Podstawy morfoskładni języka polskiego
2500-PO-1Z-PODMORFJP
Rozważania z zakresu morfoskładni zmierzają do ukazania zależności pomiędzy dwoma podejściami do opisu relacji wewnątrz systemu językowego - porządkiem paradygmatycznym i syntagmatycznym. Ogół poruszanych zagadnień służy tym samym pokazaniu uzgodnień realizowanych na przecięciu obu porządków. W sposób szczególny uwaga słuchaczy koncentruje się na kilku zagadnieniach:
1) Rozważa się podstawowe jednostki podsystemu morfologicznego - morfemy i morfy; omawia się procedury ich wyodrębniania oraz klasyfikowania; charakteryzuje się reguły łączenia morfemów różnych klas; zarysowuje się klasyfikację kategorii fleksyjnych i buduje się opozycje w poszczególnych klasach;
2) Ustala się procedury wyodrębniania jednostek leksykalnych służących do budowania złożonych struktur składniowych; omawia się pojęcie wielosegmentowej jednostki języka; dąży się do ukazania zależności pomiędzy odmiennością leksemu a jego złożonością morfologiczną;
3) Wprowadza się podstawowe pojęcia składniowego opisu polszczyzny; ustala się granice zdania; dąży się do ukazania zależności pomiędzy strukturyzacją składników zdania a motywacją wyboru morfemów gramatycznych; ukazuje się granice pomiędzy dopuszczającymi podzielność składniową składnikami bezpośrednimi a niepodzielnymi składniowo (choć bardzo często morfologicznie) składnikami terminalnymi;
4) Wprowadza się pojęcie akomodacji i jej wpływu na tworzenie grup składniowych; ukazuje się złożoność relacji akomodacyjnych pomiędzy komponentami grup składniowych oraz pomiędzy wyrażeniami należącymi do różnych grup składniowych; ukazuje się przykłady akomodacji wzajemnej oraz determinację wartości kategorii morfologicznych niezależnych składniowo;
5) Rozważa się problem konotacji i jej roli w tworzeniu zdań; podejmuje się wątek relacji pomiędzy grupą a zdaniem; pokazuje się zależność między grupą, frazą a zdaniem; kulminacyjnym elementem zajęć jest pojęcie schematu zdaniowego; pokazuje się m.in. sposób łączenia składników oraz uzgodnienia morfologiczne pomiędzy frazami konotowanymi.
|
W cyklu 2023/24Z:
1. Podsystemy języka – działy gramatyki. Morfem, morfologia.
2. Podstawy słowotwórstwa. Analiza formalna derywatów.
3. Analiza znaczeniowa derywatów. Ćwiczenia z analizy słowotwórczej.
4. Wprowadzenie do fleksji: wyraz tekstowy − forma wyrazowa − leksem. Budowa słowoform: temat fleksyjny + wykładnik funkcji gramatycznych. Typy konstrukcji fleksyjnych. Fleksja paradygmatyczna i funkcjonalna. Wprowadzenie do fleksji paradygmatycznej.
5. Fleksja paradygmatyczna imienna: konstrukcje syntetyczne; alternacje w temacie (alomorfy); tematy skrócone, rozszerzone, supletywne; grupy deklinacyjne w ujęciu J. Tokarskiego; motywacja końcówek rzeczownikowych. Odmiana przymiotników. Fleksja paradygmatyczna werbalna: konstrukcje syntetyczne, analityczne i aglutynacyjne; przyrostki tematyczne; grupy koniugacyjne w ujęciu J. Tokarskiego.
6. Fleksja funkcjonalna. Kategorie gramatyczne werbalne i imienne. Kategorie modulujące − słownikowe i fleksyjne. Problem stopnia przymiotników, rodzaju rzeczowników, strony i aspektu czasowników. Czasowniki tzw. defektywne. Podział leksemów na części mowy według kryterium fleksyjno-składniowego.
7. Kategorie selektywne i akomodacje składniowe. Ćwiczenia z analizy morfologiczno-składniowej.
8. Ćwiczenia z analizy morfologiczno-składniowej cd.
9. Walencja predykatów a konotacja składniowa. Konotacja podrzędnika, niepodrzędnika i współskładnika. Zdanie jądrowe i jego przekształcenia. Typy fraz. Schematy składniowe.
10. ZALICZENIE (moodle)
|
W cyklu 2025/26Z:
1. Podsystemy języka – działy gramatyki. Morfem, morfologia.
2. Podstawy słowotwórstwa. Analiza formalna derywatów.
3. Analiza znaczeniowa derywatów. Ćwiczenia z analizy słowotwórczej.
4. Wprowadzenie do fleksji: wyraz tekstowy − forma wyrazowa − leksem. Budowa słowoform: temat fleksyjny + wykładnik funkcji gramatycznych. Typy konstrukcji fleksyjnych. Fleksja paradygmatyczna i funkcjonalna. Wprowadzenie do fleksji paradygmatycznej.
5. Fleksja paradygmatyczna imienna: konstrukcje syntetyczne; alternacje w temacie (alomorfy); tematy skrócone, rozszerzone, supletywne; grupy deklinacyjne w ujęciu J. Tokarskiego; motywacja końcówek rzeczownikowych. Odmiana przymiotników. Fleksja paradygmatyczna werbalna: konstrukcje syntetyczne, analityczne i aglutynacyjne; przyrostki tematyczne; grupy koniugacyjne w ujęciu J. Tokarskiego.
6. Fleksja funkcjonalna. Kategorie gramatyczne werbalne i imienne. Kategorie modulujące − słownikowe i fleksyjne. Problem stopnia przymiotników, rodzaju rzeczowników, strony i aspektu czasowników. Czasowniki tzw. defektywne. Podział leksemów na części mowy według kryterium fleksyjno-składniowego.
7. Kategorie selektywne i akomodacje składniowe. Ćwiczenia z analizy morfologiczno-składniowej.
8. Ćwiczenia z analizy morfologiczno-składniowej cd.
9. Walencja predykatów a konotacja składniowa. Konotacja podrzędnika, niepodrzędnika i współskładnika. Zdanie jądrowe i jego przekształcenia. Typy fraz. Schematy składniowe.
10. ZALICZENIE (moodle)
|
Całkowity nakład pracy studenta
Godziny kontaktowe: konwersatorium - 20 godz. (1 ECTS)
Praca własna studenta:
- przygotowanie do zajęć (0,5 ECTS)
- przygotowanie do egzaminu (0,5 ECTS)
Efekty uczenia się - wiedza
EUS_W01; EUS_W01; EUS_W12; EUS_W13; EUS_W14; EUS_W15; EUS_W16
Student zna podstawy morfoskładni:
- zna terminologię z zakresu morfologii i składni;
- zna budowę i sposób powstawania derywatów;
- zna budowę rozmaitych form fleksyjnych (rzeczowników, przymiotników, czasowników i liczebników);
- potrafi identyfikować różnorodne formy wyrazowe należące do paradygmatu czasowników, w szczególności odróżnia formy fleksyjne od afleksyjnych i aglutynacyjnych;
- właściwie interpretuje kategorię rodzaju we współczesnej polszczyźnie - jako kategorię fleksyjną leksemów czasownikowych, przymiotnikowych i liczebnikowych, jako kategorię selektywną leksemów rzeczownikowych;
- potrafi scharakteryzować ciągi czasownikowych wrostków tematycznych i na ich podstawie określić grupy tematowe czasowników polskich zgodnie z ujęciem J. Tokarskiego;
- zna podstawową terminologię związaną ze składniowym opisem polszczyzny.
Efekty uczenia się - umiejętności
EUS_U02; EUS_U03; EUS_U04; EUS_U05; EUS_U09
Student potrafi przeprowadzić analizę słowotwórczą, fleksyjną i składniową:
- właściwie interpretuje dowolne formy wyrazowe pojawiające się we współczesnych tekstach polskich, w szczególności poprawnie interpretuje formy wielosegmentowe oraz konstrukcje składniowe;
- interpretuje i opisuje związki gramatyczne;
- opisuje podstawowe mechanizmy leżące u podstaw tworzenia zdań języka polskiego,
- potrafi wykorzystać wiedzę z zakresu morfoskładni przy ocenie poprawności form wyrazowych.
Efekty uczenia się - kompetencje społeczne
Student jest kreatywny i dba o swój rozwój zawodowy, zapoznaje się literaturą, śledzi zmiany w języku EUS_K03
Metody dydaktyczne podające
- wykład konwersatoryjny
- wykład informacyjny (konwencjonalny)
- opis
Metody dydaktyczne poszukujące
- klasyczna metoda problemowa
- ćwiczeniowa
Rodzaj przedmiotu
przedmiot obligatoryjny
Wymagania wstępne
Student ma podstawową wiedzę z nauki o języku.
Koordynatorzy przedmiotu
Kryteria oceniania
Przedmiot kończący się egzaminem, podczas którego sprawdzana jest znajomość wprowadzonych pojęć oraz umiejętność praktycznej analizy morfoskładniowej.
Praktyki zawodowe
Literatura
1. Bańko M., 2002, Wykłady z polskiej fleksji, Warszawa.
2. Bobrowski I., 2005, Składniowy model polszczyzny, Kraków.
3. Bogusławski A., 1976, O Zasadach rejestracji jednostek języka, Poradnik Językowy, z. 8, s. 356-364.
4. Gramatyka opisowa. Materiały do ćwiczeń. Seria druga. Opracowania, skrypt UW, pod red. D. Kopcińskiej, wyd. 3. rozszerzone, Warszawa 1996.
5. Grzegorczykowa R. 1996, Wykłady z polskiej składni, Warszawa (lub następne).
6. Klebanowska B., 1987, Kategorie gramatyczne w GWJP, [w:] Studia gramatyczne VIII, Wrocław.
7. Nagórko A., 1998, Zarys gramatyki polskiej, Warszawa (rozdział Składnia).
8. Saloni Z., 1974, Klasyfikacja gramatyczna leksemów polskich, [w:] „Język Polski” LIV, Kraków, z. 1. i 2.
9. Saloni Z., 1976, Kategoria rodzaju we współczesnym języku polskim, [w:] Kategorie gramatyczne grup imiennych w języku polskim, Wrocław, s. 52-64.
10. Saloni Z., 1992, Co istnieje, a co nie istnieje we fleksji polskiej, „Prace Filologiczne” XXXVII, Warszawa, s. 75-87.
11. Saloni Z., 2000, Wstęp do koniugacji, Olsztyn.
12. Saloni Z., Świdziński M., 1997, Składnia współczesnego języka polskiego, wyd. IV, Warszawa.
13. Wróbel H., 2001, Gramatyka języka polskiego, Kraków.
|
W cyklu 2023/24Z:
Bańko M., Wykłady z polskiej fleksji, Warszawa 2004.
Bogusławski A., O zasadach rejestracji jednostek języka, "Poradnik Językowy" 1976, z. 8, s. 356-364.
Nagórko A., Zarys gramatyki polskiej, Warszawa 1998.
Saloni Z., Co istnieje, a co nie istnieje we fleksji polskiej, „Prace Filologiczne” 1992, XXXVII, s. 75-87.
Saloni Z., Kategoria rodzaju we współczesnym języku polskim, [w:] Kategorie gramatyczne grup imiennych w języku polskim, Wrocław 1976, s. 52-64.
Saloni Z., Klasyfikacja gramatyczna leksemów polskich, „Język Polski” 1974, LIV, z. 1-2.
Saloni Z., Świdziński M., Składnia współczesnego języka polskiego, Warszawa 1997. |
W cyklu 2025/26Z:
Bańko M., Wykłady z polskiej fleksji, Warszawa 2004.
Bogusławski A., O zasadach rejestracji jednostek języka, "Poradnik Językowy" 1976, z. 8, s. 356-364.
