w razie potrzeby - zdalnie (synchronicznie na platformie Microsoft Teams i asynchronicznie na platformie Moodle). |
W cyklu 2023/24Z:
Wykład będzie poświęcony w szczególności następującym zagadnieniom: Zajęcia w tym cyklu będą odbywać się stacjonarnie, w razie potrzeby - zdalnie (synchronicznie na platformie Microsoft Teams i asynchronicznie na platformie Moodle). |
W cyklu 2024/25Z:
Wykład będzie poświęcony w szczególności następującym zagadnieniom: Zajęcia w tym cyklu będą odbywać się stacjonarnie, w razie potrzeby - zdalnie (synchronicznie na platformie Microsoft Teams i asynchronicznie na platformie Moodle). |
W cyklu 2025/26Z:
Wykład będzie poświęcony w szczególności następującym zagadnieniom: Zajęcia w tym cyklu będą odbywać się stacjonarnie, w razie potrzeby - zdalnie (synchronicznie na platformie Microsoft Teams i asynchronicznie na platformie Moodle). |
Całkowity nakład pracy studenta
Efekty uczenia się - wiedza
Efekty uczenia się - umiejętności
Efekty uczenia się - kompetencje społeczne
Metody dydaktyczne
Metody dydaktyczne eksponujące
Metody dydaktyczne podające
- wykład informacyjny (konwencjonalny)
- opis
- wykład problemowy
Wymagania wstępne
Koordynatorzy przedmiotu
Kryteria oceniania
1. Ocena ciągła (obecność na zajęciach, bieżące przygotowanie do zajęć, sprawdzian z alfabetu);
2. Egzamin pisemny (na ocenę dostateczną min. 50%).
Praktyki zawodowe
brak
Literatura
Literatura:
Podręcznik (do wyboru)
1. Cz. Bartula, 2000, Podstawowe wiadomości z gramatyki staro-cerkiewno-słowiańskiej na tle porównawczym, Warszawa.
2. T. Brajerski, 1990, Język staro-cerkiewno-słowiański, Lublin.
3. T. Friedelówna, Cz Łapicz, 1997, Język staro-cerkiewno-słowiański, Toruń.
Literatura uzupełniająca - do wyboru (dla zainteresowanych):
L. Bednarczuk, Rozpad języka prasłowiańskiego w świetle badań Tadeusza Milewskiego i nowszych hipotez etnogenetycznych, [w:] Prasłowiańszczyzna i jej rozpad, red. J. Rusek i W. Boryś, Warszawa 1998, s. 329-336.
H. Dalewska-Greń, Języki słowiańskie, rozdz. V. Języki literackie i pisownia, s. 560-606, Warszawa 2002.
A. Falkowski, B. Sehedro, 1993, Biesiada słowiańska, Kraków (rozdz. I-II)M. Jakubowicz, Dzieje Słowian w świetle rekonstruowanej leksyki prasłowiańskiej, [w:] Dzieje Słowian w świetle leksyki, red. J. Rusek, W. Boryś, L. Bednarczuk, Kraków 2002, s. 125-131.
J. Garczyńska, Najdawniejsze podziały Słowiańszczyzny w świetle danych językowych i archeologicznych, „Prace Filologiczne” 2000, XLV, s. 187-194.
M. Honowska, 1975, Problemy historii fleksji słowiańskiej na tle nowszych ujęć synchronicznych, Wrocław.
H. Karaś (oprac.), 2001, Gramatyka języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, Warszawa.
T. Lehr-Spławiński, 1959, Żywoty Konstantyna i Metodego (obszerne), Poznań.
J. Leśny, 1987, Konstantyn i Metody. Apostołowie Słowian – dzieło i jego losy, Poznań.
Mały słownik kultury dawnych Słowian, red. Leciejewicz, Warszawa 1988 – hasło: pismo.
F. Mareš, Pierwszy słowiański język literacki i początki piśmiennictwa słowiańskiego, "Nauka dla Wszystkich" 1994, nr 461.
L. Moszyński, 1972, Rozwój systemu fonologicznego od wspólnoty językowej prasłowiańskiej do języka Cyryla i Metodego, [w:] Z polskich studiów slawistycznych, seria 4: Językoznawstwo, Warszawa, s. 293-304.
L. Moszyński, 1984, Wstęp do filologii słowiańskiej, Warszawa, s. 167–314.
H. Popowska-Taborska, Wczesne dzieje Słowian w świetle ich języka, Wrocław 1991 i n. (wybrane fragmenty)
H. Popowska-Taborska, Z językowych dziejów Słowiańszczyzny, Warszawa 2004.
E. Siatkowska, Szkice z dziejów literackich języków słowiańskich, Warszawa 2004.
Sławski, Języki słowiańskie, w: Języki indoeuropejskie, t. 2, Warszawa 1986, s. 908–1005.
K. Steinke, Aktualna dyskusja o praojczyźnie Słowian (Sławski vs. Mańczak), [w:] Dzieje Słowian w świetle leksyki, red. J. Rusek, W. Boryś, L. Bednarczuk, Kraków 2002, s. 199-203.
J. Strutyński, 1996 Podstawowe wiadomości z gramatyki języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, Kraków.
A. Wierzbicka, 1967, O języku dla wszystkich, Warszawa. [wybrane rozdziały].
Wybory tekstów (dla zainteresowanych):
Chrestomatia słowiańska, cz. I, Teksty południowo-słowiańskie, 1949, opr. F. Sławski, Kraków.
S. Słoński, 1952, Wybór tekstów starosłowiańskich (starobułgarskich), wyd. II poprawione i uzupełnione, Warszawa.
Teksty zamieszczone w wybranym podręczniku
Słowniki (uzupełniające):
Słownik prasłowiański, pod red. F. Sławskiego, t. I-, Wrocław 1974-.
N.O. Trubačev, Etymologičeskij slovar’ sljavjanskix jazykov, t. 1-32, Moskva 1974-2005.
Inne słowniki etymologiczne języka polskiego i języków słowiańskich (np. W. Boryś, 2005, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków).
|
W cyklu 2023/24Z:
Literatura: Literatura uzupełniająca - do wyboru (dla zainteresowanych): Wybory tekstów (do wyboru): Słowniki (uzupełniające): |
W cyklu 2024/25Z:
Literatura: Literatura uzupełniająca - do wyboru (dla zainteresowanych): Wybory tekstów (do wyboru): Słowniki (uzupełniające): |
W cyklu 2025/26Z:
Literatura: Literatura uzupełniająca - do wyboru (dla zainteresowanych): Wybory tekstów (do wyboru): Słowniki (uzupełniające): |
Uwagi
|
W cyklu 2022/23Z:
Metody i kryteria oceniania: |
W cyklu 2023/24Z:
Metody i kryteria oceniania: |
W cyklu 2024/25Z:
Metody i kryteria oceniania: |
W cyklu 2025/26Z:
Metody i kryteria oceniania: |
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: