Prowadzony w cyklach: 2022/23L, 2023/24L, 2024/25L, 2025/26L

Kod ISCED: 0111

Punkty ECTS: 5

Język: polski

Organizowany przez: Instytut Nauk Pedagogicznych (dla: Wydział Filozofii i Nauk Społecznych)

Podstawy edukacji językowej 2403-PPW-214-sj

https://moodle.umk.pl/course/view.php?id=7856 (w cyklu 2024/25L)
https://moodle.umk.pl/course/view.php?id=8504 (w cyklu 2025/26L)

1. Język naturalny – jego cechy i relacje do innych systemów semiotycznych; język a mówienie; pojęcie komunikacji językowej; funkcje języka i wypowiedzi. Struktura systemu językowego; podsystem fonologiczny, morfologiczny, składniowy i ich wzajemne zależności; słownik a gramatyka.
2. Słowniki jako podstawowe źródła wiedzy o jednostkach języka – typy słowników. Charakterystyka polskiej leksyki: a) wyrażenia rodzime a zapożyczenia; b) wyrażenia jednosegmentowe a wielosegmentowe jednostki leksykalne. Główne relacje semantyczne, w jakie mogą wchodzić jednostki języka.
3. Istota fonetyki – typy badań fonetycznych (artykulacyjne, akustyczne i audytywne); relacje między wymową a pisownią. Pojęcie głoski - ogólna klasyfikacja głosek na podstawie kryteriów artykulacyjnych.
4. Podstawy artykulacyjnej typologii spółgłosek polskich. Zasób spółgłosek we współczesnej polszczyźnie – zwarto-wybuchowe, szczelinowe, zwarto-szczelinowe, sonanty ustne oraz nosowe. Samogłoski polskie – ich cechy artykulacyjne; problem nosowości samogłoskowej we współczesnym języku polskim. Artykulacyjna istota glajdów polskich - ich zasób i cechy fonetyczne.
5. Podstawowe zasady pisowni polskiej. Morfologiczna motywacja pisowni spółgłosek w pozycji wygłosu absolutnego i w grupach spółgłoskowych. Fonetyczna realizacja ortograficznych segmentów oznaczanych jako "ą" oraz "ę".
6. Typologia morfemów. Przedmiot słowotwórstwa a przedmiot fleksji – strukturalne wykładniki pochodności i odmienności wyrazów. Mechanizmy derywacyjne w polszczyźnie; typy formantów.
7. Główne typy budowy form wyrazowych we współczesnej polszczyźnie. Gramatyczna klasyfikacja leksemów polskich a tradycyjny podział wyrazów na części mowy.
8. Kategorie fleksyjne rzeczowników; przymiotników i liczebników i czasowników.
9. Rodzaj jako selektywna kategoria rzeczowników. Niefleksyjność strony i aspektu - wpływ aspektu na budowę paradygmatu czasownikowego.
10. Podstawowe pojęcia składniowe – wypowiedzenie; zdanie; równoważnik zdania.
11. Typologia zdań polskich na podstawie kryteriów semantycznych (zdania oznajmujące; pytające; rozkazujące i performatywne). Strukturalna charakterystyka zdań – pojedyncze w opozycji do złożonych.
12. Przegląd podstawowych funkcji członów syntaktycznych w obrębie zdań pojedynczych (typy orzeczeń; podmiotów; dopełnień; okoliczników i przydawek).
13. Główne typu związków wyrazowych w obrębie zdań pojedynczych - współrzędność a związki nadrzędno-podrzędne zgody, rządu i przynależności.
14. Sposoby zespalania zdań składowych w obrębie zdań złożonych. Przegląd najważniejszych typów zdań złożonych współrzędnie. Typologia polskich zdań złożonych podrzędnie.
15. Podstawowe pojęcia z zakresu poprawności językowej: system - uzus -norma; typy norm językowych (wzorcowa a użytkowa; bezwzględnie kategorialna a względnie kategorialna). Błędy identyfikowane w polskich tekstach.

W cyklu 2024/25L:

Na cykl zajęć z podstaw edukacji językowej składają się wykład i konwersatorium. Celem kursu jest:
1. Zapoznanie z podstawowymi pojęciami i terminami z zakresu nauki o języku.
2. Zapoznanie z metodami analizy współczesnych tekstów polskich.
3. Pomoc w opanowaniu umiejętności stosowania w praktyce metod analizy zjawisk z różnych poziomów organizacji systemu języka polskiego jako języka fleksyjnego, czyli poziomu fonologicznego, morfologicznego i składniowego.
4. Zapoznanie z leksykograficznymi i wybranymi naukowymi źródłami wiedzy o języku polskim.
5. Pomoc w opanowaniu umiejętności oceny normatywnej wybranych zjawisk leksykalnych i gramatycznych w kontekście różnych typów odstępstw od normy językowej.