Nagórko A., Zarys gramatyki polskiej, Warszawa 1998.
Saloni Z., Co istnieje, a co nie istnieje we fleksji polskiej, „Prace Filologiczne” 1992, XXXVII, s. 75-87.
Saloni Z., Kategoria rodzaju we współczesnym języku polskim, [w:] Kategorie gramatyczne grup imiennych w języku polskim, Wrocław 1976, s. 52-64.
Saloni Z., Klasyfikacja gramatyczna leksemów polskich, „Język Polski” 1974, LIV, z. 1-2.
Saloni Z., Świdziński M., Składnia współczesnego języka polskiego, Warszawa 1997. |
Uwagi
|
W cyklu 2023/24Z:
Zajęcia prowadzone stacjonarnie: soboty 23 X, 18 XII i 29 I
Materiały i zadania do wykonania w domu zamieszczane w kursie moodle MORFOSKŁADNIA PSL 2021:
https://moodle.umk.pl/course/view.php?id=1909
W sytuacji konieczności przejścia na zajęcia zdalne spotkania będą prowadzone na platformie Teams, zespół MORFOSKŁADNIA:
https://teams.microsoft.com/l/team/19%3aPNfbrmYPmCny1swD-_Q4XKKuWsF6pYyBEU8joT5AkH01%40thread.tacv2/conversations?groupId=a9cb21cb-189d-4883-a910-6a9329931677&tenantId=e80a627f-ef94-4aa9-82d6-c7ec9cfca324
W razie problemów z Teamsami spotkania w pokoju wideokonferencyjnym BBB:
https://vc.umk.pl/b/iza-ure-ffw-ffz
Kody dostępu zostaną wysłane przez USOS-mail.
Konsultacje: poniedziałki 12-13, sala 408 Collegium Maius. W tym czasie można podłączyć się też do zespołu Teams KONSULTACJE:
https://teams.microsoft.com/l/team/19%3aCpM-hA40uExme5y33A2y2bRRDgZP8JP9jR-JzWi7JyI1%40thread.tacv2/conversations?groupId=316548d4-3f67-4236-b722-4f03d6b909ec&tenantId=e80a627f-ef94-4aa9-82d6-c7ec9cfca324
kod: 3ue9ney
Podstawa zaliczenia: samodzielna analiza morfologiczno-składniowa zdania wybranego przez prowadzącego (indywidualnie dla studenta) oraz analiza 1 derywatu słowotwórczego (moodle)
|
W cyklu 2025/26Z:
Materiały i zadania do wykonania w domu zamieszczane w Plikach na platformie Teams, zespół MORFOSKŁADNIA:
https://teams.microsoft.com/dl/launcher/launcher.html?url=%2F_%23%2Fl%2Fteam%2F19%3A_65pXtmfuJvcqJVkxQpcUB6FzawV5tpejoEfwaMpVkY1%40thread.tacv2%2Fconversations%3FgroupId%3D1cb78eb6-e518-4d96-a0f4-5c97954dcefd%26tenantId%3De80a627f-ef94-4aa9-82d6-c7ec9cfca324&type=team&deeplinkId=f2a488c5-fc89-439b-a568-514077caf965&directDl=true&msLaunch=true&enableMobilePage=true&suppressPrompt=true
Konsultacje: poniedziałki 10.15-11.15 s. 408 Collegium Maius oraz online w tym czasie:
https://teams.microsoft.com/l/team/19%3a6exKnW3Dp5DX9VJBrRbpeiUUD_uOAiA59Lhluv7e5fk1%40thread.tacv2/conversations?groupId=1abf66f5-252f-41af-9be8-6db18a50a3de&tenantId=e80a627f-ef94-4aa9-82d6-c7ec9cfca324
Podstawa zaliczenia: samodzielna analiza morfologiczno-składniowa zdania wybranego przez prowadzącego (indywidualnie dla studenta) oraz analiza 1 derywatu słowotwórczego. Osoby uczestniczące we wszystkich zajęciach są zwolnione z pracy zaliczeniowej.
|
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i
terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: