Teorie komunikacji i mediów 2401-D-S2-1-TKiM

WYKŁAD:
1. Wprowadzenie: modele komunikowania (1h)
Pojęcie komunikowania; komunikat, nadawca, odbiorca. Modele: Lasswell, Shannon–Weaver, Schramm. Elementy procesu: kod, kanał, szum, sprzężenie zwrotne. Efekty komunikacji: zmiana wiedzy, opinii, reakcja emocjonalna, zmiana zachowania. (Rozwija PEU: TKiM_W1, TKiM_W3)
2. Po co teoria mediów. Społeczeństwo masowe i narodziny badań nad komunikowaniem (2h)
Mapa kursu i sposób posługiwania się teorią (operacjonalizacja pojęć). Społeczeństwo masowe jako przesłanka teorii silnych efektów. Walter Lippmann: pseudośrodowisko, „obrazy w głowach”, opinia publiczna jako konstrukt. Media jako filtr rzeczywistości. (Rozwija PEU: TKiM_W1, TKiM_U1)
3 . Silne efekty mediów i rewizja paradygmatu (2h)
Teorie propagandy; model „magic bullet”. Badania Lazarsfelda; model dwuetapowego przepływu informacji. Liderzy opinii i ich współczesny odpowiednik - influencerzy. Efekty komunikacji: wzmocnienie, aktywacja, konwersja. (Rozwija PEU: TKiM_W1, TKiM_U1)
4. Ograniczone efekty i aktywna publiczność (2h)
Paradygmat ograniczonych efektów: selektywność odbioru, grupa jako filtr. Uses and gratifications. Stuart Hall: kodowanie i dekodowanie; pozycja dominująca, negocjowana, opozycyjna. Ćwiczenie analityczne: jeden przekaz - trzy dekodowania. (Rozwija PEU: TKiM_W1, TKiM_U1, TKiM_K1)
5. Media jako instytucja społeczna: teorie normatywne i systemy medialne (2h)
Funkcje społeczne mediów; media a władza. Teorie normatywne wokół napięcia: wolność mediów a odpowiedzialność społeczna. Hallin i Mancini: trzy modele systemów medialnych; umiejscowienie przypadku polskiego. Aktualność dylematu normatywnego w epoce platform. (Rozwija PEU: TKiM_W1, TKiM_K1)
6. Determinizm technologiczny: Marshall McLuhan (2h)
„The medium is the message”. Media jako rozszerzenia człowieka; globalna wioska. Media gorące i zimne - kryteria i granice podziału. Zastosowanie: TikTok, podcast, konwersacyjne systemy AI jako media. (Rozwija PEU: TKiM_W1, TKiM_W2, TKiM_U1)
7 - Media organizują uwagę i znaczenia: agenda setting i framing (2h)
Agenda setting: pierwszy i drugi poziom. Framing: ramy interpretacyjne, konkurencyjne ramy. Relacja obu mechanizmów. Gatekeeping w mediach klasycznych. Domknięcie linii: Lippmann → agenda setting. (Rozwija PEU: TKiM_W1, TKiM_U1)
8. Platformy, algorytmy, bańki informacyjne - test dla teorii klasycznych (2h)
Platformizacja; algorytmy jako nowi gatekeeperzy; logika zaangażowania. Personalizacja przekazu i fragmentacja publiczności; rozpad wspólnej agendy. Eli Pariser i bańki informacyjne wraz z krytyką tezy. Synteza: które teorie klasyczne nadal opisują rzeczywistość medialną. (Rozwija PEU: TKiM_W2, TKiM_U1, TKiM_K1)

ĆWICZENIA:
1. Podstawy komunikacji - koncepcje, teorie i modele komunikacji; rola informacji a proces informacyjny (2h). (Rozwija PEU: TKiM_W3)
2. Komunikacja językowa na tle innych form komunikacji; historia komunikacji - od pisma do wynalazków XIX i XX w. (3h). (TKiM_W3, TKiM_U2)
3. Komunikacja interpersonalna a masowa; komunikacja społeczna i międzykulturowa (3h). (TKiM_W3, TKiM_U2)
4. Język w procesie komunikacji; Ustawa o języku polskim z 1999 r. (2h). (TKiM_W4, TKiM_U3)
5. Wyrazy, wypowiedzenia i tekst w komunikacji językowej (2h). (TKiM_W4, TKiM_U3)
6. Bariery informacyjne (3h). (TKiM_U2, TKiM_K3)
7. Wpływ emocji na komunikowanie (2h). (TKiM_U2, TKiM_K3)
8. Skuteczność w procesie komunikacji; zasady dobrej komunikacji i najczęstsze błędy (4h). (TKiM_U3, TKiM_K2)
9. Komunikacja a manipulacja (3h). (TKiM_U2, TKiM_K2, TKiM_K3)
10. Komunikacja w zespole i w organizacji; komunikacja a rywalizacja; wpływ konfliktów (3h). (TKiM_U3, TKiM_K2)
11. Komunikacja w pracy dziennikarza i w procesie zarządzania (3h). (TKiM_W4, TKiM_U3, TKiM_K3)

Całkowity nakład pracy studenta

CAŁKOWITY NAKŁAD PRACY – 6 ECTS (150 h) WYKŁAD – 2 ECTS (50 h): - Godziny z udziałem nauczyciela (20 h): udział w wykładzie (15 h), konsultacje (3 h) + egzamin (2 h) - Praca własna (30 h): praca z materiałami asynchronicznymi na Teams, lektura literatury obowiązkowej i przygotowanie do egzaminu ĆWICZENIA – 4 ECTS (100 h): - Godziny z udziałem nauczyciela (55 h): udział w ćwiczeniach (30h), konsultacje projektowe i analityczne (15 h), konsultacje dotyczące prezentacji oraz bieżąca informacja zwrotna (10 h) - Praca własna (45 h): przygotowanie prezentacji multimedialnej (15 h), przygotowanie do kolokwium (5 h), lektura literatury obowiązkowej (25 h)

Efekty uczenia się - wiedza

STUDENT: TKiM_W1 (K_W01): charakteryzuje i porównuje główne paradygmaty nauk o komunikacji i mediach (teorie silnych efektów, paradygmat ograniczonych efektów i aktywnej publiczności, teorie normatywne, determinizm technologiczny) oraz wyjaśnia założenia, zaplecze empiryczne i ograniczenia poszczególnych koncepcji. TKiM_W2 (K_W03): wyjaśnia mechanizmy komunikacji cyfrowej - platformizację, algorytmiczne pośredniczenie w dostępie do treści, personalizację przekazu i fragmentację publiczności - oraz ocenia ich konsekwencje dla obiegu informacji i praktyk odbiorczych. TKiM_W3 (K_W01): zna i rozumie podstawowe koncepcje, teorie i modele procesu komunikowania oraz typologię form komunikacji (interpersonalna, masowa, społeczna, międzykulturowa) wraz z historycznymi uwarunkowaniami ich rozwoju. TKiM_W4 (K_W03): zna i rozumie mechanizmy komunikacji masowej i medialnej oraz ich uwarunkowania językowe, prawne i organizacyjne, w tym w pracy dziennikarza i w procesie zarządzania.

Efekty uczenia się - umiejętności

STUDENT: TKiM_U1 (K_U02): dobiera perspektywę teoretyczną adekwatną do analizowanego zjawiska medialnego, operacjonalizuje pojęcia teoretyczne i formułuje wnioski poparte argumentacją oraz konkretnymi przykładami. TKiM_U2 (K_U02): analizuje konkretne przekazy i sytuacje komunikacyjne, rozpoznaje techniki manipulacji i bariery informacyjne oraz ocenia skuteczność komunikacji, formułując wnioski na podstawie argumentacji. TKiM_U3 (K_U02): stosuje zasady poprawnej i skutecznej komunikacji językowej w praktyce - dobiera środki adekwatne do sytuacji, odbiorcy i celu, z uwzględnieniem norm (w tym Ustawy o języku polskim) oraz kontekstu zespołowego i organizacyjnego.

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

STUDENT: TKiM_K1 (K_K01): krytycznie ocenia zakres i granice posiadanej wiedzy oraz wyjaśniającą moc samych teorii, wskazując, które koncepcje klasyczne zachowują aktualność w środowisku platformowym, a które wymagają rewizji; przyjmuje postawę weryfikującą wobec tez rozpowszechnionych, lecz słabo ugruntowanych empirycznie. TKiM_K2 (K_K01): jest gotów do krytycznej refleksji nad własnymi kompetencjami komunikacyjnymi, rozpoznaje wpływ emocji i błędów na proces komunikacji oraz doskonali własne praktyki komunikacyjne. TKiM_K3 (K_K01): jest gotów do odpowiedzialnego komunikowania w zespole, organizacji i w roli dziennikarza - respektuje zasady rzetelnej komunikacji i uwzględnia jej społeczne konsekwencje.

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2026/27Z:

Aleksandra Seklecka
Zuzanna Wesołowska

W cyklu 2025/26L:

Aleksandra Seklecka
Zuzanna Wesołowska

W cyklu 2024/25Z:

Wiesław Wacławczyk

Metody dydaktyczne

WYKŁAD: - wykład problemowy - TKiM_W1, TKiM_W2: każde spotkanie zorganizowane wokół pytania problemowego (np. „czy teorie silnych efektów rzeczywiście upadły?”); - wykład konwersatoryjny - TKiM_W1, TKiM_K1: prowadzony synchronicznie na MS Teams, z bieżącą dyskusją i krótkimi ćwiczeniami analitycznymi w trakcie spotkań - studium przypadku - TKiM_U1, TKiM_W2: każda teoria klasyczna zestawiona ze współczesnym zjawiskiem medialnym (liderzy opinii → influencerzy; medium zimne → TikTok; gatekeeping → algorytm rekomendacyjny); - metody rozwijające refleksyjne myślenie - TKiM_U1, TKiM_K1: materiały asynchroniczne na Teams (slajdy, nagrania uzupełniające, literatura do spotkań) oraz nieobowiązkowe zadanie treningowe Ćwiczenia (30 h) - studium przypadku - analiza konkretnych mediów i przekazów: TKiM_W3, TKiM_W4, TKiM_U2 - metoda sytuacyjna - rozpoznawanie manipulacji i barier komunikacyjnych: TKiM_U2, TKiM_K2, TKiM_K3 - metody służące prezentacji treści - przygotowanie i przedstawienie prezentacji multimedialnej: TKiM_W3, TKiM_W4, TKiM_U3 - metody wymiany i dyskusji (debata, pogadanka): TKiM_U3, TKiM_K2, TKiM_K3 - metoda ćwiczeniowa i klasyczna metoda problemowa: TKiM_U2, TKiM_U3, TKiM_W4 - metody rozwijające refleksyjne myślenie: TKiM_K2, TKiM_K3 - metody odnoszące się do autentycznych sytuacji: TKiM_U2, TKiM_U3

Metody dydaktyczne podające

- wykład problemowy
- wykład konwersatoryjny

Metody dydaktyczne poszukujące

- klasyczna metoda problemowa
- ćwiczeniowa
- sytuacyjna
- studium przypadku
- projektu

Metody dydaktyczne w kształceniu online

- metody odnoszące się do autentycznych lub fikcyjnych sytuacji
- metody rozwijające refleksyjne myślenie
- metody służące prezentacji treści
- metody wymiany i dyskusji

Wymagania wstępne

Znajomość zagadnień związanych z komunikacją medialną z zakresu nauki o komunikowaniu.

Kryteria oceniania

WYKŁAD:
Forma zaliczenia: egzamin pisemny, łącznie 50 pkt: 20 pytań zamkniętych (po 1 pkt = 20 pkt) oraz 3 pytania otwarte (po 10 pkt = 30 pkt). Pytania otwarte mają charakter problemowy i wymagają zastosowania wskazanej teorii do analizy zjawiska medialnego.

• Egzamin, część I – 20 pytań zamkniętych (20 pkt) – weryfikuje: TKiM_W1, TKiM_W2, TKiM_W3; 40%
• Egzamin, część II - 3 pytania otwarte (3 × 10 pkt = 30 pkt) - weryfikuje: TKiM_W1, TKiM_W2, TKiM_U1, TKiM_K1; 60%

Rubryka oceny pytań otwartych (10 pkt na pytanie):
- Znajomość teorii (trafność i precyzja rekonstrukcji koncepcji): 0–2 pkt (sprawdza: TKiM_W1)
- Zastosowanie teorii do zjawiska (operacjonalizacja pojęć): 0-3 pkt (sprawdza: TKiM_U1, TKiM_W2)
- Argumentacja i krytyczna refleksja: spójność wywodu, świadomość zakresu własnej wiedzy oraz ograniczeń zastosowanej teorii: 0-3 pkt (sprawdza: TKiM_U1, TKiM_K1)
- Przykłady (adekwatność i konkretność): 0-2 pkt (sprawdza: TKiM_U1)

