Proseminarium 2501-s1KLS2Z-P

Zajęcia poświęcone drobnym formom retorycznym, które często albo służyły argumentacji, albo były elokucyjnym ozdobnikiem większych całości (mów, listów literackich, dialogów, rozpraw) obejmują w kolejności chronologicznej następujące bloki tematyczne:
- anegdoty i sentencje w rzymskiej teorii retorycznej Cycerona i Kwintyliana
- teoria progymnasmatyczna (Pseudo-Hermogenes, Aftonios, Priscian z Cezarei)
- późnoantyczne i średniowieczne kanony tekstów oraz zbiory sentencji i cytatów, florilegia
- odrodzenie progymnasmatów w XV wieku i "Adagia" Erazma z Rotterdamu
- "Emblematy" Andrei Alciata
- obecność "myślenia emblematycznego" w wybranych dziełach literatury łacińskiej i polskiej XVI-XVII wieku.

Zajęcia poświęcone analizie czytanych w oryginale mów jezuity Andrzeja Temberskego (1662-1726) "Orator sacro-civilis" z 1715 oraz antyjezuickiej broszury "Monita privata Societatis Jesu" wydanej po raz pierwszy w 1614 r. z fałszywą datą 1612.
Pierwszy zbiór pokazuje dobry poziom mów okolicznościowych tworzonych przez wieloletniego nauczyciela gramatyki, poetyki i retoryki w kolegiach jezuickich, drugie pismo jest zrobiło szybko wielką karierę na świecie jako ważny element teorii spiskowej o żądnych władzy i pieniędzy Jezuitach, przejmujących władzę nad królestwami.
Celem zajęć jest analiza jezuickich mów i antyjezuickiej broszury w szerszym kontekście kulturowym, ale też samych tekstów jako dzieł ukształtowanych przez klasyczną retorykę.

Zajęcia w semestrze zimowym będą poświęcone aspektom historii książki w antyku i późnym antyku: świadectwom starożytnym o papirusie i procesie wytwarzania materiału pisarskiego z papirusu, najwcześniejszym znanym kodeksom papirusowym ze szczególnym uwzględnieniem tzw. kodeksu z Grazu oraz kodeksu Tchacos, najwcześniejszym zachowanym kodeksom pergaminowym ze szczególnym uwzględnieniem luksusowych późnoantycznych kodeksów wergiliańskich oraz subskrypcjom w kodeksach łacińskich.

Teorie dotyczące rozwoju grecko-rzymskiej biografistyki jako gatunku literackiego
Początki biografistyki greckiej – wiek V i IV przed Chr.
Teksty źródłowe:
Izokrates – Euagoras
Ksenofot – Agezylaos
Arystoteles oraz szkoła perypatetycka – znaczenie dla rozwoju biografistyki antycznej
Biografia a historiografia – świat rzymski
Teksty źródłowe:
Korneliusz Nepos – Żywoty sławnych mężów
Swetoniusz – Żywoty Cezarów
Plutarch – Żywoty równoległe
Hagiografia wczesnochrześcijańska a tradycja antycznej biografii
Tekst źródłowy:
Św. Atanazy – Żywot św. Antoniego

Opracowania ogólne:
- K. Kumaniecki, Historia literatury rzymskiej. Okres cyceroński, Warszawa 1977
- M. Cytowska, H. Szelest, Literatura rzymska. Okres cesarstwa, Warszawa 1992.
- H. Podbielski (red.): Literatura Grecji starożytnej, t. II. Proza historyczna, krasomówstwo, filozofia i nauka, literatura chrześcijańska, Lublin 2005
- E. R. Curtius, Literatura europejska i łacińskie średniowiecze, tł. i oprac. A. Borowski, Kraków 1997, s. 22-114, 154-190 i 252-276
- William Barker, Erasmus of Rotterdam. The Spirit of a Scholar, London 2021
- Johan Huizinga, Erazm, przeł. M. Kurecka, wstęp M. Cytowska, konsult. nauk. L. Kołakowski, Warszawa 1964

Przekłady i opracowania poszczególnych utworów:
- Cyceron, O mówcy, przeł., wstęp i kometarz B. Awianowicz, Kęty 2010
- Kwintylian, Kształcenie mówcy, ks. I, II, X, przekł. i oprac. M. Brożek, Warszawa 2002
- Progymnasmata Greckie ćwiczenia retoryczne i ich modelowe opracowanie [aut. ćwiczeń Theonos, Ermogenous, Aphthoniou, Nikolaou, Libaniou] oprac., przekł. i koment. Henryk Podbielski, Lublin 2013
- Hugon ze Świętego Wiktora, Didascalicon zyli co i jak czytać, przekł. P. Pludra-Żuk, wstęp J. Soszyński, komentarz P. Pludra-Żuk i J. Soszyński, Warszawa 2017
- Erazm z Rotterdamu, Adagia, oprac. M. Cytowska, Wrocław (BN) 1973
- Erazm z Rotterdamu, Wybór pism, przeł. M. Cytowska, E. Jędrkiewicz, M. Mejor, wybór, wstęp i komentarz M. Cytowska, Wrocław (BN) 1992
- Andrea Alciato, Emblematy, wyd. i przeł. B. Czarski, przedmowa R. Krzywy, Warszawa 2021
- https://www.emblems.arts.gla.ac.uk/alciato/
- http://emblematica.grainger.illinois.edu/
- http://polishemblems.uw.edu.pl/index.php/pl/

