Podstawowe wiadomości z gramatyki języka polskiego 2500-PWGJP-NJPjO

Przedmiot prowadzony jest w pierwszym semestrze studiów podyplomowych. Składa się z 10-godzinnego wykładu i 20-godzinnych ćwiczeń. Zadaniem wykładu jest przekazanie systematycznej i zwartej wiedzy na temat budowy polskiego systemu gramatycznego, poczynając od poziomu fonetycznego, kończąc na poziomie składniowym. Ponadto podczas wykładu słuchacze zapoznają się z podstawowymi pojęciami i narzędziami analitycznymi. Celem konwersatorium jest natomiast kształcenie umiejętności analitycznych poprzez wykonywanie różnorodnych zadań praktycznych.

Zagadnienia omawiane podczas zajęć:
1. FONETYKA
Budowa aparatu mowy. Artykulacyjna charakterystyka polskich głosek. Zmiany głoskowe – typologia i najważniejsze przykłady. Akceptowalne i nieakceptowalne asymilacje głoskowe.
Akcent w języku polskim.
2. MORFOLOGIA. Fleksja.
Podstawowe pojęcia morfologii (słowo, forma wyrazowa, formy syntetyczne i analityczne, synkretyzm, paradygmat, homonimia. Właściwości fleksyjne jako podstawa do klasyfikacji leksemów (klasyfikacja leksemów odmiennych). Budowa morfologiczna form rzeczownikowych, przymiotnikowych i czasownikowych. Zasady doboru końcówek równoległych. Przyrostki tematowe.
3. MORFOLOGIA: Słowotwórstwo
Budowa morfologiczna derywatu. Sposoby tworzenia nowych wyrazów (derywaty proste i złożone). Przegląd formantów.
4. SKŁADNIA
Zasady budowania konstrukcji składniowych. Związki linearne, strukturalne i semantyczne. Związki zgody, rządu i przynależności. Konstrukcje podrzędne i współrzędne. Składniki zdania pojedynczego. Przykładowe realizacje podmiotu, dopełnienia, okoliczników, przydawek. Budowa zdania złożonego. Zdania bezpodmiotowe.

Całkowity nakład pracy studenta

- udział w wykładzie i konwersatorium = 30 godzin (1 ECTS) - czytanie i analizowanie opracowań gramatycznych omawianych podczas konwersatorium, wykonywanie zadań sprawdzających publikowanych na platformie MOODLE = 25 godzin (1 ECTS) - przygotowanie do sprawdzianu =25 godzin (1 ECTS) Razem = 80 godzin (= 3 ECTS)

Efekty uczenia się - wiedza

Efekty odnoszące się do wykładu Student: W1: charakteryzuje budowę aparatu artykulacyjnego, wymienia cechy artykulacyjne poszczególnych głosek oraz dopuszczalne ich połączenia (EK_W01); W2: ma wiedzę na temat cech akcentu i intonacji oraz funkcji zjawisk prozodycznych w wypowiedziach mówionych (EK_W01); W3: ma wiedzę na temat zasad repartycji końcówek równoległych w poszczególnych przypadkach, oboczności w tematach fleksyjnych, a także regularnych wymian przyrostków tematowych (EK_W01); W4: klasyfikuje wyrażenia ze względu na ich właściwości fleksyjne, składniowe i semantyczne (EK_W01); W5: charakteryzuje sposoby tworzenia derywatów (EK_W01); W6: objaśnia budowę zdania pojedynczego i złożonego (EK_W01).

Efekty uczenia się - umiejętności

Efekty odnoszące się do konwersatorium Student: U1: odróżnia asymilacje głoskowe akceptowalne na gruncie normy wzorcowej od obecnych w uzusie, ale wykraczających poza normę (EK_U01); U2: rozpoznaje niepoprawne akcentowanie wyrazów i ich ciągów oraz niepoprawną intonację (EK_U01); U3: ustala zasady doboru końcówek równoległych w deklinacji, objaśnia przyczyny wymian w tematach fleksyjnych (EK_U01); U4: grupuje czasowniki na podstawie wymian przyrostków tematowych (EK_U01); U5: analizuje budowę derywatów: wyodrębnia formant słowotwórczy i temat słowotwórczy (EK_U01); U6: analizuje budowę zdań prostych i złożonych, grupuje zdania zbudowane wg tych samych schematów, rozpoznaje zdania, których budowa narusza zasady łączliwości składniowej lub semantycznej (EK_U01).

Metody dydaktyczne eksponujące

- pokaz

Metody dydaktyczne podające

- wykład problemowy
- wykład konwersatoryjny

Metody dydaktyczne poszukujące

- klasyczna metoda problemowa
- ćwiczeniowa

Rodzaj przedmiotu

przedmiot obligatoryjny

Koordynatorzy przedmiotu

Katarzyna Dembska

Kryteria oceniania

Kryteria oceniania i zaliczenia konwersatorium:
1. Obecność na zajęciach na poziomie 80%.
2. Kontrola ciągła podczas zajęć za pomocą ćwiczeń gramatycznych typu uzupełnij, popraw błędy, dokonaj transformacji, wyjaśnij mechanizm. (U1, U2, U3, U4, U5, U6)
3. Kontrola końcowa: sprawdzian pisemny (U1, U2, U3, U4, U5, U6)

Kryteria oceniania i zaliczania wykładu:
Kontrola końcowa: sprawdzian pisemny (W1, W2, W3, W4, W5, W6)

Literatura

Lektura podstawowa:

1. M. Wiśniewski, Fonetyka, [w:] tegoż, Zarys fonetyki i fonologii współczesnego języka polskiego, Wydawnictwo UMK, Toruń 1997 (lub nowsze), s. 9–137.
2. H. Jadacka, Fleksja, [w:] Kultura języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005, s. 15–97.
3. Fleksja, Słowotwórstwo, Składnia, [w:], Język polski. Kompendium, red. M. Derwojedowa, H. Karaś, D. Kopcińska, Świat Książki, Warszawa 2005.

Lektura uzupełniająca:

Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, t. 1-2, red. R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel, Warszawa 1998 (wyd. II zmienione).
Z. Klemensiewicz, Zarys składni polskiej, Warszawa 1963.
Z. Saloni, Czasownik polski, Wiedza Powszechna, Warszawa 2001.
Z. Saloni, Wstęp do koniugacji polskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2005.
Słownik gramatyki języka polskiego, red. W. Gruszczyński, J. Bralczyk, WSiP, Warszawa 2002.
J. Tokarski, Fleksja polska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001 (wydanie III z uzupełnieniami).

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2500-PWGJP-NJPjO w USOSweb