Zakres odpowiedzi poprawnej: poprawna rekonstrukcja koncepcji teoretycznej wraz ze wskazaniem jej autorstwa i kontekstu powstania; zastosowanie pojęć teoretycznych do konkretnego zjawiska medialnego (operacjonalizacja, a nie sama definicja); spójna argumentacja prowadząca do wniosku; przynajmniej jeden trafny, konkretny przykład.

Wymagania na poszczególne oceny.
Odpowiedź na ocenę dostateczną poprawnie odtwarza główne założenia teorii, lecz stosuje ją do zjawiska powierzchownie, a przykłady są ogólnikowe. Odpowiedź na ocenę dobrą zawiera precyzyjną rekonstrukcję teorii, trafnie operacjonalizuje jej pojęcia w odniesieniu do konkretnego zjawiska i opiera wniosek na spójnej argumentacji.
Odpowiedź na ocenę bardzo dobrą dodatkowo krytycznie waży wyjaśniającą moc zastosowanej teorii (wskazuje jej granice lub zestawia ją z konkurencyjną perspektywą) oraz posługuje się przykładami samodzielnie dobranymi i precyzyjnie opisanymi.

Skala ocen (próg zaliczenia 60%):
0–29 pkt - niedostateczny (2,0)
30–33 pkt - dostateczny (3,0)
34–37 pkt - dostateczny plus (3,5)
38–41 pkt - dobry (4,0)
42–45 pkt - dobry plus (4,5)
46–50 pkt - bardzo dobry (5,0)

Warunki zaliczenia: uzyskanie co najmniej 30 pkt z 50 możliwych (60%). Udział w wykładzie nie jest obowiązkowy; treści omawiane na spotkaniach (w szczególności analizowane przypadki i zastosowania teorii) wchodzą w zakres egzaminu i nie są w całości zawarte w literaturze. Materiały asynchroniczne na Teams stanowią integralną część kursu i również obowiązują na egzaminie.

Korzystanie z narzędzi AI oraz zasady rzetelności: egzamin ma charakter pisemny i odbywa się bez dostępu do źródeł zewnętrznych oraz narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji. W pracy własnej (przygotowanie do spotkań, przygotowanie do egzaminu) korzystanie z narzędzi AI jest dopuszczalne jako wsparcie procesu uczenia się, pod warunkiem samodzielnej weryfikacji uzyskanych treści - ze szczególną ostrożnością wobec generowanych przez modele językowe atrybucji teorii i cytatów, które bywają nieprawdziwe. Obowiązują zasady rzetelności akademickiej: cytowanie i wskazywanie źródeł.

Ćwiczenia:
1. Obowiązek uczestnictwa w zajęciach. Dozwolone są dwie nieobecności.
2. Podstawą zaliczenia zajęć jest aktywny udział w zajęciach (30 punktów - weryfikuje: TKiM_U2, TKiM_K2, TKiM_K3), przygotowanie prezentacji multimedialnej (30 punktów - weryfikuje: TKiM_W3, TKiM_W4, TKiM_U3), kolokwium (40 punktów - weryfikuje: TKiM_W3, TKiM_W4). Przy ocenie prezentacji multimedialnej, pod uwagę brane będą następujące kryteria: transparentny podział pracy na wstęp, rozwinięcie i zakończenie (2p), zgodność pracy z wyznaczonym tematem (9p), poprawność faktograficzna (9p) i prawidłowo sformułowane konkluzje (10p). Natomiast podczas kolokwium, weryfikacji podlegać będzie wiedza rzeczowa - test sprawdzający znajomość pojęć, teorii i modeli komunikacji omawianych na ćwiczeniach (100%).
3. Ocena końcowa z kursu będzie zależna od uzyskanej liczby punktów. W sumie można zdobyć 100 punktów.
pow. 91 = 5
81-90 = 4,5
71-80 = 4
61-70 = 3,5
51-60 = 3
pon. 51 = 2