W cyklu 2025/26L:

Na cykl zajęć z podstaw edukacji językowej składają się wykład i konwersatorium. Celem kursu jest:
1. Zapoznanie z podstawowymi pojęciami i terminami z zakresu nauki o języku.
2. Zapoznanie z metodami analizy współczesnych tekstów polskich.
3. Pomoc w opanowaniu umiejętności stosowania w praktyce metod analizy zjawisk z różnych poziomów organizacji systemu języka polskiego, czyli poziomu fonologicznego, morfologicznego i składniowego.
4. Pomoc w opanowaniu umiejętności oceny normatywnej wybranych zjawisk leksykalnych i gramatycznych w kontekście różnych typów odstępstw od normy językowej.

Całkowity nakład pracy studenta

Student w trakcie realizacji przedmiotu uzyskuje 6 punkty ECTS w następującym układzie: 1) uczestnictwo w wykładzie - 30 godzin (2 ECTS) 2) uczestnictwo w konwersatorium - 30 godzin (4 ECTS)

Efekty uczenia się - wiedza

Student: W1: właściwie interpretuje cechy artykulacyjne poszczególnych segmentów tekstów mówionych i potrafi wskazać odstępstwa od normy ortofonicznej. W2: zna budowę rozmaitych form fleksyjnych (rzeczowników, przymiotników i, czasowników i liczebników) - K_W13, K_W14. W3: właściwie interpretuje rodzaj we współczesnej polszczyźnie - jako kategorię fleksyjną leksemów czasownikowych, przymiotnikowych i liczebnikowych, jako kategorię selektywną - leksemów rzeczownikowych - K_W01, K_W13. W4: Student zna podstawową terminologię związaną ze składniowym opisem polszczyzny - K_W01, K_W13. W5: Student opisuje podstawowe mechanizmy leżące u podstaw tworzenia zdań języka polskiego - K_W14, K_W15.

Efekty uczenia się - umiejętności

Student: U1: charakteryzuje miejsce nauki o języku na tle innych paradygmatów naukowych - K_U04. U2: właściwie interpretuje dowolne formy wyrazowe pojawiające się we współczesnych tekstach polskich, w szczególności poprawnie interpretuje formy wielosegmentowe oraz ortograficzne konstrukcje składniowe - K_U05. U3: potrafi identyfikować różnorodne formy wyrazowe należące do paradygmatu czasowników, w szczególności odróżnia formy fleksyjne od afleksyjnych i aglutynacyjnych - K_U14. U4: Potrafi odwzorowywać relacje pomiędzy składnikami zdania; K_U14. U5: Samodzielnie analizuje wypowiedzenia pojedyncze i złożone w ujęciu tradycyjnym (metodą Z. Klemensiewicza) - K_U04, K_U09. U6: Potrafi identyfikować zjawiska leksykalne i gramatyczne języka polskiego mieszczące się w normie i wykraczające poza nią - K_U04, K_U05.

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

Student: K1: ma świadomość powiązań językoznawstwa z innymi dziedzinami wiedzy i charakteryzuje miejsce nauki o języku w różnych paradygmatach naukowych - K_K03. K2: stosuje zdobytą wiedzę do rozwiązywania problemów językowych i kształcenia sprawności komunikacyjnej - K_K05.

Metody dydaktyczne

Wykład wykorzystuje zasadniczo podające i eksponujące metody dydaktyczne, w sposób szczególny stosowany jest pokaz multimedialny oraz sproblematyzowana charakterystyka przedmiotu opisu. W ramach ćwiczeń są stosowane metody poszukujące, w tym ćwiczeniowa, obserwacji, problemowa i giełda pomysłów.

Metody dydaktyczne podające

- wykład informacyjny (konwencjonalny)
- opis
- pogadanka
- wykład problemowy
- wykład konwersatoryjny

Metody dydaktyczne poszukujące

- klasyczna metoda problemowa
- giełda pomysłów
- ćwiczeniowa
- obserwacji

Metody dydaktyczne w kształceniu online

- metody oparte na współpracy
- metody służące prezentacji treści

Rodzaj przedmiotu

kanon (atrybut wycofany)

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2024/25L:

Iwona Kaproń-Charzyńska

W cyklu 2025/26L:

Iwona Kaproń-Charzyńska

W cyklu 2022/23L:

Marek Wiśniewski

W cyklu 2023/24L:

Marek Wiśniewski

Kryteria oceniania

Wykład : pisemny egzamin.

