Teoretyczne podstawy pracy opiekuńczo-wychowawczej 2403-PE-205-OWs1

Celem zajęć jest przybliżenie teoretycznych podstaw pracy opiekuńczo- wychowawczej. Uwrażliwienie uczestników zajęć na kontekstualność i wieloaspektowość teorii i praktyki zarysowanego obszaru działań pedagogicznych, jak również przygotowanie ich do samodzielnego planowania, prowadzenia i ewoluowania tego typu działań.

Treści programowe przedmiotu:

Wykład: teoretyczne, historyczne i współczesne ujęcie opieki i wychowania, założenia pracy opiekuńczo-wychowawczej w wybranych instytucjach i środowiskach, opieka i wsparcie jako zadanie całożyciowe

Ćwiczenia:
1. Opieka, wychowanie - zajęcia organizacyjne
2. Pedagogika opiekuńczo-wychowawcza - siatka pojęciowa, modele, kategorie, koncepcje
3. Wychowanek, podopieczny
4. Wychowawca, opiekun
5. Środowiska opiekuńczo-wychowawcze
6. Rodzina jako środowisko opiekuńczo-wychowawcze
7. Placówki opiekuńczo-wychowawcze
8. Piecza zastępcza
9. Samotne czy samodzielne rodzicielstwo
10. Potrzeby wychowanków i podopiecznych oraz konsekwencje ich niezaspokojenia
11. Problem sieroctwa
12. Diagnostyka, planowanie, prowadzenie i ewaluacja pracy opiekuńczo-wychowawczej
13. Aktywność opiekuńczo-wychowawcza wobec współczesnych wyzwań

W cyklu 2025/26Z:

Student/ka w czasie zajęć zapozna się z kluczowymi pojęciami, koncepcjami i teoriami dotyczącymi obszaru opieki i wychowania oraz warunkami i i zasadami pracy opiekuńczo-wychowawczej.

Treści programowe przedmiotu:

Wykład:
1. Aparatura pojęciowa w zakresie pracy opiekuńczo-wychowawczej,
2. Rozwój działalności opiekuńczo-wychowawczej w Polsce i na świecie,
3. Ewolucja koncepcji i poglądów na temat opiekuna wychowawcy,
4. Zmiany w zakresie potrzeb opiekuńczych i dostosowania do nich oddziaływań opiekuńczo-wychowawczych,
5. Planowanie, prowadzenie i ewoluowanie pracy opiekuńczo-wychowawczej stosownie do sytuacji adresata działań w różnych środowiskach wychowawczych.
5. Rozpoznawanie kontekstu/środowiska prowadzenia działań z zakresu opieki i wsparcia
6. Opieka i wsparcie jako zadanie całożyciowe

Ćwiczenia:
1. Zajęcia organizacyjne
2. Opieka i wychowanie - siatka pojęciowa, modele, kategorie, koncepcje
3. Wychowanek, podopieczny
4. Wychowawca, opiekun
5. Prekursorzy pedagogiki opiekuńczej
6. Różnorodność środowisk opiekuńczo-wychowawczych.
7. Rodzina jako środowisko prowadzenia opieki i wychowania
8. Placówki opiekuńczo-wychowawcze
9. Piecza zastępcza
10. Samotne czy samodzielne rodzicielstwo
11. Potrzeby wychowanków i podopiecznych oraz konsekwencje ich niezaspokojenia
12. Problem sieroctwa
13. Diagnostyka, planowanie, prowadzenie i ewaluacja pracy opiekuńczo-wychowawczej
14. Poradnictwo dla rodzin z problemami opiekuńczo-wychowawczymi
15. Aktywność opiekuńczo-wychowawcza wobec współczesnych wyzwań

W cyklu 2026/27Z:

Student/ka w czasie zajęć zapozna się z kluczowymi pojęciami, koncepcjami i teoriami dotyczącymi obszaru opieki i wychowania oraz warunkami i i zasadami pracy opiekuńczo-wychowawczej.