Korzystanie z narzędzi AI w pracach ćwiczeniowych: narzędzia generatywnej sztucznej inteligencji są dopuszczalne w projekcie zespołowym, przy przygotowaniu prezentacji multimedialnej oraz materiałów na ćwiczenia — jako wsparcie researchu i redakcji, pod warunkiem że praca jest samodzielnym dziełem studentów. Sposób wykorzystania AI należy krótko ujawnić (do czego użyto narzędzia i co zweryfikowano). Wszystkie źródła, dane i informacje muszą zostać samodzielnie zweryfikowane u źródła; za poprawność i rzetelność treści odpowiadają w całości autorzy pracy. Obowiązują zasady rzetelności akademickiej: cytowanie i wskazywanie źródeł.

Praktyki zawodowe

Nie.

Literatura

WYKŁAD:
Literatura obowiązkowa (ok. 100 stron):
- Davis D., Baran S., Teorie komunikowania masowego, Kraków 2007 - rozdz. 5 (Normatywne teorie komunikowania masowego, s. 109-148) i rozdz. 6 (Powstanie teorii ograniczonych efektów mediów, s. 149-183).
- McQuail D., Teoria komunikowania masowego, Warszawa 2007 - rozdz. 6 (Nowe media - nowa teoria?, s. 148-173).

Literatura uzupełniająca:
- Davis D., Baran S., Teorie komunikowania masowego, Kraków 2007 - rozdz. 7 (Umocnienie paradygmatu ograniczonych efektów, s. 184-215).
- McQuail D., Teoria komunikowania masowego, Warszawa 2007 - rozdz. 4 (Teoria mediów a teoria społeczna), rozdz. 5 (Komunikowanie masowe a kultura), rozdz. 7 (Normatywna społeczna teoria mediów).
- Goban-Klas T., Media i komunikowanie masowe, Warszawa 2021 - s. 52-80, 275-309.
- Goban-Klas T., Komunikowanie i media [w:] Dziennikarstwo i świat mediów, red. Z. Bauer, E. Chudziński, Kraków 2004, s. 11-32.

ĆWICZENIA:
Literatura podstawowa (ok. 150 stron)
Goban-Klas Tomasz, Komunikowanie i media, [w:] Dziennikarstwo i świat mediów, red. Zbigniew Bauer, Edward Chudziński, Kraków 2004, s. 11-32.
Golka Marian, Bariery w komunikowaniu i społeczeństwo (dez)informacyjne, Warszawa 2008.
Iłowiecki Maciej, Krzywe zwierciadło. O manipulacji w mediach, Lublin 2012
Krzesaj Marcin, Bariery informacyjne i problemy z jakością informacji w Internecie, [w:] Ocena jakości informacji w Internecie, red. Adam Czerwiński, Opole 2018, s. 37-64.
Łuczyński Edward, Łuczyński Adam, Komunikacja językowa i media masowe, Elbląg 2021
Nęcki Zbigniew, Emocje jako źródło i skutek komunikowania, [w:] Teorie i praktyki komunikacji, red. Anna Barańska-Szmitko, Anita Filipczak-Białkowska, Łódź 2023, s. 233-248.
Staszewska Jolanta, Procesy komunikacyjne, Sosnowiec 2023
Świgoń Marzena, Bariery informacyjne. Podstawy teoretyczne i próba badań w środowisku naukowym, Olsztyn 2006.
Tabakowska Elżbieta, Język jako instrukcja obsługi, [w:] Teorie i praktyki komunikacji, red. Anna Barańska-Szmitko, Anita Filipczak-Białkowska, Łódź 2023, s. 249-260.
Żuchowska Dorota, Nie tylko słowa mają znaczenie. Kilka uwag na temat komunikacji niewerbalnej, [w:] Zrozumieć media, red. Katarzyna Cegielska, Dariusz Drążek, Karolina Dziwulska-Siwek, Toruń 2020, s. 154-166.

Literatura uzupełniająca:
Antas Jolanta, Jak rozmawiać z psem, [w:] Teorie i praktyki komunikacji, red. Anna Barańska-Szmitko, Anita Filipczak-Białkowska, Łódź 2023, s. 163-178.
Etyka słowa. Wybór opracowań, red. Jerzy Bartmiński i in, Lublin 2017

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2401-D-S2-1-TKiM w USOSweb