Konwersatorium:
1. Aktywne uczestnictwo studenta w czasie przynajmniej 12 spotkań (obecność minimum na poziomie 80%) i znajomość literatury przedmiotu - K1.
2. Wyniki pisemnej pracy domowej i sprawdzianu - W1, W2, U1, U2, U3, U4, U5.
O końcowej ocenie na zaliczenie ćwiczeń "C" decyduje średnia ważona ocen A (za pisemną pracę domową) oraz B (za pisemny sprawdzian) obliczona wg wzoru:
C = 0,4 A + 0,6 B

Skala oceniania:

Bardzo dobry – 91-100%
Dobry plus – 81-90%
Dobry – 71-80%
Dostateczny plus – 61-70%
Dostateczny – 50-60%
Niedostateczny – poniżej 50%

Bardzo dobry 4,51 – 5,0
Dobry plus 4,17 – 4,50
Dobry 3,84 – 4,16
Dostateczny plus 3,50 – 3,83
Dostateczny 3,0 – 3,49
Niedostateczny 2,0 – 2,99

Literatura

Bańko M., Wykłady z fleksji polskiej, Warszawa, 2002.

Bobrowski I., Składniowy model polszczyzny, Kraków 2005.

Grzegorczykowa R., Wykłady z polskiej składni, Warszawa, 1996.

Grzegorczykowa R., Wstęp do językoznawstwa, Warszawa 2007.

Jadacka H., Kultura języka polskiego, Fleksja, słowotwórstwo, składnia, Warszawa, 2005.

Klemensiewicz Z., Zarys składni polskiej, Warszawa, 1963 (lub wyd. następne).

Saloni Z., Klasyfikacja gramatyczna leksemów polskich, Język Polski LIV, 1974, z. 1, s. 3-13; z. 2., s. 93-101.

Saloni Z., Wstęp do koniugacji, Olsztyn, 2000.

Wiśniewski M., Zarys fonetyki i fonologii współczesnego języka polskiego, Toruń 1997.

Wiśniewski M., Zadania z fonetyki i fonologii współczesnego języka polskiego, Toruń, 1999.

Wiśniewski M., Kaproń-Charzyńska I., Morfologia współczesnego języka polskiego. Zagadnienia ogólne. Słowotwórstwo. Toruń 2024.

W cyklu 2024/25L:

Bańko M., Wykłady z fleksji polskiej, Warszawa, 2002.

Bobrowski I., Składniowy model polszczyzny, Kraków 2005.

Grzegorczykowa R., Wykłady z polskiej składni, Warszawa, 1996.

Grzegorczykowa R., Wstęp do językoznawstwa, Warszawa 2007.

Jadacka H., Kultura języka polskiego, Fleksja, słowotwórstwo, składnia, Warszawa, 2005.

Klemensiewicz Z., Zarys składni polskiej, Warszawa, 1963 (lub wyd. następne).

Saloni Z., Klasyfikacja gramatyczna leksemów polskich, Język Polski LIV, 1974, z. 1, s. 3-13; z. 2., s. 93-101.

Saloni Z., Wstęp do koniugacji, Olsztyn, 2000.

Wiśniewski M., Zarys fonetyki i fonologii współczesnego języka polskiego, Toruń 1997.

Wiśniewski M., Zadania z fonetyki i fonologii współczesnego języka polskiego, Toruń, 1999.

Wiśniewski M., Kaproń-Charzyńska I., Morfologia współczesnego języka polskiego. Zagadnienia ogólne. Słowotwórstwo. Toruń 2024.

W cyklu 2025/26L:

Bańko M., Wykłady z fleksji polskiej, Warszawa 2002.

Bobrowski I., Składniowy model polszczyzny, Kraków 2005.

Grzegorczykowa R., Wykłady z polskiej składni, Warszawa 1996.

Grzegorczykowa R., Wstęp do językoznawstwa, Warszawa 2007.

Jadacka H., Kultura języka polskiego, Fleksja, słowotwórstwo, składnia, Warszawa 2005.

Klemensiewicz Z., Zarys składni polskiej, Warszawa 1963 (lub wyd. następne).

Saloni Z., Klasyfikacja gramatyczna leksemów polskich, Język Polski LIV, 1974, z. 1, s. 3-13; z. 2., s. 93-101.

Saloni Z., Wstęp do koniugacji, Olsztyn 2000.

Tokarski J., Fleksja polska, Warszawa 2001.

Wiśniewski M., Zarys fonetyki i fonologii współczesnego języka polskiego, Toruń 1997.

Wiśniewski M., Zadania z fonetyki i fonologii współczesnego języka polskiego, Toruń 1999.

Wiśniewski M., Kaproń-Charzyńska I., Morfologia współczesnego języka polskiego. Zagadnienia ogólne. Słowotwórstwo. Toruń 2024.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2403-PPW-214-sj w USOSweb