Skąd się bierze ludzka mowa i jak dzieci uczą się mówić? 2500-OG-SSBLM

Godziny realizowane z udziałem nauczyciela akademickiego (35 godz.): – udział w wykładach – 30 godz.; – konsultacje z nauczycielem akademickim (w formie bezpośredniej bądź za pośrednictwem platformy Moodle) – 5 godz. Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta (40 godz.): – czytanie literatury, zapoznawanie się z materiałami zamieszczanymi na platformie Moodle – 25 godz.; – przygotowanie do testu – 15 godz. Łącznie: 75 godz. (3 ECTS)

W1: Student charakteryzuje mechanizmy odpowiedzialne za porozumiewanie się w języku naturalnym oraz wie, jakie skutki w komunikacji językowej mogą nastąpić pod wpływem uszkodzeń układu nerwowego oraz aparatu mowy; W2: Student przedstawia wybrane teorie wyjaśniające pochodzenie ludzkiej mowy oraz wie, czym się różni język naturalny od systemów porozumiewania się zwierząt; W3: Student zna wybrane klasyfikacja języków naturalnych używanych współcześnie na świecie; W4: Student zna wybrane teorie wyjaśniające proces przyswajania mowy przez dzieci, wymienia wyznaczniki prawidłowego rozwoju mowy dzieci w wieku od urodzenia do ukończenia przez nie 7 lat oraz ma ogólną wiedzę o zaburzeniach mogących wystąpić w rozwoju mowy; W5: Student wie, jakie czynniki mają wpływ na rozwój mowy dziecka i jaki sposób postępowania rodziców/opiekunów sprzyja rozwojowi jak najbardziej optymalnemu; W6: Student wie, w jaki sposób czynniki warunkujące rozwój mowy mogą wpływać na sprawność komunikacyjną człowieka w późniejszym życiu.

U1: Student analizuje cechy odróżniające ludzką mowę (język naturalny) od systemów porozumiewania się zwierząt; U2: Student umie postępować w kontaktach z dziećmi (w wieku od urodzenia do ukończenia przez nie 7 lat) w taki sposób, by stwarzać im optymalne warunki rozwoju mowy; U3: Student umie ogólnie ocenić, czy rozwój mowy konkretnego dziecka przebiega w sposób mieszczący się w ramach przyjętych norm, czy też potrzebna jest konsultacja specjalisty (lekarza pediatry, logopedy, psychologa i in.).

K1: Student zyskuje kompetencje przydatne w wychowywaniu własnych dzieci oraz w pracy z dziećmi; K2: Student ma świadomość tego, że wśród czynników wpływających na rozwój mowy dzieci istotne znaczenie mają uwarunkowania społeczno-środowiskowe, a od właściwego postępowania rodziców i opiekunów może zależeć nie tylko prawidłowy rozwój mowy danego dziecka, ale i stopień jego sprawności komunikacyjnej w późniejszym życiu; K3: Student ma świadomość, że sprawność komunikacyjna człowieka jest uwarunkowana wieloma czynnikami i czasem obniżony stopień tej sprawności nie jest zależny od osoby, której dotyczy (zarówno w wypadku dzieci, jak i dorosłych). Wykłady mogą więc uwrażliwić studentów na problemy osób mających trudności w komunikowaniu się za pomocą języka naturalnego.

- pokaz

- wykład problemowy
- wykład konwersatoryjny
- wykład informacyjny (konwencjonalny)

- obserwacji
- studium przypadku

- metody ewaluacyjne
- metody wymiany i dyskusji
- metody służące prezentacji treści
- metody rozwijające refleksyjne myślenie

przedmiot fakultatywny

Brak.

Podstawa zaliczenia:

1) Uczestnictwo w zajęciach (co najmniej 80% obecności);
2) Pisemny test końcowy oceniany zgodnie z poniższymi kryteriami:
– niedostateczny: poniżej 60%;
– dostateczny: 60-69%;
– dostateczny plus: 70-74%;
– dobry: 75-84%;
– dobry plus: 85-90%;
– bardzo dobry: 91-100%.

LITERATURA PODSTAWOWA:
1. Atlas języków: pochodzenie i rozwój języków świata, red. Bernard Comrie, Stephen Matthews i Maria Polinsky; przedm. Jean Aitchison; tłum. i uzup. Piotr Gąsiorowski, Poznań 1998, Oficyna Wydawnicza Atena.
2. Stephen Anderson, Języki. Krótkie wprowadzenie, tłum. Bartosz Wojciechowski, Łódź 2017, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
3. Katarzyna Bieńkowska, Jak dzieci uczą się mówić, Warszawa 2012, Wydawnictwo Lekarskie PZWL [dostęp z sieci UMK: http://libra.ibuk.pl/book/43941].
4. Daniel L. Everett, Jak powstał język. Historia największego wynalazku ludzkości, przeł. Adam Tuz, Warszawa 2019, wyd. Prószyński i S-ka.
5. Renata Grzegorczykowa, Problem uniwersaliów genezy i rozwoju języka, Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, 2004, z. LX, s. 207-215.
6. Nicholas Kardaras, Dzieci ekranu: jak uzależnienie od ekranu przejmuje kontrolę nad naszymi dziećmi - i jak wyrwać je z transu, tłum. Agnieszka Jarosz, Warszawa 2018, CeDeWu.
7. Ida Kurcz, Psychologia języka i komunikacji, wydanie 2. nowe, , Warszawa 2005, Wydawnictwo Naukowe Scholar [dostęp z sieci UMK: http://libra.ibuk.pl/book/725].
8. Logopedia. Pytania i odpowiedzi. Podręcznik akademicki, T. 1. Interdyscyplinarne podstawy logopedii oraz T. 2. Zaburzenia komunikacji językowej u dzieci i osób dorosłych, red. Tadeusz Gałkowski i Grażyna. Jastrzębowska, Opole 2014, wyd. II zmien. i poszerz., Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego (wybrane rozdziały: Neuropsychologiczne korzenie funkcji mowy w normie i patologii, Psychologiczne podstawy logopedii, Podstawy psycholingwistyki rozwojowej, Zakłócenia i zaburzenia rozwoju mowy).
9. Józef Porayski-Pomsta, Mowa dziecka; cykl artykułów dostępnych online na stronie http://www.tkj.uw.edu.pl/.
10. Manfred Spitzer, Cyberchoroby: jak cyfrowe życie rujnuje nasze zdrowie, tłum. Małgorzata Guzowska, Słupsk 2016, Wydawnictwo Dobra Literatura.
11. Tomasz Zaleski, Opóźniony rozwój mowy, Warszawa 1992, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich.
12. Barbara Zurer-Pearson, Jak wychować dziecko dwujęzyczne: poradnik dla rodziców (i nie tylko), tłum. i adaptacja Zofia Wodniecka, Karol Chlipalski, Poznań 2013, Media Rodzina.

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA:
1. Jean Aitchison J., Ziarna mowy: początki i rozwój języka, przeł. Magdalena Sykurska-Derwojed, Warszawa 2002, Państwowy Instytut Wydawniczy.
2. Antoni Balejko, Zmysły i ich funkcje – rozwój mowy w 1. roku życia, Białystok 2007, Wydawnictwo Logopedyczne.
3. Antoni Balejko, Odbieranie i wyrażanie mowy przez dziecko w drugim roku życia, Białystok 2008, Wydawnictwo Logopedyczne.
4. Antoni Balejko, Odbieranie i wyrażanie mowy przez dziecko w trzecim roku życia, Białystok 2008, Wydawnictwo Logopedyczne.
5. Antoni Balejko, Pomagam dziecku w mówieniu, czytaniu i pisaniu: [porady i ćwiczenia] dla rodziców i nauczycieli, Białystok 1996, Wydawnictwo Logopedyczne.
6. Michel Desmurget, Teleogłupianie. O zgubnych skutkach oglądania telewizji (nie tylko przez dzieci), tłum. Ewa Kaniowska, Warszawa 2012, Wydawnictwo Czarna Owca.
7. Robin Dunbar, Pchły, plotki a ewolucja języka: dlaczego człowiek zaczął mówić?, tłum. Tomasz Pańkowski, Kraków 2017, wyd. 2., Copernicus Center Press.
8. Ethnologue: Languages of the World, red. David M. Eberhard, Gary F. Simons, Charles D. Fennig, Twenty-third edition, Dallas, Texas: SIL International, 2020 [online: https://www.ethnologue.com].
9. Glottolog, red. Harald Hammarström i in., Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History, version 4.3., 2020 [online: https://glottolog.org/].
10. Maria Kielar-Turska, Rozwój sprawności językowych i komunikacyjnych, [w:] Diagnoza logopedyczna: podręcznik akademicki, red. nauk. E. Czaplewska, S. Milewski, Sopot 2012, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, s. 15-63.
11. Steven Pinker, The Language Instinct: How the Mind Creates Language, 2015, Penguin.
12. Podstawy neurologopedii. Podręcznik akademicki, red. Tadeusz Gałkowski, Elżbieta Szeląg i Grażyna Jastrzębowska, Opole 2005.
13. Józef Porayski-Pomsta, O rozwoju mowy dziecka: dwa studia, Warszawa 2015, Dom Wydawniczy Elipsa.
14. Psycholingwistyka, red. Jean Berko Gleason i Nan Bernstein Ratner; tłum. Jerzy Bobryk i in., Gdańsk 2005, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
15. Psychologia języka dziecka, red. Barbara Bokus, Grace W. Shugar, tłum. Ewa Haman i in., Gdańsk 2007, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
16. Manfred Spitzer, Jak uczy się mózg, przeł. Małgorzata Guzowska-Dąbrowska, Warszawa 2007, Wydawnictwo Naukowe PWN.
17. Manfred Spitzer, Cyfrowa demencja: w jaki sposób pozbawiamy rozumu siebie i swoje dzieci, tłum. Andrzej Lipiński, Słupsk 2013, Wydawnictwo Dobra Literatura.
18. Elżbieta Stecko, Zaburzenia mowy u dzieci – wczesne rozpoznawanie i postępowanie logopedyczne, Warszawa 1996, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
19. Przemysław Żywiczyński, Sławomir Wacewicz, Ewolucja języka. W stronę hipotez gesturalnych, Toruń 2015, Wydawnictwo Naukowe UMK.
20. The World Atlas of Language Structures (WALS), red. Matthew S. Dryer., Martin Haspelmath, Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology, 2013 [online: https://wals.info/].

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

• Strona przedmiotu 2500-OG-SSBLM w USOSweb