Metodologia badań psychologicznych 2404-P-1-MBP-Sj

1. Poznanie naukowe jako przedmiot analizy: podział nauk; nauki o nauce; metodologia nauk.
2. Definiowanie pojęć i ich operacjonalizacja
2.1. Definicje: rodzaje definicji i warunki ich poprawności;
2.2. Terminy obserwacyjne i teoretyczne - problem empirycznej bazy nauki;
2.3. Operacjonalizacja pojęć teoretycznych: definicje operacyjne, wskaźniki, rodzaje wskaźników, wskaźnik a definicja operacyjna.
3. Uzasadnianie twierdzeń i wyjaśnianie faktów
3.1. Teorie w naukach formalnych;
3.2. Funkcje teorii w naukach empirycznych: opis, predykcja, przewidywanie i wyjaśnianie;
3.3 Rodzaje wyjaśnień naukowych: nomologiczno-dedukcyjne i indukcyjno-statystyczne, funkcjonalne, genetyczne, intencjonalne;
3.4. Prawa naukowe;
3.5. Uzasadnianie zdań teoretycznych: podejście indukcyjne i hipotetyczno-dedukcyjne;
3.6. Status teorii naukowych w naukach fizykalnych, biologicznych i społecznych: falsyfikacjonizm (Popper), paradygmaty i rewolucje naukowe (Kuhn), teoria jako program badawczy (Lakatos); Instrumentalizm – realizm; anarchizm metodologiczny (Feyerabend), filozofia nauk biologicznych w ujęciu Ernsta Mayra.
4. Pomiar w psychologii
4.1. Elementy teorii relacji, izomorfizm i homomorfizm relacji;
4.2. Definicja pomiaru, rodzaje pomiaru;
4.3. Skala pomiarowa, operacje na mierzonych obiektach a poziom pomiaru;
4.4. Rodzaje skal pomiarowych w/g Stevensa i ich właściwości;
4.5. Rodzaj skali a dopuszczalne transformacje wartości liczbowych;
4.6. Rodzaj skali a wybór statystyk.
5. Problemy, hipotezy, zmienne, testowanie hipotez
5.1. Problemy i hipotezy badawcze;
5.2 Zmienne i ich rodzaje, operacjonalizacja zmiennych mierzalnych i manipulowalnych, dobór próby;
5.3. Podstawy indukcji statystycznej: testowanie hipotez statystycznych, hipoteza zerowa i alternatywna, błąd alfa;
5.5. Etapy testowania hipotez statystycznych.
6. Planowanie badań jako problem kontroli wariancji
6.1. Rodzaje planów badawczych;
6.2. Plan eksperymentalny i warunki jego poprawności; trafność eksperymentu;
6.3. Kontrola zmiennych ubocznych i zakłócających;
6.4. Elementy analizy wariancji;
6.5. Wariancja kontrolowana i niekontrolowana, warunki efektywnej manipulacji eksperymentalnej.
7. Plany eksperymentalne i quasi-eksperymentalne
7.1. Plany jednoczynnikowe: dwugrupowe i wielogrupowe;
7.2. Wielokrotne porównania między średnimi: analiza kontrastów (aposteriori i a priori)
7.3. Siła efektu;
7.4. Plany wieloczynnikowe: interakcja, efekty główne i efekty proste;
7.5. Plany z powtarzanymi pomiarami, kwadrat łaciński;
7.6. Plany w blokach kompletnie zrandomizowanych;
7.7. Analiza kowariancji;
7.8. Typowe schematy quasi-eksperymentalne.
8. Podstawowe schematy analizy danych w badaniach ex-post facto:
8.1. Badania eksperymentalne a badania ex post facto;
8.2. Zależności statystyczne a zależności przyczynowe;
8.3. Badania ex-post facto: porównania międzygrupowe;
8.4. Badania ex-post facto: korelacja i regresja, analiza regresji jako narzędzie przewidywania;
8.5. Zaawansowane metody wielozmiennowe: regresja wielokrotna, analiza dyskryminacyjna, analiza czynnikowa;
8.6. Modele przyczynowe w badaniach nie-eksperymentalnych.
9. Etyka prowadzenia badan naukowych

Całkowity nakład pracy studenta

Wykład - godziny realizowane z udziałem nauczyciela (wykład i konsultacje) : 35 h / 1,2 ECTS - praca indywidualna studenta (studiowanie literatury): 40 h / 1.8 ECTS Razem: - godziny 75 h / 3 ECTS Ćwiczenia - godziny realizowane z udziałem nauczyciela : 15 h / 1 ECTS - praca indywidualna studenta (m.in. studiowanie literatury): 15 h / 1 ECTS Razem: 50 h / 2 ECTS Razem wykład + ćwiczenia : 125 h / 5 ECTS

Efekty uczenia się - wiedza

Efekty kierunkowe: K_W04 Efekty przedmiotowe • Student posiada podstawową wiedzę na temat metodologii badań psychologicznych z elementami ogólnej metodologii nauk empirycznych i filozofii nauki • Zna wzorcowe rodzaje planów badawczych i metod analizy danych stosowanych w badaniach psychologicznych • Rozumie specyfikę badań empirycznych i ich wartość poznawczą i społeczną • Posiada podstawową wiedzę z zakresu etyki badań psychologicznych.