Teksty źródłowe:
- Andrzej Temberski, "Orator sacro-civilis divisus in tres partes. Parte prima continet Dei-Hominis, Matris ejus et divorum laudes. Parte secunda suae religionis sanctorum panegyres. Parte tertia praefationes rhetoricas et Poloniae gentis nonnulla singlaria", Poznań: Typis Collegii Soc. Jesu, 1715
- [Hieronim Zahorowski], "Monita privata Societatis Jesu", Notobirga, 1612 [1614]

Opracowania:
Sabine Pavone, "Between History and Myth: The Monita secreta Societatis Jesu", w: John W. O’Malley, Gauvin Alexander Bailey, Steven J. Harris, T. Frank Kennedy (red.), The Jesuits II: Cultures, Sciences, and the Arts, 1540-1773, University of Toronto Press, 2006: 50-65
Journal of Jesuit Studies, 5 (2018) /3: https://brill.com/view/journals/jjs/5/3/jjs.5.issue-3.xml
Journal of Jesuit Studies, 9 (2022) /3: https://brill.com/view/journals/jjs/9/3/jjs.9.issue-3.xml
Journal of Jesuit Studies, 10 (2023) /1: https://brill.com/view/journals/jjs/10/1/jjs.10.issue-1.xml

Papirus – roślina i oraz wytwarzanie z niej materiału piśmiennego.
Pliniusz Starszy, Historia naturalis XIII.69–83
Kodeksy papirusowe.
Rzekomy kodeks z Grazu:
T. Zammit Lupi et al., „‘The Graz Mummy Book’: The Oldest Known Codex Fragment from 260 BC Discovered at Graz University Library, Austria”, Journal of Paper Conservation 25 (2024), ss. 41–46.
Strona konserwatorów w Grazu: https://mummybook.uni-graz.at/en/
Posty na blogu Brenta Nongbriego: https://brentnongbri.com/2023/06/22/the-oldest-codex/
https://brentnongbri.com/2024/02/15/the-potential-early-papyrus-codex-at-graz/
Najwcześniejsze znane kodeksy (głównie Nag Hammadi):
J.A. Szirmai, The Archaeology of Medieval Bookbinding, Farnham 1999, s. 7–30
B. Nongbri, God’s Library: the Archaeology of the Earliest Christian Manuscripts, New Haven 2018, s. 21-46
Ewangelia Judasza:
L. Janott, “Judas in Egypt: Codex Tchacos as a Collection”, w: Idem, The Gospel of Judas: Coptic Text, Translation, and Historical Interpretation of the ‘Betrayer’s Gospel”, Tübingen 2011, s. 102-129
Kodeksy późnoantyczne:
C.H. Roberts, T.C. Skeat, The Birth of the Codex, London 1983
Vergilius Vaticanus (Vat. Lat. 3225): https://elmss.nuigalway.ie/catalogue/14
D.H. Wright, The Vatican Vergil: A Masterpiece of Late Antique Art, Berkeley 1993, https://books.google.pl/books?id=xkr5B3Rw5R8C&dq
Vergilius Palatinus (Pal. Lat. 1631): https://bibliotheca-laureshamensis-digital.de/bav/bav_pal_lat_1631
L. D. Reynolds, Texts and Transmission: A Survey of Latin Classics, Oxford 1983, s. 433–436
Subskrypcje w kodeksach łacińskich :
M. Mejor, Antyczne tradycje średniowiecznej praktyki pisarskiej, Warszawa 2000, s. 166–266 (wybrane teksty)

F. Leo, Die griechisch-römische Biographie nach ihrer litterarischen Form, Leipzig 1901
A. Momigliano, The development of Greek biography, Cambridge MA, Harvard University Press 1971 (2nd ed. 1993)
T. Hägg, The Art of Biography in Antiquity, Cambridge, Cambridge University Press 2012

Philip Stadter, Biography and History [w:] A COMPANION TO GREEK AND
ROMAN HISTORIOGRAPHY, ed. J. Marincola, Blackwell Publishing 2007, s. 528-540

P. Nehring P., „Najwcześniejsze żywoty świętych a tradycja antycznej biografii”,
w: Chrześcijanie w świecie późnego antyku [1], red. J. Naumowicz, Studia Antiquitatis Christianae 18 (2009), s. 189-200.

Teksty żródłowe:
Krystyna Tuszyńska-Maciejewska, Izokratesa "Euagoras" - wstęp i przekład mowy z komentarzem, Meander : miesięcznik poświęcony kulturze świata starożytnego, 2000 / Tom 55 / Numer 4, s. 333-348.

Ksenofont, Agesilaos, przekład pod kierunkiem Ryszarda Kuleszy: Maciej Daszuta [et al.]. – Warszawa 2014.
Korneliusz Nepos, Żywoty wybitnych mężów, tłum. Pod red. L.Winniczuk, Warszawa 1974
Gajusz Swetoniusz Trankwillus, Żywoty Cezarów, tłum. J. Niemirska-Pliszczyńska (dowolne wydanie)
Plutarch, Żywoty Równoległe, t.I, przeł. K. Korus, Biblioteka Antyczna, Warszawa 2004
Plutarch, Żywoty Równoległe, t.II, przeł. K. Korus i L. Trzcionkowski, Biblioteka Antyczna, Warszawa 2005
Św. Antoni, Żywot. Pisma ascetyczne, tłum. E. Dąbrowska, wstęp E. Wipszycka, Żródła Monastyczne 35, Kraków 2008 (lub inne wydanie)