Współczesne społeczeństwo polskie 2401-D-S2-1-WSP

https://moodle.umk.pl/course/view.php?id=1248

1. Zajęcia organizacyjne: zasady pracy, podział prezentacji (WSP_U2)

2. Demografia i struktura społeczna po transformacji: mobilność, nierówności, starzenie się, demografia jako „metatrend” (WSP_W1, WSP_U2, WSP_U1)

3. Rodzina w Polsce: różnorodność modeli, opieka, praca i mieszkanie, „care economy”, nowe modele rodzicielstwa, polityka prorodzinna (WSP_W1, WSP_U1, WSP_U3 )

4. Zmieniające się wartości: religijność, tożsamości, „wojny kulturowe” i konflikt pokoleń, patriotyzm i spoosby jego rozumienia, polaryzacja aksjologiczna, pamięć zbiorowa w erze platform (WSP_W1, WSP_U1, WSP_U3, WSP_K2

5. Polska miejska i wiejska: metropolizacja, suburbanizacja, „kurczenie się” miast i nowe konflikty, suburbanizacja i transport, gentryfikacja, rewitalizacja vs wykluczenie, adaptacja klimatyczna miast (WSP_W1, WSP_U2, WSP_U4)

6. Społeczeństwo obywatelskie: kapitał społeczny, NGO, protest, partycypacja i solidarność w kryzysach, mobilizacja cyfrowa, nowe ruchy pracownicze, stosunek do cudzoziemców, budżet obywatelski, strajk jako forma aktywności społecznej (WSP_W1, WSP_U1, WSP_U3, WSP_K2)

7. Polityka i zaufanie: polaryzacja, partycypacja, nowe formy kampanii i debaty, emocje w polityce, rola mediów i platform, mikro-targetowanie, alternatywne formy udziału obywateli w wyborach (WSP_W1, WSP_U4, WSP_U3, WSP_K2)

8. Polska gospodarka i praca: przedsiębiorczość, szara strefa, platformizacja pracy, prekariat, nierówności dochodowe, kompetencje przyszłości, ryzyka i szanse AI dla rynku pracy (WSP_W1, WSP_U2, WSP_U4)

9. Problemy społeczne: ubóstwo, wykluczenie, migracje zarobkowe, mieszkalnictwo i nowe ryzyka, kryzys mieszkaniowy, ubóstwo energetyczne, nierówności terytorialne, marginalizacja cyfrowa, nowe ryzyka (samotność, kryzysy psychiczne) (WSP_W1, WSP_U1, WSP_U2, WSP_U3)

10. Zdrowie publiczne: system, profil zdrowotny, telemedycyna, zdrowie psychiczne i styl życia, e-zdrowie/e-pacjent, nierówności zdrowotne, niepełnosprawność, dezinformacja zdrowotna (WSP_W1, WSP_U2, WSP_U4)

11. Edukacja i nauka: nierówności, reforma, kryzys demograficzny, AI w edukacji i zmiana uniwersytetu (WSP_W1, WSP_U1, WSP_U4)

12. Społeczeństwo informacyjne: wykluczenie cyfrowe, bezpieczeństwo, prywatność, kompetencje, cyberhigiena, prywatność i dane, bezpieczeństwo dzieci i młodzieży online, mowa nienawiści, odporność informacyjna, dostęp do usług publicznych online (WSP_W1, WSP_U2, WSP_U4, WSP_K2)

13. Mediatyzacja życia społecznego: ekonomia uwagi, influencerzy, patostreaming, dezinformacja, AI-treści, platformizacja, algorytmy , creator economy, FOMO i wellbeing, patotreści, normy i regulacje platform (WSP_W1, WSP_U4, WSP_U3, WSP_K1)

14. Kultura Polaków: uczestnictwo, podziały, przemysły kreatywne i kultura w erze streamingu, kultura jako „pole konfliktu i integracji”, kultura popularna vs „wysoka”, praktyki fandomowe, polityki kulturalne lokalnie, kultura jako zasób wizerunkowy miast (WSP_W1, WSP_U1, WSP_U3)