Efekty uczenia się - umiejętności

Efekty kierunkowe: KU03; K_U04 Efekty przedmiotowe • Student posiada umiejętności niezbędne do planowanie badań empirycznych, operacjonalizacji zmiennych psychologicznych i oceny wyników badań. • Posiada umiejętność oceny wartości metodologicznej badań psychologicznych dostępnych w literaturze. • Potrafi ocenić projekty badawcze jak również opublikowane prace empiryczne pod względem kryteriów etycznych obowiązujących w psychologii.

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

Efekty kierunkowe: K_K01 Efekty przedmiotowe • Jest świadomy metodologicznych i etycznych ograniczeń badań empirycznych w psychologii

Metody dydaktyczne podające

- wykład problemowy
- wykład konwersatoryjny
- wykład informacyjny (konwencjonalny)

Rodzaj przedmiotu

przedmiot obligatoryjny

Wymagania wstępne

Brak

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2024/25L:

Tomasz Jarmakowski-Kostrzanowski
Tytus Sosnowski

W cyklu 2023/24L:

Tytus Sosnowski

W cyklu 2022/23L:

Tytus Sosnowski

W cyklu 2025/26L:

Tytus Sosnowski

Kryteria oceniania

Wykład
Egzamin testowy. Test egzaminacyjny będzie składał się pytań z odpowiedziami do wyboru oraz mini-zadań, skonstruowanych tak, aby ich rozwiązanie wymagało rozumienia podstawowych problemów metodologii badań psychologicznych. Warunkiem zdania egzaminu jest uzyskanie 50% punktów.

Ćwiczenia
Zaliczenie na ocenę. Warunkiem zaliczenia ćwiczeń jest uzyskanie minimum 60% z kolokwium końcowego.

Praktyki zawodowe

brak

Literatura

LITERATURA OBOWIĄZKOWA
Brzeziński, J. M., Zakrzewska, M. (2008). Metodologia: Podstawy metodologiczne i statystyczne prowadzenia badan naukowych w psychologii. W: J. Strelau, D. Doliński (red.), Psychologia: Podręcznik akademicki (t. 1, ss. 152 - 302). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Shaughnessy, J.J., Zechmeister, E.B., Zechmeister, J.S. (2002). Metody badawcze w psychologii. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Literatura rekomedowana
Ajdukiewicz, K. (1965). Logika pragmatyczna (punkt 63-64). Warszawa: PWN.
Bem, S., De Jong, H.L. (2015). Theoretical issues in psychology: An introduction (3rd ed.). London, England: Sage.
Chalmers, A.F. (1993). Czym jest to, co nazywamy nauką?. Wrocław: Wydawnictwo Siedmioróg.
Field, A. (2005). Discovering statistics using SPSS (2nd ed.). London: SAGE (lub późniejsze wydania).
Kuhn, T.S. (2001). Struktura rewolucji naukowych. Warszawa: Fundacja Aletheia.
Popper, K.R. (2002). Logika odkrycia naukowego( część. I, ss. 29-51). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA DO WYKŁADU
A. Elementy logiki: nazwy, definicje, wskaźniki, relacje i zdania
Marciszewski, W. (red.) (1970). Mała encyklopedia logiki. Wrocław: Ossolineum
Nowak, S. (1985). Metodologia badań społecznych (rozdz. 3). Warszawa: PWN.
Pawłowski, T. (1977). Pojęcia i metody współczesnej humanistyki (rozdz. I i VII). Warszawa: Ossolineum.
Ziembiński, Z. (1999). Logika praktyczna (wyd. XXII) Warszawa: PWN. rozdz. II (ss. 26-37), rozdz. IV (ss. 45-55) i rozdz. VI (ss. 63-76).

