Psychologia rozwojowa z elementami wychowania 2404-P-2-PSRW-Sj
Możliwości człowieka a wymogi otoczenia
• zróżnicowanie pokoleniowe a stosunek do zmian w otoczeniu
• zmiany otoczenia jako szanse i zagrożenia dla rozwoju jednostki
• styl życia a stosunek do zmian
• radzenie sobie ze zmianami a przebieg rozwoju w kolejnych etapach życia
• zdolność adaptacyjna i mobilność adaptacyjna w cyklu życia
Proces rozwoju: podstawowe pytania i problemy
• znaczenie psychologii rozwoju dla rozumienia funkcjonowania człowieka
• społeczne uwarunkowania przebiegu i efektów rozwoju indywidualnego
• obszary rozwoju: psyche, soma, polis (triada Arystotelesa)
• ciągłość rozwoju a etapy rozwoju, podstawy podziału życia człowieka na etapy
• rodzaje zmian rozwojowych (koncepcja Helen Bee)
• rodzaje zdarzeń życiowych: normatywne i nienormatywne (krytyczne i traumatyczne)
Modele zmiany rozwojowej
• pojęcie zmiany
• zmiana a rozwój
• rodzaje zmian rozwojowych
• dyferencjacja, porządkowanie i integracja jako podstawowe procesy rozwojowe
• podejście opisowe i wyjaśniające w analizach procesu rozwoju
Modele zmiany rozwojowej
• liniowy model rozwoju (podejście mechanistyczne)
• stadialno-fazowy model rozwoju (podejście organizmiczne)
• model cykliczno-fazowy rozwoju (podejście dynamiczno-kontekstualne)
• model rozwoju a diagnoza psychologiczna
• model rozwoju a formy pomocy psychologicznej
Etapy rozwoju a zadania rozwojowe
• perspektywa life span w analizie procesu rozwoju
• instrumentalny i autoteliczny sens kolejnych etapów życia
• kulturowa zmienność zadań rozwojowych
• kryzys rozwojowy jako podstawa podziału życia na etapy (koncepcja Erika H. Eriksona)
Środowisko (otoczenie) i czas jako konteksty rozwoju
• kontekst społeczny a chronosystem (koncepcja Bronfenbrennera)
• kręgi socjalizacji pierwotnej i wtórnej
• relacje międzypokoleniowe a kultura socjalizacji/edukacji (koncepcja Margaret Mead)
• możliwość dokonywania wyboru jako podstawa kształtowania się prorozwojowego stylu życia (koncepcja Andrzeja Sicińskiego)
Środowisko fizyczne a rozwój
• pojęcie „fazy sensytywnej” i „krytycznej” – znaczenie dla rozumienia procesu rozwoju
• pojęcie afordancji– znaczenie dla rozumienia procesu rozwoju
• bodźce i stymulacja czy bogactwo i zróżnicowanie ofert?
• krytyczne znaczenie zróżnicowania afordancji na etapie niemowlęcym
Środowisko społeczne a rozwój
• krytyczne znaczenie więzi w rozwoju na etapie niemowlęcym
• wczesnodziecięce przywiązanie a kształtowanie się tożsamości i gotowości do intymności
• rola osób znaczących w rozwoju (od opiekuna do mentora)
• znaczenie afiliacji do swojej grupy wiekowej – poczucie punktualności przebiegu własnego życia
• osoby młodsze, starsze i rówieśnicy – ich rola w rozwoju w kolejnych etapach życia
Dzieciństwo: przebieg rozwoju
• granice wiekowe etapów rozwoju (wiek niemowlęcy, poniemowlęcy, przedszkolny, szkolny)
• zadania rozwojowe
• kryzysy rozwojowe (więzi/zaufania, autonomii, kompetencji)
Dzieciństwo: uwarunkowania rozwoju
• jakość środowiska społecznego a rozwój i gotowość szkolna (koncepcja Basila Bernsteina)
• czynniki wspomagające rozwój: indywidualne i środowiskowe
• czynniki ryzyka i zagrażające rozwojowi: indywidualne i środowiskowe
Dorastanie: przebieg rozwoju
• granice wiekowe i dynamika etapów rozwoju (wczesna i późna adolescencja, „wyłaniająca się dorosłość”)
• zadania rozwojowe związane z dojrzewaniem
• kryzysy rozwojowe (tożsamości grupowej i indywidualnej) – rola moratorium (koncepcja Eriksona)
Dorastanie: uwarunkowania rozwoju
• zróżnicowanie środowiskowe i ze względu na ścieżkę edukacji / stosunku do pracy a rozwój