15. Podsumowanie zajęć. Kolokwium (WSP_W1, WSP_U1, WSP_U4)

Całkowity nakład pracy studenta

1. Godziny realizowane z udziałem nauczycieli - obecność na zajęciach + konsultacje - 2 ECTS (60h) 2. Czas poświęcony na przygotowanie prezentacji - 0,5 ECTS (15h) 3. Czas wymagany do przygotowania się do kolokwium - 1 ECTS (30h) 4. Czas wymagany do przygotowania się do zajęć - 0,5 ECTS (15h) Suma: 4ECTS (120h)

Efekty uczenia się - wiedza

WSP_W1 (K_W03, K_W04) – charakteryzuje i wyjaśnia kluczowe procesy i problemy społeczne współczesnej Polski (m.in. demografia, struktura, migracje, polityka, kultura), uwzględniając ich konsekwencje dla debaty publicznej.

Efekty uczenia się - umiejętności

WSP_U1 (K_U01) – interpretuje relacje między zjawiskami społecznymi, stosując poprawnie pojęcia z nauk społecznych. WSP_U2 (K_U02) – analizuje źródła danych i raporty (GUS/CBOS/Eurostat, badania naukowe) oraz wyprowadza wnioski istotne dla opisu dziennikarskiego. WSP_U3 (K_U03) – formułuje i uzasadnia stanowisko w dyskusji (argumenty, kontrargumenty, dowody). WSP_U4 (K_U04, K_U05) – ocenia możliwe scenariusze zmian społecznych i prognozuje konsekwencje wybranych trendów (np. demografia, technologie, migracje) dla życia społecznego i komunikacji publicznej. WSP_U5 (K_U10) – przygotowuje i prezentuje krótką analizę problemu społecznego w formie wystąpienia (z wizualizacją danych / materiałem źródłowym).

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

WSP_K1 (K_K01, K_K02) – samodzielnie wyszukuje literaturę i dane, doskonali kompetencje analityczne i pracę własną. WSP_K2 (K_K06) – uczestniczy odpowiedzialnie w debacie, respektując zasady rzetelności i etyki komunikacji; identyfikuje wyzwania związane z korzystaniem z mediów (m.in. dezinformacja).

Koordynatorzy przedmiotu

Aleksandra Seklecka

Metody dydaktyczne

- dyskusja moderowana + praca na tekście (artykuł naukowy/raport) (WSP_U3, WSP_K1, WSP_U1) - studium przypadku (analiza konkretnego problemu społecznego + jego reprezentacji w mediach) (WSP_U4, WSP_U2, WSP_U3) - debata (np. pokazowa debata oksfordzka) (WSP_U3, WSP_K1) - praca w grupach: mapa argumentów, analiza danych/wykresów, krótkie „briefy dla redakcji” (WSP_U2, WSP_U3, WSP_U4, WSP_U5, WSP_K1, WSP_K2 oraz pośrednio WSP_W1 jako „treść”) - prezentacje studenckie z elementem Q&A (WSP_U5, WSP_U2, WSP_U3) - mini-wykład wprowadzający – jako „rama” pojęciowa (wspiera WSP_W1, WSP_U1)

Metody dydaktyczne podające

- opis
- pogadanka
- opowiadanie

Metody dydaktyczne poszukujące

- obserwacji
- klasyczna metoda problemowa
- studium przypadku
- ćwiczeniowa

Rodzaj przedmiotu

przedmiot obligatoryjny

Wymagania wstępne

znajomość podstawowych katagorii socjologicznych

Kryteria oceniania

A. Aktywność na zajęciach, w tym realizacja zadań wyznaczonych przez prowadzącą (0–26 p.) - WSP_W1, WSP_U1–U5, WSP_K1-K2
- merytoryczność wypowiedzi (pojęcia, poprawność)
- oparcie na lekturze/danych (konkret, nie ogólnik)
- kultura dyskusji (argumenty, kontrargumenty)

B. Prezentacja (0–24 p.) - WSP_U2–U5 + WSP_K1
- jasno postawiony problem i kontekst społeczny
- praca na źródłach (min. 4: np. GUS/CBOS + artykuły naukowe)
- interpretacja danych + wątek „jak to działa w debacie/mediacji”
- struktura, komunikatywność, odpowiedzi na pytania
- dyskusja - umiejętnosć prowadzenia

C. Kolokwium (0–30 p.) - WSP_U3 + WSP_K1–K2
- trafność porównania/analizy (kryteria, logika)
- wykorzystanie pojęć i literatury/danych
- argumentacja i wnioski (także konsekwencje społeczne/komunikacyjne).

