Prowadzony w cyklach: 2022/23Z, 2023/24Z, 2024/25Z, 2025/26Z

Kod ISCED: 0313

Punkty ECTS: 5

Język: polski

Organizowany przez: Instytut Psychologii (dla: Wydział Filozofii i Nauk Społecznych)

Psychologia różnic indywidualnych 2404-P-2-PRI-Sj

Tematyka wykładów i ćwiczeń:

Wprowadzenie do psychologii różnic indywidualnych
Historia badań różnic indywidualnych. Kluczowe pojęcia w psychologii różnic indywidualnych: jednostka, cecha, typ, różnice inter- i intraindywidualne. Relacja między cechą a stanem. Metodologia badań w psychologii różnic indywidualnych. Różnice indywidualne w przebiegu procesów poznawczych: nowy paradygmat?

Spór „dziedziczność vs. środowisko”: determinanty różnic indywidualnych
Znaczenie dziedziczności i środowiska w kształtowaniu różnic indywidualnych, podstawy metodologii genetyki zachowania.

„Królewskie tematy”: inteligencja i temperament

III.a. Inteligencja

III.a.1. Definicja inteligencji: klasyczne i współczesne, debata nad pojęciem, Struktura inteligencji: podejście czynnikowe, czynnik g – kontrowersje.

III.a.2. Pomiar inteligencji: Skala Inteligencji Bineta-Simona, pojęcie wieku umysłowego, ilorazu inteligencji, dewiacyjnego ilorazu inteligencji, kontekst społeczny pomiaru, praktyka, efekt Flynna.

III.a.3. Typy testów służących do pomiaru inteligencji: podstawowe pojęcia dotyczące konstrukcji testów psychometrycznych.

III.a.4. Determinanty inteligencji: Biologiczne mechanizmy inteligencji, Poznawcze mechanizmy inteligencji, Inteligencja w kontekście rozwojowym.

III.a.5. Rola inteligencji w praktyce: powodzenie życiowe, wykształcenie, zarobki, zdrowie.

III.b. Temperament
III.b.1. Wprowadzenie do psychologii temperamentu, podstawowe pojęcia, narzędzia pomiarowe.

III.b.2. Współczesne teorie temperamentu: teorie skoncentrowane na dziecku, teorie skoncentrowane na dorosłym Wielka Trójka Eysencka vs. teoria Graya, Wielka Piątka, Teoria poszukiwania doznań Zuckermana, Regulacyjna Teoria Temperamentu Strelaua.

III.b.3. Temperamentalny czynnik ryzyka, psychoimunologia.

Style/preferencje = Intelektualna osobowość?
Pojęcie stylu, preferencji, styl a inteligencja, osobowość, style poznawcze, styl radzenia sobie ze stresem nieograniczonej perspektywie czasowej: styl poznawczy jako przykład długotrwałego procesu poznawczego.

Związek temperamentu i osobowości z funkcjonowaniem poznawczym

Zdolności twórcze
Pojęcie zdolności twórczych, przegląd teorii (modele strukturalne, interakcyjne oraz rozwojowe), diagnoza, kryteria oceny: płynność, giętkość oryginalność – kontrowersje, gorące tematy: zdolności twórcze a twórcza osobowość, zdolności kierunkowe, inteligencja, cechy indywidualne twórców, procesy poznawcze, zaburzenia zachowania, społeczny odbiór osób twórczych.

Wybitne zdolności
Kontrowersje pojęciowe (potencjał, zdolności, zdolności kierunkowe, talent), Cudowne dzieci (ang. Child prodigies), praktyka diagnostyczna i edukacyjna, zagrożenia społeczne rozwoju zdolności, syndrom nieadekwatnych osiągnięć, efekt Pigmaliona.

Upośledzenia intelektualne
Pojęcie upośledzenia intelektualnego w świetle współczesnej literatury, kryteria i klasyfikacje upośledzenia intelektualnego, charakterystyka psychologiczne oraz socjo-demograficzna osób z niepełnosprawnością intelektualną, diagnoza psychometryczna vs. kliniczna.