B. Filozofia nauki
Carnap, R. (1966/2000). Wprowadzenie do filozofii nauki. Warszawa: Aletheia.
Godfrey-Smith, P. (2003). Theory and reality: An introduction to the philosophy of science. Chicago: Chicago University Press.
Fleck, L. (1935/1986). Powstanie i rozwój faktu naukowego: Wprowadzenie do nauki o stylu myślowym i kolektywie myślowym [Entstehung und Entwicklung einer wissenschaftlichen Tatsache: Einfürung in die Lehre vom Denkstil und Denkkollektiv] Lublin: Wydawnictwo Lubelskie
Feyerabend, P. K. (1996). Przeciw metodzie. Wrocław: Wydawnictwo Siedmioróg.
Filozofia a nauka: Zarys encyklopedyczny. (1987). Wrocław: Ossolineum.
Grobler, A. (2006). Metodologia nauk. Kraków: Aureus.
Heller, M. (2005). Filozofia przyrody. Kraków: Wydawnictwo Znak
Hempel, C. G. (1966/2000). Filozofia nauk przyrodniczych. Warszawa: Aletheia
Hempel, C. G. (2001) The philosophy of Carl G. Hempel (edited by J. H. Fether). New York: Oxford University Press.
Lakatos, I. (1995). Pisma z filozofii nauk empirycznych. Warszawa: PWN.
Magee B. (1998). Popper. Warszawa: Pruszyński i S-ka.
Mayr, E. (1988). Toward a new philosophy of biology: Observations of an evolutionist. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Mayr, E. (1998). To jest biologia. Warszawa: Prószyński i S-ka.
Nagel, E. (1961). Struktura nauki. Warszawa: PWN.
Pobojewska, A. (1996). Biologiczne “a priori” człowieka a realizm teoriopoznawczy. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Popper, K. R. (1962/2006). Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Popper, K. R. (1999). Nędza historycyzmu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN (książka była też wydana przez wydawnictwo Krąg, Warszawa, 1984)
C. Pomiar
Ajdukiewicz, K. (1965). Logika pragmatyczna (punkty 63-64). Warszawa: PWN.
Choynowski, M. (1971) Pomiar w psychologii. W: J. Kozielecki (red.), Problemy psychologii matematycznej (rozdz. I, ss. 15-41). Warszawa: PWN.
Guilford, J.P, Comrey, A.L. (1978). Pomiar w psychologii. W: Wosińska, W., Gruszczyk, E. i Grabarz. B. (1978) (red.), Metodologia badań psychologicznych (cz.II, rozdz. X, ss. 170-196). Katowice: Uniwersytet Śląski.
D. Planowanie badań i analiza wyników
Babbie, E. (2007). Badana społeczne w praktyce. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN
Bedyńska, S., Brzezicka, A. (2007). Statystyczny drogowskaz: praktyczny poradnik analizy danych w naukach społecznych na przykładach z psychologii. Warszawa: Academica.
Brzeziński, J. (1996). Metodologia badań psychologicznych (cz. II-IV). Warszawa: PWN.
Brzeziński, J. (1978). Elementy metodologii badań psychologicznych (cz. I). Warszawa: PWN.
Brzeziński, J. (2000). Badania eksperymentalne w psychologii i pedagogice. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Cohen, J., Cohen, P., West, S. G., Aiken, L. S. (2003). Applied multiple regression/correlation analysis for the behavioral sciences (3rd ed.). London: Erlbaum.
Ferguson, G. A. i Takane, Y. (1997). Analiza statystyczna w psychologii i pedagogice. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Francuz, P., Mackiewicz R. (2005). Liczby nie wiedzą skąd pochodzą (część I, ss. 9-75; część III, rozdz. 5.2-5.3. ss. 245-275; rozdz. 6.3-6.4, ss. 319-406; rozdz. 8.3, ss. 527-576). Lublin: Wydawnictwo KUL
Frankfort-Nachmias, C. Nachmias, D. (2001). Metody badawcze w naukach społecznych. Poznań: Zysk i S-ka.
Howell, D. C. (2007). Statistical methods for psychology (6th edition). Belmont CA: Thompson Wadsworth.
King, B.M., Minium, E.W. (2009). Statystyka dla psychologów i pedagogów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Pedhazur, E. J. (1982). Multiple regression in behavioral research (2nd ed.). New York: Holt, Rinehart and Winston.
Shaughnessy, J. J., Zechmeister, E. B., Zechmeister, J. S. (2002). Metody badawcze w psychologii. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Sosnowski, T. (2004). Analiza kontrastów: Między eksploracją a testowaniem hipotez. Przegląd Psychologiczny, 47 (no 4) .
Sosnowski, T. (2004). Zastosowanie analizy wielokrotnej regresji liniowej do analizy danych eksperymentalnych. Psychologia-Etologia-Genetyka, 9, 53-80.
Sosnowski, T. (red.) (2011). Zaawansowane metody statystyczne (numer specjalny). Psychologia społeczna, 5(2-3).
Spatz, C. (2002). Basic statistics (8th edition). Belmont, CA: Wadsworth Thompson Learning.
Stevens, J. P. (2009). Applied multivariate statistics for the social sciences (wyd. 5). New York: Routledge.
Tabachnik, B. G., Fidell, L. S. (2007). Using multivariate statistics (5th ed.). Boston: Pearson Education, Inc.
Winer, B. J., Brown, D. R., Michels, K. M. (1991). Statistical primnciples in experimental design (3rd. ed.). New York: McGraw Hill.
Wolski, P. (2005). Trzy sigma: Współpraca półkul mózgowych w prostej integracji wzrokowo-ruchowej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellonskiego.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2404-P-1-MBP-Sj w USOSweb