Współczesne społeczeństwo polskie 2401-D-S2-1-WSP

https://moodle.umk.pl/course/view.php?id=1248

1. Zajęcia organizacyjne: zasady pracy, podział prezentacji

2. Demografia i struktura społeczna po transformacji: mobilność, nierówności, starzenie się, demografia jako „metatrend”

3. Rodzina w Polsce: różnorodność modeli, opieka, praca i mieszkanie, „care economy”, nowe modele rodzicielstwa, polityka prorodzinna

4. Zmieniające się wartości: religijność, tożsamości, „wojny kulturowe” i konflikt pokoleń, patriotyzm i spoosby jego rozumienia, polaryzacja aksjologiczna, pamięć zbiorowa w erze platform

5. Polska miejska i wiejska: metropolizacja, suburbanizacja, „kurczenie się” miast i nowe konflikty, suburbanizacja i transport, gentryfikacja, rewitalizacja vs wykluczenie, adaptacja klimatyczna miast

6. Społeczeństwo obywatelskie: kapitał społeczny, NGO, protest, partycypacja i solidarność w kryzysach, mobilizacja cyfrowa, nowe ruchy pracownicze, stosunek do cudzoziemców, budżet obywatelski, strajk jako forma aktywności społecznej

7. Polityka i zaufanie: polaryzacja, partycypacja, nowe formy kampanii i debaty, emocje w polityce, rola mediów i platform, mikro-targetowanie, alternatywne formy udziału obywateli w wyborach

8. Polska gospodarka i praca: przedsiębiorczość, szara strefa, platformizacja pracy, prekariat, nierówności dochodowe, kompetencje przyszłości, ryzyka i szanse AI dla rynku pracy

9. Problemy społeczne: ubóstwo, wykluczenie, migracje zarobkowe, mieszkalnictwo i nowe ryzyka, kryzys mieszkaniowy, ubóstwo energetyczne, nierówności terytorialne, marginalizacja cyfrowa, nowe ryzyka (samotność, kryzysy psychiczne)

10. Zdrowie publiczne: system, profil zdrowotny, telemedycyna, zdrowie psychiczne i styl życia, e-zdrowie/e-pacjent, nierówności zdrowotne, niepełnosprawność, dezinformacja zdrowotna

11. Edukacja i nauka: nierówności, reforma, kryzys demograficzny, AI w edukacji i zmiana uniwersytetu

12. Społeczeństwo informacyjne: wykluczenie cyfrowe, bezpieczeństwo, prywatność, kompetencje, cyberhigiena, prywatność i dane, bezpieczeństwo dzieci i młodzieży online, mowa nienawiści, odporność informacyjna, dostęp do usług publicznych online

13. Mediatyzacja życia społecznego: ekonomia uwagi, influencerzy, patostreaming, dezinformacja, AI-treści, platformizacja, algorytmy , creator economy, FOMO i wellbeing, patotreści, normy i regulacje platform

14. Kultura Polaków: uczestnictwo, podziały, przemysły kreatywne i kultura w erze streamingu, kultura jako „pole konfliktu i integracji”, kultura popularna vs „wysoka”, praktyki fandomowe, polityki kulturalne lokalnie, kultura jako zasób wizerunkowy miast

15. Podsumowanie zajęć. Kolokwium

Całkowity nakład pracy studenta

Całkowity nakład pracy studenta: 4 ECTS — 100 godzin 1. Praca z udziałem nauczyciela akademickiego — 50 godzin, 2 ECTS Udział w konwersatorium 30 Konsultacje dotyczące wyboru problemu, literatury i źródeł danych 7 Konsultacje dotyczące analizy danych i przekazów medialnych 7 Omówienie prezentacji, informacja zwrotna i konsultacje przed kolokwium 6 Razem 50 2. Praca własna studenta — 50 godzin, 2 ECTS Lektura literatury i raportów oraz przygotowanie do dyskusji 15 Wyszukiwanie, selekcja i weryfikacja danych oraz źródeł 10 Przygotowanie prezentacji 15 Przygotowanie do kolokwium 10 Razem 50

Efekty uczenia się - wiedza

WSP_W1 (K_W02) Student charakteryzuje i wyjaśnia relacje między kluczowymi procesami społecznymi współczesnej Polski a funkcjonowaniem mediów, debatą publiczną i praktykami komunikacyjnymi.

Efekty uczenia się - umiejętności

WSP_U1 (K_U01) Student krytycznie wyszukuje, selekcjonuje i interpretuje dane, raporty, publikacje naukowe oraz przekazy medialne dotyczące współczesnego społeczeństwa polskiego, rozpoznaje manipulację i dezinformację oraz uzasadnia ocenę wiarygodności źródeł.

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

WSP_K1 (K_K3) Student uwzględnia społeczne konsekwencje komunikowania o problemach współczesnej Polski, odpowiedzialnie uczestniczy w debacie oraz formułuje wypowiedzi z uwzględnieniem interesu publicznego i zobowiązań społecznych.