Treści programowe przedmiotu:

Całkowity nakład pracy studenta

Godziny realizowane z udziałem nauczyciela: 60h (30h wykłady i 30h ćwiczenia) Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta/ki (60h): - czytanie literatury przedmiotu: 15h. - przygotowanie do zaliczenia ćwiczeń (realizacji śródsemestralnych aktywności indywidualnych i zespołowych oraz ich ustnej prezentacji) - 25h - przygotowanie ustnego wystąpienia prezentowanego w ramach zaliczenia wykładu - 10h - przygotowanie do egzaminu ustnego – 10h Łącznie: 120h (4 ECTS)

Efekty uczenia się - wiedza

Studentka, student: W1: zna terminologię stosowaną w pedagogice opiekuńczo-wychowawczej – K_W01 W2: ma uporządkowaną wiedzę na temat filozoficznych, społecznych i historycznych podstaw pedagogiki opiekuńczo-wychowawczej – K_W03

Efekty uczenia się - umiejętności

Studentka, student: U1: potrafi interpretować zjawiska opiekuńczo-wychowawcze – K_U01 U2: potrafi ocenić skuteczność metod i procedur wykorzystywanych w pracy opiekuńczo-wychowawczej – K_U09 U3: potrafi pracować z osobami wymagającymi oddziaływań o charakterze opiekuńczo-wychowawczym – K_U11

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

Studentka, student: K1: ma przekonanie o potrzebie podejmowania działań opiekuńczo-wychowawczych w różnych środowiskach społecznych – K_K03 K2: jest przygotowany do pracy w instytucjach opiekuńczo-wychowawczych – K_K07 K3: odpowiedzialnie wykonuje zadania opiekuńczo-wychowawcze – K_K08

Koordynatorzy przedmiotu

Kinga Majchrzak-Ptak

Metody dydaktyczne podające

- opis
- opowiadanie
- wykład problemowy
- wykład konwersatoryjny
- wykład informacyjny (konwencjonalny)

Metody dydaktyczne poszukujące

- sytuacyjna
- obserwacji
- studium przypadku
- giełda pomysłów
- projektu
- ćwiczeniowa

Kryteria oceniania

Zaliczenie ćwiczeń:

Zaliczenie na ocenę na podstawie średniej z ocen uzyskanych przez studenta/kę za wykonanie – indywidualnie i w zespołach, poszczególnych prac śródsemestralnych, w tym aktywny udział w dyskusji, przygotowanie wystąpień ustnych z zakresu wykonanej pracy (np. przeprowadzenia wywiadów z osobami, które realizują zadania zawodowe mieszczącej się w obrębie obszaru teorii i praktyki pedagogiki opiekuńczo-wychowawczej), realizacja działań opiekuńczo-wychowawczych z wybraną grupą docelową (K_W01, K_W03, K_U01, K_U09, K_U11, K_K03, K_K07, K_K08)

Samoocena (K_K03, K_K07, K_K08)

Zaliczenie wykładu:
Ocena końcowa wystawiona zostanie na podstawie średniej ważonej z ocen z egzaminu ustnego obejmującego tematykę wykładów (60% oceny końcowej) oraz ustnego wystąpienia dotyczącego wybranego prekursora/prekursorki pedagogiki opiekuńczo-wychowawczej (40% oceny końcowej) (K_W01, K_W03)

Kryteria oceniania:

Ćwiczenia: student/ka otrzymuje oceną pozytywną z przedmiotu, gdy aktywnie uczestniczył/a w zajęciach, brał/a udział w dyskusji, był/a obecny/a na zajęciach, realizował/a indywidualne i grupowe zadania śródsemestralne

Wykład: student/ka otrzymuje oceną pozytywną z przedmiotu po zdaniu egzaminu ustnego oraz zaprezentowaniu ustnego wystąpienia na forum grupy

Ocena bardzo dobra (5): student/ka w stopniu bardzo dobrym opanował/a materiał obowiązujący na wykładach
Ocena dobra (4): student/ka w stopniu dobrym opanował/a materiał obowiązujący na wykładach
Ocena dostateczna (3): student/ka w stopniu podstawowym opanował/a materiał obowiązujący na wykładach
Ocena niedostateczna (2): student/ka nie opanował/a materiału obowiązującego na wykładach

Ndst – 59%

dst – 60 - 67%

dst plus – 68 - 75%

db – 76 - 83%

db plus – 84-91%

bdb – 92-100%

Literatura

Literatura podstawowa:
1. Biedroń M., Prokosz M. (red)., Teoretyczne i praktyczne aspekty współczesnej pedagogiki opiekuńczej, Toruń 2002.
2. Dąbrowski Z., Pedagogika opiekuńcza w zarysie, cz. 1, wyd. 4, Olsztyn 2006.
3. Dąbrowski Z., Pedagogika opiekuńcza w zarysie, cz. 2, wyd. 4, Olsztyn 2006.
4. Jundziłł E., Pawłowska R., (red.), Pedagogika opiekuńcza. Przeszłość - teraźniejszość - przyszłość, Gdańsk 2008.
5. Kelm A., Węzłowe problemy pedagogiki opiekuńczej, Warszawa 2000.
6. Kustra C., Fopka-Kowalczyk M., Bandura A.(red.), Opieka i wsparcie jako zadanie całożyciowe. Studia z pedagogiki opiekuńczej, Toruń 2017.
7. Łuczyński A., Gumińska-Sagan I (red.), Aktywność opiekuńczo-wychowawcza wobec współczesnych wyzwań, Lublin 2016.
8. Pyrzyk I., Rozwój teorii i metod polskiej pedagogiki opiekuńczej, Toruń 2006.
9. Szulakiewicz W., Opieka i wychowanie. Dziedzictwo idei teoretycznych o ich praktyczne implementacje, Toruń 2021

Literatura uzupełniająca:
1. Biernat T. (red.), Z problemów pedagogiki. Uniwersalność opieki międzyludzkiej, Chojnice 2011.
2. Ciężka B., Planowanie ewaluacji wewnętrznej w szkole (placówce) wraz z przykładami projektów ewaluacji, w: G. Mazurkiewicz (red.), Ewaluacja w nadzorze pedagogicznym. Autonomia, Kraków 2010.
3. Deptuła M. (red.), Diagnostyka pedagogiczna i profilaktyka w szkole i środowisku lokalnym, Bydgoszcz 2004.
4. Gajewska G., Pedagogika opiekuńcza i jej metodyka, Zielona Góra 2004.
5. Jarosz E., Przemoc w wychowaniu, Warszawa 2015.
6. Jurczyk-Romanowska E., Samotny rodzic w obliczu instytucji – pomiędzy subiektywną opinią a empatią pracowników socjalnych przeprowadzających rodzinny wywiad środowiskowy, „Wychowanie w Rodzinie” t. X (2)/2014.
7. Korczak J., Prawo dziecka do szacunku, Warszawa 2012.
8. Krajewska B., Instytucje wsparcia dziecka i rodziny, Karków 2010.
9. Lach I., Dziecko jako podmiot wolności i sumienia wyznania, rozdział I i III, Warszawa 2016.
10. Okrutna E., Pedagogiczne aspekty samotnego macierzyństwa, „Roczniki Pedagogiczne”, Tom 5(41), nr 4/2013.
11. Pyrzyk I., Prekursorzy pedagogiki opiekuńczej, Toruń 1998.
12. Racław M., Trawkowska D., Samotne rodzicielstwo. Między diagnozą a działaniem, Warszawa 2013.
13. Ruszkowska M., Rodzina zastępcza jako środowisko opiekuńczo-wychowawcze, Warszawa 2013.
14. Smolińska-Theiss B., Funkcja opiekuńczo-wychowawcza szkoły – relikt przeszłości czy współczesne wyzwanie, „Pedagogika Społeczna”, nr 3 (57)/2015.
15. Szewczuk K., Praca pedagoga w środowisku szkolnym, w: A. Błasiak, E. Dybowska, N. Pikuła (red.), Pedagog i pracownik socjalny wobec wyzwań współczesności, Kraków 2012.

Uwagi

W cyklu 2025/26Z:

Ze względu na wzmożone wykorzystywanie możliwości AI w procesie przygotowywania prac zaliczeniowych. W toku zajęć duży nacisk położony biedzie na tworzeniu studentom i studentkom przestrzeni do wykonywania konkretnych prac/zadań w czasie bezpośrednich spotkań z osobą prowadzącą, a jednocześnie kreowania im warunków do mówienia własnym głosem oraz mierzenia się z samodzielnością w myśleniu i działaniu.Dlatego też prezentacja efektów prac studentów będzie realizowana w formie ustanej w czasie zajęć. Umożliwić ma to ćwiczenie jednego z podstawowych narzędzi działań pedagogicznych, jakim jest język mówiony, jak również uczenie się studentów od siebie na wzajem, przygotowanie ich do wieloaspektowej i obiektywnej ewaluacji pracy własnej i innych, formułowania konstruktywnej informacji zwrotnej oraz wyciągania wniosków dotyczących kierunku dalszego rozwoju.

W cyklu 2026/27Z:

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2403-PE-205-OWs1 w USOSweb