W celu zaliczenia przedmiotu każdy musi zdobyć punkty z wszystkich trzech elementów (aktywność, prezentacja, kolokwium) i otrzymać z kolowkium przynajmniej 51% punktów.

PUNKTY OCENA
Do 40 - 2,0
41 – 48 - 3,0
49 – 56 - 3,5
57 – 64 - 4,0
65 – 72 - 4,5
73 – 80 - 5,0

Praktyki zawodowe

nie dotyczy

Literatura

Literatura obowiązkowa:
Andrejczuk M. 2017. Prekariat a pokolenie Y. Zjawisko preryjności młodych pracowników. „Kultura i Rozwój” 2(3).
Bieńkowska I., M. Kitlińska-Król. 2017. Rodzina w świetle danych demograficznych w Polsce i w Europie. „Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej Organizacja i Zarządzanie” 112.
Brzeziński K. 2020. Niechciane prawo do miasta? – kilka uwag o pozorności i uwarunkowaniach partycypacji w Polsce. „Studia Regionalne i Lokalne” 2(80).
Czakon P. 2016. Zaangażowani czy obojętni? Aktywność społeczna i polityczna młodych Polaków. „Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej: Organizacja i Zarządzanie” 95.
Czerski W.M. 2020. Wykluczenie cyfrowe jednym z problemów edukacji doby cyfrowej. „Rozprawy Społeczne” 14(3).
Domański H. 2017. Związek wyników egzaminu maturalnego z pochodzeniem społecznym i regułami merytokracji. „Edukacja” 3(142).
Domański H. 2020. Ruchliwość społeczna i wzory zawierania małżeństw w Polsce. „Studia BAS” 2(62).
Dziekan J. 2018. Od rytuału do konfliktu: mediatyzacja żałoby posmoleńskiej. Gdańsk: Katedra Wyd. Naukowe.
Gaszcz M. 2018. Rola programu Rodzina 500+ w procesie redukcji zagrożenia ubóstwem i wykluczeniem społecznym w Polsce. „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu”.
Giza A., Sikorska M. (red.). Współczesne społeczeństwo polskie. Warszawa: PWN.
Gutowska K., P. Kwieciński. 2016. Wartości związane z żywnością i żywieniem młodych Polaków aktywnych zawodowo o stabilnej sytuacji finansowej. „Handel wewnętrzny” 6(365).
Janicka K., K.M. Słomczyński. 2014. Struktura społeczna w Polsce. Klasowy wymiar nierówności. CEJSH vol. 63 (LXIII).
Krysiński, P., Pamuła, N., Kowalska-Chrzanowska, M. 2024. Metody i narzędzia budowania społecznej odporności na dezinformację: od fact-checkingu po edukację medialną. Wydawnictwo UMK.
Korycki M. 2017. Alternatywne techniki głosowania a frekwencja wyborcza. „Studia Wyborcze” XIII.
Kotowska I.E.. (2021). Zmiany demograficzne w Polsce – jakie wyzwania rozwojowe przyniosą? Warszawa: Fundacja Batorego.
Leśniowska-Gontarz M. 2017. Wzrost wydatków na ochronę zdrowia a perspektywa rozwoju prywatnego sektora. „Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie” XI.
Łuszczyszyn A., A. Chołodecka. 2016. Nierówności i rozwarstwienie społeczne jako dylematy społeczeństwa zdolnego do przetrwania. „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu” 443
Musiał-Malago M. 2017. Przestrzenne zróżnicowanie kurczenia się miast w Polsce. „Prace naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu” 467.
Szukalski, P. 2024. „Przemiany demograficzne a nieoczywiste wyzwania polityki społecznej w Polsce”. Polityka Społeczna 2.
Szlendak T., K. Olechnicki. 2017. Nowe praktyki kulturowe Polaków. Megaceremoniały i subświaty. Warszawa: PWN.
Wojtkowski, Ł. 2025. Technologia i sprawczość w koncepcjach mediatyzacji i datyfikacji. Wydawnictwo UMK.

Literatura uzupełniająca:
Raporty CBOS na temat zjawisk i procesów omawianych na zajeciach dostępne na stronie: https://www.cbos.pl/PL/home/home.php

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2401-D-S2-1-WSP w USOSweb