Prezentacja wyników badań.

W cyklu 2022/23Z:

Tematyka wykładów i ćwiczeń:

„Królewskie tematy”: inteligencja i temperament

III.a. Inteligencja

III.a.1. Definicja inteligencji: klasyczne i współczesne, debata nad pojęciem, Struktura inteligencji: podejście czynnikowe, czynnik g – kontrowersje.

III.a.3. Typy testów służących do pomiaru inteligencji: podstawowe pojęcia dotyczące konstrukcji testów psychometrycznych.

III.a.4. Determinanty inteligencji: Biologiczne mechanizmy inteligencji, Poznawcze mechanizmy inteligencji, Inteligencja w kontekście rozwojowym.

III.a.5. Rola inteligencji w praktyce: powodzenie życiowe, wykształcenie, zarobki, zdrowie.

III.b. Temperament
III.b.1. Wprowadzenie do psychologii temperamentu, podstawowe pojęcia, narzędzia pomiarowe.

III.b.3. Temperamentalny czynnik ryzyka, psychoimunologia.

Związek temperamentu i osobowości z funkcjonowaniem poznawczym

W cyklu 2023/24Z:

Tematyka wykładów i ćwiczeń:

„Królewskie tematy”: inteligencja i temperament

III.a. Inteligencja

III.a.1. Definicja inteligencji: klasyczne i współczesne, debata nad pojęciem, Struktura inteligencji: podejście czynnikowe, czynnik g – kontrowersje.

III.a.3. Typy testów służących do pomiaru inteligencji: podstawowe pojęcia dotyczące konstrukcji testów psychometrycznych.

III.a.4. Determinanty inteligencji: Biologiczne mechanizmy inteligencji, Poznawcze mechanizmy inteligencji, Inteligencja w kontekście rozwojowym.

III.a.5. Rola inteligencji w praktyce: powodzenie życiowe, wykształcenie, zarobki, zdrowie.

III.b. Temperament
III.b.1. Wprowadzenie do psychologii temperamentu, podstawowe pojęcia, narzędzia pomiarowe.

III.b.3. Temperamentalny czynnik ryzyka, psychoimunologia.

Związek temperamentu i osobowości z funkcjonowaniem poznawczym

W cyklu 2024/25Z:

Tematyka wykładów i ćwiczeń:

„Królewskie tematy”: inteligencja i temperament

III.a. Inteligencja

III.a.1. Definicja inteligencji: klasyczne i współczesne, debata nad pojęciem, Struktura inteligencji: podejście czynnikowe, czynnik g – kontrowersje.

III.a.3. Typy testów służących do pomiaru inteligencji: podstawowe pojęcia dotyczące konstrukcji testów psychometrycznych.

III.a.4. Determinanty inteligencji: Biologiczne mechanizmy inteligencji, Poznawcze mechanizmy inteligencji, Inteligencja w kontekście rozwojowym.

III.a.5. Rola inteligencji w praktyce: powodzenie życiowe, wykształcenie, zarobki, zdrowie.

III.b. Temperament
III.b.1. Wprowadzenie do psychologii temperamentu, podstawowe pojęcia, narzędzia pomiarowe.

III.b.3. Temperamentalny czynnik ryzyka, psychoimunologia.

Związek temperamentu i osobowości z funkcjonowaniem poznawczym

W cyklu 2025/26Z:

Tematyka wykładów i ćwiczeń:

„Królewskie tematy”: inteligencja i temperament

III.a. Inteligencja

III.a.1. Definicja inteligencji: klasyczne i współczesne, debata nad pojęciem, Struktura inteligencji: podejście czynnikowe, czynnik g – kontrowersje.

III.a.3. Typy testów służących do pomiaru inteligencji: podstawowe pojęcia dotyczące konstrukcji testów psychometrycznych.

III.a.4. Determinanty inteligencji: Biologiczne mechanizmy inteligencji, Poznawcze mechanizmy inteligencji, Inteligencja w kontekście rozwojowym.

III.a.5. Rola inteligencji w praktyce: powodzenie życiowe, wykształcenie, zarobki, zdrowie.

III.b. Temperament
III.b.1. Wprowadzenie do psychologii temperamentu, podstawowe pojęcia, narzędzia pomiarowe.

III.b.3. Temperamentalny czynnik ryzyka, psychoimunologia.

Związek temperamentu i osobowości z funkcjonowaniem poznawczym

Całkowity nakład pracy studenta

Wykład: - godziny realizowane z udziałem nauczyciela – 30 h - konsultacje z prowadzącym: 10 h - przygotowanie do sprawdzianu końcowego – 50 h Ćwiczenia: - godziny realizowane z udziałem nauczyciela – 15 h - praca indywidualna studenta – czytanie literatury i praca domowa - 10 h - konsultacje z prowadzącym: 5 h - przygotowanie projektu – 15 h

Efekty uczenia się - wiedza

Efekty przedmiotowe: Zna psychologiczne koncepcje cech człowieka (różnice w zakresie temperamentu, inteligencji, stylów poznawczych), oraz potrafi je zastosować do opisu i wyjaśnienia zachowań ludzi Efekty kierunkowe W1: zna definicje pojęć oraz koncepcje teoretyczne cech temperamentu, inteligencji, stylów poznawczych i zdolności twórczych, K_W14

Efekty uczenia się - umiejętności

Efekty przedmiotowe: Potrafi na podstawie zgromadzonych danych wykonać interpretację pomiaru wybranymi metodami psychometrycznymi. Potrafi krytycznie odnieść się do uzyskiwanych rezultatów wynikających z pomiaru cech różnic indywidualnych w świetle wybranych teorii psychologicznych. Efekty kierunkowe U1: posiada podstawowe umiejętności diagnostyczne pozwalające na rozpoznawanie problemów rozwojowych i zaburzeń psychicznych, K_U13

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

Efekty przedmiotowe: W jasny sposób komunikuje się z innymi ludźmi, odnosi się̨ do nich z szacunkiem Efekty kierunkowe K1: respektuje różnorodności wartości i stylów życia przyjmowanych przez ludzi; odnosi się̨ z szacunkiem do ludzi niezależnie od ich pochodzenia, płci, orientacji seksualnej i wyznania; respektuje różne potrzeby osób w zakresie form pomocy psychologicznej, K_K12

Metody dydaktyczne

Metody dydaktyczne eksponujące (pokaz, prezentacja) Metody dydaktyczne podające (wykład konwersatoryjny) Metody aktywizujące

Wymagania wstępne

Nie dotyczy

Koordynatorzy przedmiotu

Joanna Dreszer

Kryteria oceniania

Wykład
Podstawą zaliczenia wykładu jest egzamin pisemny, składający się z pytań zamkniętych i otwartych z minimalnym (60%) progiem zaliczenia.

Ćwiczenia
Na ocenę z ćwiczeń składa się ocena z wykonania dwóch zadań (szczegóły poniżej) wraz uwzględnieniem aktywności studenta.
1. Praca pisemna na wybrany temat. Lista tematów oraz wymagania formalne dotyczące struktury tekstu zostaną przedstawione na zajęciach wprowadzających lub raport z badania testem inteligencji TMZ.

2. Raport z badań Skalą Inteligencji WAIS-PL(R). Studium przypadku.

Podstawa zaliczenia zadań jest prezentacja połączona z dyskusją otrzymanych rezultatów.

Praktyki zawodowe

brak

Literatura

Literatura podstawowa:
Gruszka, A., Matthews, G. i Szymura, B. (2010). Handbook of Individual Differences in Cognition. Attention, Memory and Executive Control. New York: Springer.
Nęcka, E. (2002). Psychologia twórczości. Gdańsk: GWP.
Nęcka, E. (2003). Inteligencja. Geneza – Struktura – Funkcje. Gdańsk: GWP.
Strelau, J. (2006). Psychologia różnic indywidualnych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe „Scholar”. (Wydanie drugie rozszerzone).

Literatura dodatkowa:
Matczak, A. (1982). Style poznawcze. Warszawa: PIW. (część I, str. 9-97)
Nosal, C. S. (1990). Psychologiczne modele umysłu. Warszawa: PWN.
Nosal, C. S. (1992). Diagnoza typów umysłu. Warszawa: PWN.
Nusbaum, E.C., Silvia, P.J. (2011). Are intelligence and creativity really so different?. Fluid intelligence, executive processes, and strategy use in divergent thinking, Intelligence, 39 (1), 36-45.
Plomin, R., DeFeries, J., McClearn, G. i McGuffin, P. (2001). Genetyka zachowania. Warszawa: PWN.
Stocki, R. (1992). Indywidualne procesy poznawcze w nieograniczonej perspektywie czasowej: styl poznawczy jako przykład długotrwałego procesu poznawczego. W: J. Strelau, W. Ciarkowska, E. Nęcka (red.), Różnice indywidualne: Możliwości i preferencje (str. 135-150). Warszawa: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wydawnictwo PAN.
Strelau, J. (1997). Inteligencja człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Żak.
Strelau, J. (1998). Psychologia temperamentu. Warszawa: PWN.
Strelau, J. (2000). Psychologia, t. II. Gdańsk: GWP. (rozdział 37, str. 662 - 676)
Szymura, B. (2007). Temperament uwagi. Kraków: Universitas. (Rozdz. 1 i 2, str. 17 – 78).

W cyklu 2022/23Z:

Strelau, J. (2015). Różnice indywidualne. Historia. Determinanty. Zastosowania. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, SWPS. (rozdział 1-13; 17-18; 21-23)

Nęcka, E. (2005). Inteligencja. Geneza. Struktura. Funkcje. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. (rozdział 1, 2, 3, 4, 8)
Nęcka, E. (2001). Psychologia twórczości. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. (rozdział 1, 2, )

Literatura uzupełniająca
Ledzińska, M., Zajenkowski, M., Stolarski, M. (2013). Temperament i poznanie. Energetyczne i czasowe zaplecze umysłu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar
Lilienfeld, S. O., Wood, J.M., Garb, H.N. (2002). Status naukowy technik projekcyjnych. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

W cyklu 2023/24Z:

Strelau, J. (2015). Różnice indywidualne. Historia. Determinanty. Zastosowania. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, SWPS. (rozdział 1-13; 17-18; 21-23)

W cyklu 2024/25Z:

Strelau, J. (2015). Różnice indywidualne. Historia. Determinanty. Zastosowania. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, SWPS. (rozdział 1-13; 17-18; 21-23)

W cyklu 2025/26Z:

Strelau, J. (2015). Różnice indywidualne. Historia. Determinanty. Zastosowania. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, SWPS. (rozdział 1-13; 17-18; 21-23)

Uwagi

W cyklu 2022/23Z:

Wykład
Podstawą zaliczenia wykładu jest egzamin pisemny, składający się z pytań zamkniętych i otwartych z minimalnym (60%) progiem zaliczenia.

Ćwiczenia
Na ocenę z ćwiczeń składa się ocena z wykonania dwóch zadań (szczegóły poniżej) wraz uwzględnieniem aktywności studenta.
1. Wykonanie badania Testem Matryc Ravena w wersji dla Zaawansowanych. Opracowanie wyników i przedstawienie raportu wraz z intepretacją.
2. Wykonanie analizy wyników badania skalą WAIS-R(PL). Przedstawienie wyników oraz intepretacji w postaci raportu.

W cyklu 2023/24Z:

Wykład
Podstawą zaliczenia wykładu jest egzamin pisemny, składający się z pytań zamkniętych i otwartych z minimalnym (60%) progiem zaliczenia.

W cyklu 2024/25Z:

Wykład
Podstawą zaliczenia wykładu jest egzamin pisemny, składający się z pytań zamkniętych i otwartych z minimalnym (60%) progiem zaliczenia.

W cyklu 2025/26Z:

Wykład
Podstawą zaliczenia wykładu jest egzamin pisemny, składający się z pytań zamkniętych i otwartych z minimalnym (60%) progiem zaliczenia.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2404-P-2-PRI-Sj w USOSweb