Rosyjski charakter narodowy 2500-OG-K-RCN

Cel zajęć: poznanie fenomenu, jakim jest ć rosyjski charakter narodowy (synonimicznie - dusza rosyjska, mentalność). Zadanie polega na zrozumieniu złożoności zjawiska poprzez poznanie czynników kulturowych, religijnych, historycznych i politycznych, które na przestrzeni dziejów kształtowały specyfikę/”inność” charakteru narodowego Rosjan. Ważne jest zwrócenie uwagi na fakt, iż wiele zjawisk, kategorii i pojęć kultury rosyjskiej nie ma swoich odpowiedników w innych językach-kulturach. Niemniej istotne jest ponadto założenie, że „dusza rosyjska” to jedna z kategorii mitologii narodowej, nie mająca jednoznacznego odpowiednika w rzeczywistości empirycznej” (W. Szczukin). Fenomen charakteru narodowego ma charakter procesualny, zatem podlega zmianom. Stąd konieczność zwrócenia uwagi na przełomowe momenty dziejowe, które dynamizowały proces narodowej autoidentyfikacji. Celem zajęć będzie wypracowanie krytycznego spojrzenia na zagadnienie, zwłaszcza na stereotypy myślowe, także ostrożność w wypowiadaniu sądów wartościujących. Niezwykle ważna jest tutaj potrzeba interdyscyplinarnego oglądu, który pozwoli dostrzec złożoność zjawiska i jego diachroniczny charakter.
Zagadnienia:
1. rosyjski charakter narodowy – definicja pojęcia (kategoria myślowa, mit, symbol). Rozumem Rosji nie pojmiesz? W Rosję można tylko wierzyć? (F. Tiutczew)
2. Czynniki geograficzne i cechy mentalne. Geneza i rozwój ustroju patrymonialneg, państwo bez burżuazji
3. Pragnienia imperialne: idea Moskwy-Trzeciego Rzymu; polityka ekspansjonistyczna Piotra I i Katarzyny II; piewcy imperium (wiek XVIII: G. Dierżawin i W. Pietrow, M. Łomonosow, M. Chieraskow, M. Karamzin; motywy imperialne w pisarstwie XIX wieku: A. Puszkin, M. Lermontow, F. Tiutczew)
4. Sakralizacja władzy – tradycja jedności Krzyża i Tronu
5. Rosyjska idea M. Bierdiajewa: „żeński pierwiastek” rosyjskiej duszy (także W. Rozanow), szeroka rosyjska natura, umiłowanie wolności, gwałtowność namiętności, , brak instynktu obywatelskiego, ambiwalencja
6. Między Wschodem a Zachodem; spór słowianofilsko - okcydentalistyczny
7. homo sovieticus (nowy typ antropologiczny)
8. Stereotypy polsko-rosyjskie
9. władza, polityka i alkohol w tradycji rosyjskiej

W cyklu 2023/24Z:

Cel zajęć: poznanie fenomenu, jakim jest rosyjski charakter narodowy (synonimicznie - dusza rosyjska, mentalność). Zadanie polega na zrozumieniu złożoności zjawiska poprzez poznanie czynników kulturowych, religijnych, historycznych i politycznych, które na przestrzeni dziejów kształtowały specyfikę/”inność” charakteru narodowego Rosjan. Ważne jest zwrócenie uwagi na fakt, iż wiele zjawisk, kategorii i pojęć kultury rosyjskiej nie ma swoich odpowiedników w innych językach-kulturach. Niemniej istotne jest ponadto założenie, że „dusza rosyjska” to jedna z kategorii mitologii narodowej, nie mająca jednoznacznego odpowiednika w rzeczywistości empirycznej. Fenomen charakteru narodowego ma charakter procesualny, zatem podlega zmianom. Stąd konieczność zwrócenia uwagi na przełomowe momenty dziejowe, które dynamizowały proces narodowej autoidentyfikacji. Celem zajęć będzie wypracowanie krytycznego spojrzenia na zagadnienie, zwłaszcza na stereotypy myślowe, także ostrożność w wypowiadaniu sądów wartościujących. Niezwykle ważna jest tutaj potrzeba interdyscyplinarnego oglądu, który pozwoli dostrzec złożoność zjawiska i jego diachroniczny charakter.
Zagadnienia:
1. rosyjski charakter narodowy – definicja pojęcia (kategoria myślowa, mit, symbol). "Rozumem Rosji nie pojmiesz? W Rosję trzeba tylko wierzyć?"
2. Czynniki geograficzne i cechy mentalne. "Władza przestrzeni nad duszą" (N. Bierdiajew). Geneza i rozwój ustroju patrymonialnego - własnościowy model władzy
3. Pragnienia imperialne: idea Moskwy-Trzeciego Rzymu. Literatura i kolonializm rosyjski (wg. E. Thompson). Wewnętrzna kolonizacja (wg. A. Etkinda)
4. Święte szaleństwo jako źródło rosyjskiego radykalizmu (wg. E. Thompson)
5. Sakralizacja władzy carskiej– tradycja jedności Krzyża i Tronu (wg. J. Łotmana)
6. Rosyjska idea wg. N. Bierdiajewa („żeński pierwiastek” rosyjskiej duszy)
7. Przemoc jako norma
8. między Wschodem a Zachodem
9. homo sovieticus (nowy typ antropologiczny)
10. Stereotypy polsko-rosyjskie
11. Imperium wódki: alkohol, władza i polityka (wg. M. Schrada)

Całkowity nakład pracy studenta

Łącznie 4 punkty ECTS = ok. 100 godz. Godziny kontaktowe: obecność na zajęciach 30 godz. + konsultacje: 25 godz. Praca własna studenta: przygotowanie do aktywnego uczestnictwa w zajęciach (lektury obowiązkowe, zdobywanie informacji we własnym zakresie na podstawie lektur dodatkowych i Internetu): 25 godz. Przygotowanie do zaliczenia końcowego: 20 godz.

Efekty uczenia się - wiedza

(K_W08) ma zaawansowaną wiedzę o wybranych zagadnieniach historycznych, społecznych, religijnych, filozoficznych i politycznych warunkujących rozwój rosyjskiego obszaru kulturowego (K_W10) ma zaawansowaną wiedzę o wybranych zagadnieniach, historycznych, społecznych, religijnych, filozoficznych i politycznych w wymiarze międzykulturowym ze szczególnym uwzględnieniem relacji polsko-rosyjskich

Efekty uczenia się - umiejętności

K_U16 posiada umiejętność argumentowania z wykorzystaniem poglądów innych badaczy oraz formułowania wniosków K_U08 potrafi pracować w zespole przyjmując różne role K_U01) potrafi wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informacje przy użyciu różnych źródeł i sposobów

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

K_K01 ma świadomość poziomu swojej wiedzy i umiejętności, rozumie potrzebę ciągłego dokształcania się i rozwoju K_K06 rozumie odmienne postrzeganie życia społecznego przez osoby pochodzące z rożnych środowisk i kultur

Metody dydaktyczne

pogadanka, referaty, praca zespołowa, prezentacje multimedialne - pokaz - pogadanka - wykład problemowy - giełda pomysłów - obserwacji - referatu

Metody dydaktyczne podające

- pogadanka
- wykład konwersatoryjny

Metody dydaktyczne poszukujące

- klasyczna metoda problemowa

Wymagania wstępne

ogólna orientacja w zakresie kultury i historii Rosji

Koordynatorzy przedmiotu

Bożena Zilborowicz

Kryteria oceniania

Ocena końcowa jest sumą ocen cząstkowych otrzymywanych na podstawie: aktywności, referatów, frekwencji (dopuszcza się dwie nieusprawiedliwione nieobecności; każda kolejna musi być zaliczona na dyżurze w formie ustnej w terminie nie później niż trzy tygodnie od dnia nieobecności). Semestr kończy się kolokwium pisemnym wymagany próg na ocenę dostateczną - 65%, 75%- dostateczny plus, 85% - dobry, 90% - dobry plus, 95% - bardzo dobry.
Istnieje możliwość zwolnienia z kolokwium, jeśli student wykaże się wzorcową aktywnością i obecnością

Praktyki zawodowe

Literatura

Dusza polska i rosyjska. Od Adama Mickiewicza i Aleksandra Puszkina do Czesława Miłosza i Aleksandra Sołżenicyna, red. Andrzej de Lazari, Warszawa 2004
Jegorow B., Oblicza Rosji. Szkice z historii kultury rosyjskiej XIX wieku,
tłum. D. i B. Żyłkowie, Gdańsk 2002.
Mentalność rosyjska, red. A. Lazari, Katowice 1995.
Idee w Rosji, red A. de Lazari, t. 1, Warszawa 1999, T. 2, Łódź 1999, T. 3, Łódź 2000, T. 4 Łódź 2001, T. 5 Łódź 2003, T. 5, red. J. Kurczak, Łódź 2007.
A. de Lazari, Czy Moskwa będzie Trzecim Rzymem?, Katowice 1996;
M. Bierdiajew, Rosyjska idea, tłum. J.C.-S.W., wyd. II poprawione, Warszawa 1999
W. Jerofiejew, Encyklopedia duszy rosyjskiej, tłum. A. de Lazari, Warszawa 2003
Polacy w oczach Rosjan. Rosjanie w oczach Polaków, red. R. Bobryk i J. Faryno, Warszawa 2000
E. Thompson, Trubadurzy imperium. Literatura rosyjska i kolonializm, tłum. A. Sierszulska, Kraków 2000;
B. Uspienski i W. Żywow, Car i Bóg : semiotyczne aspekty sakralizacji monarchy w Rosji, przeł. i wstępem opatrzył H. Paprocki, Warszawa 1992.
M. Heller, Maszyna i śrubki: jak hartował się człowiek sowiecki, Warszawa 1989;
D. Romanowski, Trzeci Rzym. Rozwój rosyjskiej idei imperialnej, Karków 2013;
S. Aleksijewicz, Czasy secondhand. Koniec czerwonego człowieka, Wołowiec 2014;
Europa i niedźwiedź, red. A.de Lazari, O. Riabow, M. Żakowska, Warszawa 2013;
M.L. Schrad, Imperium wódki. Alkohol, władza i polityka w Rosji carskiej, tłum. A. Czwojdrak. Kraków 2014

Literatura uzupełniająca
Małek E., Wawrzyńczyk J., Kultura rosyjska. Postacie, wydarzenia, symbole, daty, Warszawa 2001.
M. Broda, „Zrozumieć Rosję?”. O rosyjskiej zagadce-tajemnicy, Łódź 2011
K. Błachowska, Narodziny imperium. Rozwój terytorialny państwa carów w ujęciu historyków rosyjskich XVIII i XIX wieku, Warszawa 2001
A. Walicki, Zarys myśli rosyjskiej od Oświecenia do renesansu religijno-filozoficznego, Kraków 2005
A. Walicki, W kręgu konserwatywnej utopii, Warszawa 1964.
A. Walicki, Idea wolności u myślicieli rosyjskich, Kraków 2000
A. Andrusiewicz, Mit Rosji. Studia z dziejów i filozofii rosyjskich elit, T.1-2, Rzeszów 1994
R. Pipes, Rosyjski konserwatyzm i jego krytycy. Studium kultury politycznej, tłum. A. Mrozek, Kraków 2009
M. Heller, Historia imperium rosyjskiego, tłum. E. Melech i T. Kaczmarek, Warszawa 2000
T. Śpidlik, Myśl rosyjska. Inna wizja człowieka, Warszawa 2000
J.H. Billington, Ikona i topór. Historia kultury rosyjskiej, tłum. J. Hunia, Kraków 2008.
E. Lewandowski, Rosyjski sfinks. Rosjanie wśród innych narodów, Warszawa 1999
J. Smaga, Narodziny i upadek imperium ZSRR 1917-1991, Kraków 1992;

W cyklu 2023/24Z:

Dusza polska i rosyjska. Od Adama Mickiewicza i Aleksandra Puszkina do Czesława Miłosza i Aleksandra Sołżenicyna, red. Andrzej de Lazari, Warszawa 2004
Jegorow B., Oblicza Rosji. Szkice z historii kultury rosyjskiej XIX wieku,
tłum. D. i B. Żyłkowie, Gdańsk 2002.
Mentalność rosyjska, red. A. Lazari, Katowice 1995.
Idee w Rosji, red A. de Lazari, t. 1, Warszawa 1999, T. 2, Łódź 1999, T. 3, Łódź 2000, T. 4 Łódź 2001, T. 5 Łódź 2003, T. 5, red. J. Kurczak, Łódź 2007.
A. de Lazari, Czy Moskwa będzie Trzecim Rzymem?, Katowice 1996;
M. Bierdiajew, Rosyjska idea, tłum. J.C.-S.W., wyd. II poprawione, Warszawa 1999
W. Jerofiejew, Encyklopedia duszy rosyjskiej, tłum. A. de Lazari, Warszawa 2003
Polacy w oczach Rosjan. Rosjanie w oczach Polaków, red. R. Bobryk i J. Faryno, Warszawa 2000
E. Thompson, Trubadurzy imperium. Literatura rosyjska i kolonializm, tłum. A. Sierszulska, Kraków 2000;
B. Uspienski i W. Żywow, Car i Bóg : semiotyczne aspekty sakralizacji monarchy w Rosji, przeł. i wstępem opatrzył H. Paprocki, Warszawa 1992.
M. Heller, Maszyna i śrubki: jak hartował się człowiek sowiecki, Warszawa 1989;
D. Romanowski, Trzeci Rzym. Rozwój rosyjskiej idei imperialnej, Karków 2013;
Europa i niedźwiedź, red. A.de Lazari, O. Riabow, M. Żakowska, Warszawa 2013;
M.L. Schrad, Imperium wódki. Alkohol, władza i polityka w Rosji carskiej, tłum. A. Czwojdrak. Kraków 2014

Literatura uzupełniająca
M. Broda, „Zrozumieć Rosję?”. O rosyjskiej zagadce-tajemnicy, Łódź 2011
K. Błachowska, Narodziny imperium. Rozwój terytorialny państwa carów w ujęciu historyków rosyjskich XVIII i XIX wieku, Warszawa 2001
A. Walicki, Zarys myśli rosyjskiej od Oświecenia do renesansu religijno-filozoficznego, Kraków 2005
A. Walicki, W kręgu konserwatywnej utopii, Warszawa 1964.
A. Walicki, Idea wolności u myślicieli rosyjskich, Kraków 2000
A. Andrusiewicz, Mit Rosji. Studia z dziejów i filozofii rosyjskich elit, T.1-2, Rzeszów 1994
R. Pipes, Rosyjski konserwatyzm i jego krytycy. Studium kultury politycznej, tłum. A. Mrozek, Kraków 2009
M. Heller, Historia imperium rosyjskiego, tłum. E. Melech i T. Kaczmarek, Warszawa 2000
T. Śpidlik, Myśl rosyjska. Inna wizja człowieka, Warszawa 2000
J.H. Billington, Ikona i topór. Historia kultury rosyjskiej, tłum. J. Hunia, Kraków 2008.
E. Lewandowski, Rosyjski sfinks. Rosjanie wśród innych narodów, Warszawa 1999
J. Smaga, Narodziny i upadek imperium ZSRR 1917-1991, Kraków 1992

Uwagi

W cyklu 2023/24Z:

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2500-OG-K-RCN w USOSweb