• czynniki wspomagające rozwój: indywidualne i środowiskowe
• czynniki ryzyka (tzw. zachowania ryzykowane) i zagrażające rozwojowi: indywidualne i środowiskowe
Dorosłość: przebieg rozwoju
• granice wiekowe etapów rozwoju w dorosłości (wczesna, środkowa i późna)
• indywidualne zróżnicowanie zadań rozwojowychi sposobów ich realizacji
• kryzysy rozwojowe (intymności, generatywności, sensu życia), kryzys środka życia, kryzysy nienormatywne i ich konsekwencje dla realizacji zadań rozwojowych
Dorosłość: uwarunkowania rozwoju
• profile starzenia się
• czynniki wspomagające rozwój: indywidualne i środowiskowe
• czynniki ryzyka i zagrażające rozwojowi: indywidualne i środowiskowe
Badania nad rozwojem
• rodzaje badań: poprzeczne, podłużne i ukośne
• źródła trudności w organizacji badań nad przebiegiem i efektami rozwoju
• czynniki uszkadzające trafność wewnętrzną i zewnętrzną badań nad rozwojem
• przykłady badań podłużnych – ich znaczenie dla wiedzy o dynamice i efektach rozwoju
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
W1. Zna teorie psychologii rozwojowej, opisujące i wyjaśniające przebieg, uwarunkowania, mechanizmy oraz efekty rozwoju człowieka w całym cyklu jego życia.
W2. Rozumie relacje psychologii rozwojowej zarówno w stosunku do innych dyscyplin nauki (głównie biologii, etologii, neurokognitywistyki rozwojowej, socjologii, etnologii i antropologii kulturowej), jak i innych subdyscyplin psychologii (psychologii poznawczej, emocji i motywacji, psychologii osobowości i społecznej oraz różnic indywidualnych i metodologii badań psychologicznych).
U1. Umie określić rolę otoczenia fizycznego i społecznego w rozwoju w kolejnych okresach życia.
U2. Umie wykorzystać wiedzę o roli środowiska fizycznego i społeczno-kulturowego do opisu środowiska stymulującego oraz zakłócającego rozwój w każdym kolejnym okresie życia.
K1. Potrafi porozumiewać się z psychologami, adekwatnie posługując się specyficznym – naukowym - językiem tej subdyscypliny zgodnie z wybranym podejściem teoretycznym.
K2. Potrafi efektywnie porozumiewać się z osobami nie mającymi wykształcenia psychologicznego w celu wyjaśnienia im problemów związanych z uwarunkowaniami, przebiegiem i efektami procesu rozwoju we wszystkich okresach życia człowieka.
U3. Potrafi zaplanować interwencje skierowane na optymalizowanie środowiska fizycznego i społecznego rozwoju w wybranym okresie życia.
Kryteria oceniania
test 40 pytań (wybór jednej odpowiedzi spośród podanych czterech, próg zaliczenia 75% czyli niedostateczny 0-29 pkt, dostateczny 30-32 pkt, dostateczny plus 33-34 pkt, dobry 35-36 pkt, dobry plus 37-38 pkt, bardzo dobry 39-40 pkt)
Studenci, którzy byli obecni na 12 spośród 15 wykładów (80% obecności) mają prawo wyboru formy egzaminu (uwaga: obecność jest sprawdzana na każdym z 15 wykładów):
1. test - jw.
2. przygotowanie w zespole 3-4 osobowym mapy pojęciowej wybranego problemu rozwojowego oraz „produktu”
w postaci: artykułu popularno-naukowego, raportu z badań, prezentacji, plakatu, ulotki, narzędzia badawczego (problem i forma produktu do ustalenia)
Praktyki zawodowe
brak
Literatura
Brzezińska, A. I., Appelt, K., Ziółkowska, B. (2010). Psychologia rozwoju człowieka. W: J. Strelau, D. Doliński (red.), Psychologia akademicka. Podręcznik (tom 2, s. 95-292). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne (II wyd. popr.) albo
Brzezińska, A. I., Appelt, K., Ziółkowska, B. (2016). Psychologia rozwoju człowieka. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne (ISBN 978-83-7489-626-9).
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: