Prowadzony w cyklach: 2022/23Z, 2023/24Z, 2024/25Z, 2025/26Z

Kod ISCED: 0920

Punkty ECTS: 4

Język: polski

Organizowany przez: Instytut Nauk Pedagogicznych (dla: Wydział Filozofii i Nauk Społecznych)

Opieka paliatywna 2403-PS-207-sj

Celem tego kursu będzie wprowadzenie w pojęcia ruchu hospicyjnego, opieki paliatywnej, opieki paliatywno-hospicyjnej, opieki u kresu życia, integracji opieki; pomocy po stracie oraz towarzyszenia w żałobie.
Zajęcia będą miały na celu ukazanie pozamedycznych aspektów opieki paliatywnej, ze szczególnym uwzględnieniem integracji opiekunów rodzinnych i lokalnej społeczności w procesie opieki. Przedstawione zostaną zadania pedagogów i innych specjalistów z zakresu nauk społecznych (psychologa, pracownika socjalnego).
Omówione i wyjaśnione zostaną problemy społeczne, emocjonalne i duchowe pacjentów u kresu życia oraz rodzin pogrążonych w żałobie i sprawujących opiekę.
Przedstawione zostaną zasady pracy zespołu interdyscyplinarnego, a także szczególna rola edukacji społecznej i pracy socjalnej w opiece u kresu życia oraz w procesie żałoby.
Nakreślona zostanie edukacja społeczna dotycząca opieki u schyłku życia, śmierci i żałoby, ze szczególnym uwzględnieniem wolontariatu, zaangażowania szkół i lokalnych społeczności.

Bloki tematyczne:

1. Omówienie programu przedmiotu, prezentacja lektur obowiązkowych i uzupełniających. Prezentacja książki P. Krakowiaka i in., Solidarni. Opieka paliatywna i hospicyjna w Polsce, Gdańsk 2015 (dostępna online dla studentów).
Wprowadzenie do opieki paliatywnej (OP); podział zadań w ramach omawiania przedmiotu oraz propozycja tworzenia grup zajmujących się poszczególnymi elementami OP – prezentacje.
2. Prenatalna opieka paliatywna oraz możliwość współpracy z medycyną prenatalną i rodzicami oczekującymi niepełnosprawnego dziecka.
3. Pediatryczna opieka paliatywna i jej współpraca z pedagogami specjalnymi w środowisku domowym i instytucjach.
4. Opieka domowa nad dorosłymi, niepełnosprawność pacjentów OP oraz możliwości wsparcia społecznego dla pacjentów i rodzin.
5. Stacjonarna opieka paliatywna dla dorosłych – zadania pedagogów, psychologów, pracowników socjalnych i wolontariuszy.
6. Wsparcie dla opiekunów rodzinnych podczas sprawowania OP – idea opieki odciążającej / zastępczej oraz dobre praktyki wsparcia emocjonalnego, duchowego i społecznego.
7. Wolontariat w OP – prezentacja rozwoju, różnych form wolontariatu oraz dobrych praktyk współpracy z zespołami.
8. Wsparcie po stracie i towarzyszenie w żałobie jako zadania OP – prezentacja form wsparcia po stracie dla różnych grup.
9. Integracja OP i opieka nad osobami u kresu życia jako zadanie społeczności lokalnej oraz przykłady efektywnej edukacji na temat potrzeb osób u kresu życia i ich bliskich.
10. Podsumowanie pracy grup odpowiedzialnych za 8 omawianych elementów podczas kolejnych spotkań seminarium. Przyjęcie przedstawionych i poprawionych prezentacji kolejnych grup. Prezentacja oceny prac pisemnych opartych na analizie literatury do wybranego tematu wraz z osobistą analizą postawy studenta wobec kresu życia ludzkiego, doświadczonych strat oraz przeżywanej żałoby.

W cyklu 2024/25Z:

Choroba nowotworowa staje się chorobą, która najczęściej – obok chorób wieńcowych – dotyka współczesnego człowieka. Postawiona diagnoza, proces leczenia oraz przechodzenie w okres zaawansowanej choroby sprawia, że zarówno chorzy jak i ich bliscy, poszukują profesjonalnej opieki i wsparcia. Proponowane zajęcia pozwalają studentowi zapoznać się ze specyfiką funkcjonowania osób chorych onkologicznie zwłaszcza w zaawansowanej fazie choroby, gdy leczenie konwencjonalne kończy się. Podejmowane treści pozwalają scharakteryzować podopiecznych hospicjów. Podjęta zostaje próba przedstawienia doświadczanych trudności osób chorych, ich bliskich oraz osób osieroconych, również będących pod opieką zespołu opieki paliatywnej. Wobec każdej grupy podejmowane są odpowiednie formy oddziaływań wspierających. Po teoretycznym wprowadzeniu w problematykę opieki paliatywnej studenci uczą się sposobów prowadzenia rozmów z podopiecznymi oraz rozpoznawania ich potrzeby wsparcia adekwatnej do sytuacji. Poznają również sposoby wspierania rodziny, osób osieroconych oraz małych dzieci – zarówno pacjentów, jak również dzieci stanowiących rodzinę osób chorych. Zajęcia uzupełniane są poprzez scenki, psychodramy, przykłady z praktyki zawodowej, metody wizualne. Studenci ćwiczą poznane umiejętności poprzez przeprowadzenie symulowanego dialogu z osobą chorą/rodziną/dzieckiem w żałobie.

Całkowity nakład pracy studenta

Konwersatorium: Godziny kontaktowe z udziałem osoby prowadzącej – 30h Samokształcenie: 90h - czytanie literatury do przygotowania na zajęcia - 40h - przygotowanie prezentacji, a po niej jej korekty i poprawki – 30h - przygotowanie i napisanie indywidualnego eseju zaliczenie - 20h Konwersatorium: Całkowity nakład pracy: 120h (4ECTS) Możliwość hybrydowych zajęć z wykorzystaniem zajęć zdalnyh online.

Efekty uczenia się - wiedza

W1: Absolwent ma wiedzę na temat założeń studiów nad niepełnosprawnością, obejmującą terminologię i teoretyczne modele niepełnosprawności (religijny, medyczny, społeczny i kulturowy); K_W03. W2. Absolwent ma wiedzę na temat zasad i norm etycznych w rehabilitacji, edukacji, terapii i resocjalizacji. K_W06. W3: Absolwent ma wiedzę na temat systemów podejścia do niepełnosprawności i niesamodzielności u kresu życia w kontekście teoretycznych modeli niepełnosprawności. K_W08.

Efekty uczenia się - umiejętności

U1: Absolwent ma umiejętności rozpoznawania i interpretowania zjawisk społecznych ─ ukazujące ich powiązanie z różnymi obszarami pedagogiki specjalnej i innych nauk społecznych oraz humanistycznych i medycznych. K_U02 U2. Absolwent ma umiejętności pracy w zespole (pełniąc różne role), podejmowania i wyznaczania zadań, współpracy z innymi specjalistami i wolontariuszami opieki paliatywnej, a także z rodzicami i rodzinami. K_U09

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

K1. Absolwent ma wrażliwość na problemy z obszaru pedagogiki specjalnej, gotowość do komunikowania się i współpracy z otoczeniem, oraz do aktywnego uczestnictwa w grupach i organizacjach realizujących działania edukacyjne, rehabilitacyjne i wspierające w opiece paliatywnej. K_K02 K2. Absolwent posiada świadomość konieczności stałego samodoskonalenia się. K_K03

Metody dydaktyczne

- konwersatorium, dyskusje i ćwiczenia z elementami wykładu problemowego - case study - metoda Kolba oparta na doświadczeniu - praca w grupach, dyskusja - indywidualna refleksja i praca indywidualna studenta - środki dydaktyczne: filmy, fragmenty książek, podcasty adekwatne do poruszanego tematu zajęć

Metody dydaktyczne eksponujące

- pokaz

Metody dydaktyczne podające

- wykład problemowy
- wykład konwersatoryjny
- opis
- opowiadanie
- pogadanka

Metody dydaktyczne poszukujące

- panelowa
- studium przypadku
- doświadczeń
- obserwacji
- klasyczna metoda problemowa
- sytuacyjna
- giełda pomysłów
- ćwiczeniowa
- seminaryjna

Metody dydaktyczne w kształceniu online

- metody odnoszące się do autentycznych lub fikcyjnych sytuacji
- metody oparte na współpracy
- metody wymiany i dyskusji
- metody rozwijające refleksyjne myślenie

Rodzaj przedmiotu

przedmiot obligatoryjny

Wymagania wstępne

Podstawy pedagogiki specjalnej i terapeutycznej, psychologii zdrowia i komunikacji interpersonalnej

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2025/26Z:

Piotr Krakowiak

W cyklu 2022/23Z:

Piotr Krakowiak

W cyklu 2023/24Z:

Piotr Krakowiak

W cyklu 2024/25Z:

Małgorzata Fopka-Kowalczyk

Kryteria oceniania

Metody oceniania - ocena będzie składową 3 elementów konwersatorium
1. Zespołowa prezentacja multimedialna (PPT) na wybrany temat - przygotowanie, prezentacja, zdeponowanie PPT online z uwzględnieniem poprawek po prezentacji
2. Autorski esej dotyczący szeroko rozumianej tematy opieki paliatywnej, z odniesieniem do osobistych doświadczeń związanych z opieką u kresu, życia, stratami i przeżywaniem żałoby.
3. Obecność na zajęciach i zaangażowanie w dyskusje po prezentacjach
Powyżej 90% ocena bardzo dobry
80-90 % ocena dobry plus
70-80 % ocena dobry
60-70% ocena dostateczny plus
50-60 % - próg zaliczenia, ocena dostateczny

Praktyki zawodowe

brak

Literatura

James Sarah, Krakowiak Piotr, Mortality and loneliness: towards less-lonely grief, The Bloomsbury handbook of solitude, silence and loneliness / ed. by Julian Stern, Christopher A. Sink, Małgorzata Wałejko and Wong Ping Ho, London, Bloomsbury Academic : 2022, [2021], S. 310-322. dostępna w Teams
Krakowiak P., Gaps in end-of-life care and lack of support for family carers in Poland and Central Eastern Europe, „Palliative Care and Social Practice”, 14, 2020, open access - dostępna w Teams

Janowicz A. , P. Krakowiak, A. Stolarczyk (red.), Solidarni. Opieka paliatywno-hospicyjna w Polsce, Gdańsk 2015, ISBN 978-83-940626-2-0. (biblioteka UMK, calość dostępna online w języku angielskim - dostępna w Teams : In Solidarity. Hospice-Palliative care in Poland, Gdańsk 2015, ISBN 978-83-940626-3-7. Publikacja dostępna online pod: www.researchgate.net/publication/305637247

J. Binnebesel, Z. Bohdan, P. Krakowiak, D. Krzyżanowski, A. Paczkowska, A. Stolarczyk (red.), Przewlekle chore dziecko w domu. poradnik dla rodziny i opiekunów, Fundacja Hospicyjna, Gdańsk 2012. (wybrane rozdziały)
Krakowiak P., Krzyżanowski D., Modlińska A. (red.), Przewlekle chory w domu. Poradnik dla rodzin i opiekunów, Gdańsk, Fundacja Hospicyjna 2010. (wybrane rozdziały)

Literatura uzupełniająca (nieobowiązkowa):
Bortnowska, H. (1993), Sens choroby, sens śmierci, sens życia. Kraków: Wyd. ZNAK.
Buss T., Lichodziejewska-Niemerko M.: Opieka paliatywna w Polsce – od idei do praktyki. Forum Medycyny Rodzinnej. 2(4): 277–285. https://journals.viamedica.pl/forum_medycyny_rodzinnej/article/viewFile/10209/8709 dostępne online
Dangel T et al: Pediatryczna domowa opieka paliatywna w Polsce 2013. dostępne online: https://www.termedia.pl/Pediatryczna-domowa-opieka-paliatywna-w-Polsce-2013-,59,25000,1,0.html
Krakowiak Piotr, Wsparcie duchowo-religijne osób u kresu życia i ich bliskich, w: Dylematy etyczne i społeczne w trudnych sytuacjach medycznych początku i końca życia / pod red. Władysława Sinkiewicza, Małgorzaty Chudzińskiej i Grzegorza Grześka, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń, 2020, S. 195-214, ISBN 978-83-231-4431-1.
Janowicz A. , P. Krakowiak, A. Paczkowska, B. Sikora, Zdrowa rozmowa. Sztuka komunikacji z osobami u kresu życia i ich opiekunami, Gdańsk 2014, ISBN 978-83-931389-7-5.
Janowicz A. Opiekunowie rodzinni. Wyzwania i możliwości wsparcia. CeDeWu Warszawa; 2019.
Krakowiak P., Praca socjalna w opiece u kresu życia na świecie i możliwości jej rozwoju w Polsce, Piel. Zdr. Publ. 2011, 1,3, 245–250. Available online
Krakowiak P. The loneliness of family caregivers of home care patients in Poland. Inspirations from Carers UK in social education towards their inclusion and support. Paedagogia Christiana 2020; 45: 185–200, http://www.paedchrist.umk.pl/zeszyt/1/45/2020/the-loneliness-of-homecare-family-caregivers-in-poland-inspirationsfrom-carers-uk-regarding-social-education-fortheir-inclusion-and-support (Publikacja dostępna online)
Krakowiak P., Wolontariat w opiece u kresu życia, Toruń 2012.

Fopka-Kowalczyk (2024). Compassion in Palliative Care. w: M. Best (red.), Spiritual Care in Palliative Care. What it is and Why it Matters. Cham, Szwajcaria: Wyd. SPRINGER Nature (ss. 225-234).

Janiak, A. (red.) (2024). Dobre umieranie w rodzinie i wśród bliskich. Teoria-badania-praktyka. O dobrym umieraniu. Cz. 1. Wrocław: Wyd. Uniwersytetu Śląskiego DSW. Wydawnictwo Naukowe DSW.

Krakowiak P (2023), Strata, osierocenie żałoba, Toruń-Gdańsk, Wydawnictwo Akapit - Fundacja Hospicyjna.

Keirse, M. (2005). Smutek, strata, żałoba. Radom: Wyd. PWE.

Kowalczyk, M., & Rębiałkowska-Stankiewicz, M. (red.) (2012). Akademia Walki z Rakiem. Wsparcie społeczne. Toruń: Wyd. Adam Marszałek.

Kowalczyk, M. (2010). Choroba jako cierpienie wszechogarniające. w: J. Binnebesel, A. Janowicz, P. Krakowiak, & A. Paczkowska (red.), Pozamedyczne aspekty opieki paliatywno-hospicyjnej (ss. 38-46). Gdańsk: Wydawnictwo Fundacji Hospicyjnej.

Krakowiak, P., Krzyżanowski, D., & Modlińska, A. (2010). Przewlekle chory w domu. Poradnik dla rodzin i opiekunów. Gdańsk: Wyd. Fundacji Hospicyjnej.

Kromolicka, B. (red.) (2012). Z pomocą człowiekowi. Wsparcie i opieka w sytuacji nieuleczalnej choroby. Toruń: Wyd. Edukacyjne AKAPIT.

Kübler-Ross, E. (2007). Rozmowy o śmierci i umieraniu. Poznań: Media Rodzina.

Kübler-Ross, E. (2007). Dzieci i śmierć. Poznań: Media Rodzina.

Leget, C. (2017). Art of Living, art of dying. Spiritual Care for a good death. Londyn/Filadelfia: Jessica Kingslay Publishers.

Ochojska, D., & Radochoński, M. (1997), Choroba w rodzinie: style zmagania się z sytuacją trudną. w: Problemy Rodziny, nr 5-6, 39-43.

Pyszkowa, J., Janecki, M., & Janecka, J. (2003), Wsparcie medyczne i niemedyczne udzielane rodzinie chorego u kresu życia w programie opieki paliatywnej. w: L. Niebrój, & M. Kosińska (red.), Rodzina: opieka nad chorym (ss. 153-159). Katowice: Wyd. ŚAM.

Rogiewicz, M. (2015). Praktyczny podręcznik psychoonkologii dorosłych. Kraków: Medycyna Praktyczna.

Rogiewicz, M. (2015). Praktyczny podręcznik psychoonkologii dzieci i nastolatków. Kraków: Medycyna Praktyczna.

Saunders C. (1973), Chwila prawdy: opieka nad człowiekiem umierającym. w: L. Pearson (red.)., Śmierć i umieranie. Postępowanie z człowiekiem umierającym (ss. 46-74). Warszawa: Wyd. PZWL.

Sęk, H., & Cieślak, R. (2006). Wsparcie społeczne – sposoby definiowania, rodzaje i źródła wsparcia, wybrane koncepcje teoretyczne. w: H. Sęk, & R. Cieślak (red.), Wsparcie społeczne, stres i zdrowie. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN.

Steuden, S., & Tucholska, S. (2009). Psychologiczne aspekty doświadczania żałoby. Lublin: Wyd. KUL.

Walden-Gałuszko de K. (1996), U kresu. Gdańsk: Wyd. MAKMed.

Walden-Gałuszko de K. (2000), Problemy psychoonkologiczne rodziny. W: Walden-Gałuszko de K. (red)., Psychoonkologia. Biblioteka Psychiatrii Polskiej, Kraków, s. 83-99.

Walden-Gałuszko de K. (2011). Psychoonkologia w praktyce klinicznej. Warszawa: Wyd. Lek. PZWL.

W cyklu 2024/25Z:

Antoszewska, B. (2011). Dziecko przewlekle chore - problemy medyczne, psychologiczne i pedagogiczne. Toruń: Wyd. Edukacyjne AKAPIT.

Antoszewska, B. (2018). Ku człowiekowi. Doświadczanie relacji z pacjentem w narracjach lekarzy. Wybrane zagadnienia pedagogiki leczniczej. Kraków: Impuls.

Antoszewska, B., & Bohdan, Z. (2017). Dialog w „trójkącie porozumienia”: relacja lekarz – dziecko – rodzice w sytuacji choroby przewlekłej. Aspekty praktyczne. Psychoonkologia, 21, 4, 142-148, doi: 10.5114/pson.2017.77549.

Barbaro de, B. (1997), Pacjent w swojej rodzinie.Warszawa: Wyd. PWN.

Bartoszewska, E. (2005). Formy pomocy dziecku nieuleczalnie choremu i jego rodzinie w hospicjum. Warszawa: Oficyna Wydawnicza IMPULS.

Bohusz-Dobosz, A. (2004), Choroba terminalna i metody łagodzenia jej skutków. w: W. Falkowski, E. Lewandowska-Tarasiuk, & J.W. Sienkiewicz (red.), Warszawa: Hospicja nadziei.

Bortnowska, H. (1993), Sens choroby, sens śmierci, sens życia. Kraków: Wyd. ZNAK.

Block B.L., & Otrębski W. (red)., Człowiek nieuleczalnie chory. Lublin: Wyd. WNS KUL.

Cohen, J.A., Mannarino, A.P., & Deblinger, E. (2011). Terapia traumy i traumatycznej żałoby u dzieci i młodzieży. Kraków: Wyd. UJ.

Fopka-Kowalczyk, M., & Łącka, T. (red.) (2013). Edukacja terapeutyczna w hospicjum. Inowrocław: KUNKE Poligrafia.

Fopka-Kowalczyk, M. (2017). Jak rozmawiać z dziećmi o chorobie, cierpieniu i śmierci. Opowiadania i bajki. Warszawa: Wyd. DIFIN.

Fopka-Kowalczyk, M. (2023). Jaka jest rola psychoterapii w leczeniu bólu. w: T. Dzierżanowski, & M.Z. Wojtukiewicz (red.), Leczenie bólu u chorych na nowotwory. Gdańsk: Wyd. Asteria Med (ss. 235-241).

Fopka-Kowalczyk (2024). Compassion in Palliative Care. w: M. Best (red.), Spiritual Care in Palliative Care. What it is and Why it Matters. Cham, Szwajcaria: Wyd. SPRINGER Nature (ss. 225-234).

Groves, R.F., & Klauser, H.A. (2005). The American Book of Living and Dying. New York: Crown Publishing Group.

Janiak, A. (red.) (2024). Dobre umieranie w rodzinie i wśród bliskich. Teoria-badania-praktyka. O dobrym umieraniu. Cz. 1. Wrocław: Wyd. Uniwersytetu Śląskiego DSW. Wydawnictwo Naukowe DSW.

Jundziłł, E., Pawłowska, R. (2010). Pedagog wobec osoby chorego. Gdańsk: Wyd. Harmonia.

Keirse, M. (2007). Życie z chorobą. Przewodnik dla pacjenta, rodziny oraz osób zajmujących się zawodowo udzielaniem pomocy. Radom: PWE.