Koordynatorzy przedmiotu

Aleksandra Seklecka

Metody dydaktyczne

Miniwykład problemowy i praca z literaturą - Wprowadzenie pojęć, kontekstów i wyników badań; porównywanie stanowisk oraz odnoszenie ich do procesów społecznych i komunikacyjnych (WSP_W1, WSP_U1) Analiza danych, raportów i wykresów: Interpretacja danych GUS, CBOS, Eurostatu, raportów branżowych i badań naukowych; identyfikowanie ograniczeń oraz możliwych nadinterpretacji (WSP_W1, WSP_U1) Studium przypadku i analiza przekazów medialnych - Analiza sposobów przedstawiania problemów społecznych w mediach tradycyjnych i cyfrowych, w tym ramowania, selekcji danych i konsekwencji przekazu (WSP_W1, WSP_U1, WSP_K1) Krytyczna analiza źródeł i fact-checking - Ocena wiarygodności autorów, metod, danych, kontekstu publikacji i sposobu wykorzystania źródeł; rozpoznawanie manipulacji i dezinformacji (WSP_U1, WSP_K1) Klasyczna metoda problemowa i metoda sytuacyjna - Rozwiązywanie problemów opartych na autentycznych lub modelowych sytuacjach społecznych i komunikacyjnych (WSP_W1, WSP_U1, WSP_K1) Dyskusja moderowana, debata i panel - Formułowanie oraz ocena argumentów, kontrargumentów i wniosków; uwzględnianie różnych perspektyw oraz społecznych konsekwencji komunikowania (WSP_W1, WSP_U1, WSP_K1) Prezentacja problemowa i przygotowanie briefu - Synteza danych i literatury, przedstawienie problemu społecznego z perspektywy medioznawczej oraz moderowanie dyskusji (WSP_W1, WSP_U1, WSP_K1) Praca grupowa, ocena koleżeńska i refleksja - Wymiana informacji zwrotnej, odpowiedzialna współpraca i krytyczna refleksja nad doborem źródeł, argumentacją i konsekwencjami przekazu (WSP_U1, WSP_K1)

Metody dydaktyczne podające

- opis
- pogadanka
- opowiadanie

Metody dydaktyczne poszukujące

- obserwacji
- klasyczna metoda problemowa
- studium przypadku
- ćwiczeniowa

Rodzaj przedmiotu

przedmiot obligatoryjny

Wymagania wstępne

znajomość podstawowych katagorii socjologicznych

Kryteria oceniania

A. Aktywność na zajęciach, w tym realizacja zadań wyznaczonych przez prowadzącą (0–26 p.): WSP_W1, WSP_U1, WSP_K1
- merytoryczność wypowiedzi (pojęcia, poprawność)
- oparcie na lekturze/danych (konkret, nie ogólnik)
- kultura dyskusji (argumenty, kontrargumenty)
- max. 2 punkty na każde zajęcia
B. Prezentacja (0–24 p.) - WSP_W1, WSP_U1, WSP_K1;
C. Kolokwium pisemne (0–30 p.) - WSP_W1, WSP_U1

W celu zaliczenia przedmiotu każdy musi zdobyć punkty z wszystkich trzech elementów (aktywność, prezentacja, kolokwium) i otrzymać z kolowkium przynajmniej 51% punktów.

Punktacja prezentacji:
Jasne sformułowanie problemu i jego kontekstu społecznego oraz medioznawczego 0–4
Dobór co najmniej czterech wiarygodnych źródeł, w tym danych instytucjonalnych i publikacji naukowych 0–4
Poprawna i krytyczna interpretacja danych 0–4
Analiza sposobu przedstawiania problemu w mediach lub debacie publicznej 0–4
Struktura, komunikatywność i poprawność prezentacji 0–4
Moderowanie dyskusji, odpowiedzi na pytania i odniesienie do kontrargumentów 0–4

Kolokwium:
Składa sie z 6 zadań problemowych (każde po 5 p.).
Zadania mogą dotyczyć m.in. interpretacji tabeli, wykresu lub krótkiego zestawu danych dotyczących procesu społecznego w Polsce; oceny wiarygodności źródła lub przekazu medialnego, w tym identyfikacji manipulacji, dezinformacji, braków metodologicznych albo nieuprawnionych wniosków; porównania wymagajacego wykorzystania pojęć, literatury i danych oraz sformułowania wniosków dotyczących konsekwencji społecznych i komunikacyjnych.
Każde z zadań jest oceniane na 0–5 p. według czterech kryteriów:
poprawność merytoryczna — 0–2 p.;
wykorzystanie danych, literatury lub źródła — 0–1 pkt;
analiza i argumentacja — 0–2 pkt;

PUNKTY I OCENA
Do 40 - 2,0
41 – 48 - 3,0
49 – 56 - 3,5
57 – 64 - 4,0
65 – 72 - 4,5
73 – 80 - 5,0

Matryca spójności: efekt – metoda – weryfikacja:
WSP_W1: miniwykład problemowy, praca z literaturą, analiza danych, studium przypadku, dyskusja: aktywność, prezentacja, kolokwium - student poprawnie charakteryzuje proces społeczny i wyjaśnia jego związki z mediami, debatą publiczną oraz praktykami komunikacyjnymi
WSP_U1: analiza źródeł, danych i wykresów, fact-checking, metoda problemowa, brief i prezentacja: zadania krótkie, prezentacja, kolokwium - student dobiera i porównuje źródła, interpretuje dane, rozpoznaje manipulację lub dezinformację i uzasadnia ocenę wiarygodności
WSP_K1: dyskusja, debata, panel, praca grupowa, ocena koleżeńska, refleksja: aktywność, prezentacja i moderowanie dyskusji - student rzeczowo uczestniczy w debacie, uwzględnia konsekwencje społeczne przekazu, szanuje odmienne stanowiska i odnosi argumentację do interesu publicznego

Praktyki zawodowe

nie dotyczy

Literatura

Literatura obowiązkowa:
Andrejczuk M. 2017. Prekariat a pokolenie Y. Zjawisko preryjności młodych pracowników. „Kultura i Rozwój” 2(3).
Bieńkowska I., M. Kitlińska-Król. 2017. Rodzina w świetle danych demograficznych w Polsce i w Europie. „Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej Organizacja i Zarządzanie” 112.
Brzeziński K. 2020. Niechciane prawo do miasta? – kilka uwag o pozorności i uwarunkowaniach partycypacji w Polsce. „Studia Regionalne i Lokalne” 2(80).
Czakon P. 2016. Zaangażowani czy obojętni? Aktywność społeczna i polityczna młodych Polaków. „Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej: Organizacja i Zarządzanie” 95.
Czerski W.M. 2020. Wykluczenie cyfrowe jednym z problemów edukacji doby cyfrowej. „Rozprawy Społeczne” 14(3).
Domański H. 2017. Związek wyników egzaminu maturalnego z pochodzeniem społecznym i regułami merytokracji. „Edukacja” 3(142).
Domański H. 2020. Ruchliwość społeczna i wzory zawierania małżeństw w Polsce. „Studia BAS” 2(62).
Dziekan J. 2018. Od rytuału do konfliktu: mediatyzacja żałoby posmoleńskiej. Gdańsk: Katedra Wyd. Naukowe.
Gaszcz M. 2018. Rola programu Rodzina 500+ w procesie redukcji zagrożenia ubóstwem i wykluczeniem społecznym w Polsce. „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu”.
Giza A., Sikorska M. (red.). Współczesne społeczeństwo polskie. Warszawa: PWN.
Gutowska K., P. Kwieciński. 2016. Wartości związane z żywnością i żywieniem młodych Polaków aktywnych zawodowo o stabilnej sytuacji finansowej. „Handel wewnętrzny” 6(365).
Janicka K., K.M. Słomczyński. 2014. Struktura społeczna w Polsce. Klasowy wymiar nierówności. CEJSH vol. 63 (LXIII).
Krysiński, P., Pamuła, N., Kowalska-Chrzanowska, M. 2024. Metody i narzędzia budowania społecznej odporności na dezinformację: od fact-checkingu po edukację medialną. Wydawnictwo UMK.
Korycki M. 2017. Alternatywne techniki głosowania a frekwencja wyborcza. „Studia Wyborcze” XIII.
Kotowska I.E.. (2021). Zmiany demograficzne w Polsce – jakie wyzwania rozwojowe przyniosą? Warszawa: Fundacja Batorego.
Leśniowska-Gontarz M. 2017. Wzrost wydatków na ochronę zdrowia a perspektywa rozwoju prywatnego sektora. „Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie” XI.
Łuszczyszyn A., A. Chołodecka. 2016. Nierówności i rozwarstwienie społeczne jako dylematy społeczeństwa zdolnego do przetrwania. „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu” 443
Musiał-Malago M. 2017. Przestrzenne zróżnicowanie kurczenia się miast w Polsce. „Prace naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu” 467.
Szukalski, P. 2024. „Przemiany demograficzne a nieoczywiste wyzwania polityki społecznej w Polsce”. Polityka Społeczna 2.
Szlendak T., K. Olechnicki. 2017. Nowe praktyki kulturowe Polaków. Megaceremoniały i subświaty. Warszawa: PWN.
Wojtkowski, Ł. 2025. Technologia i sprawczość w koncepcjach mediatyzacji i datyfikacji. Wydawnictwo UMK.

Literatura uzupełniająca:
Raporty CBOS na temat zjawisk i procesów omawianych na zajeciach dostępne na stronie: https://www.cbos.pl/PL/home/home.php

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2401-D-S2-1-WSP w USOSweb