Ochrona własności intelektualnej 2401-D-S2-1-OWI

I. Wprowadzenie i ramy instytucjonalne

• Wprowadzenie do prawa własności intelektualnej (WIP): Definicja, ewolucja i znaczenie gospodarcze w erze cyfrowej.

• Przedmioty ochrony w prawie własności intelektualnej: Rozróżnienie dóbr niematerialnych.

• Instytucje ochronne a twórczość plastyczna i wizualna: Rola Urzędu Patentowego RP (UPRP), EUIPO, WIPO oraz sądów własności intelektualnej; specyfika ochrony sztuk pięknych, designu i grafiki użytkowej.

• Prawo autorskie a prawo własności przemysłowej: Podstawowe przepisy (Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych; Prawo własności przemysłowej). Kumulatywna ochrona dzieł sztuki i wzornictwa.

• Międzynarodowa unifikacja prawa: Konwencja berneńska, konwencja paryska, porozumienie TRIPS oraz kluczowe dyrektywy UE (w tym dyrektywa DSM o prawie autorskim na jednolitym rynku cyfrowym).

• Rola środowiska zawodowego: Związki twórcze (np. ZPAP), stowarzyszenia oraz Organizacje Zbiorowego Zarządzania (OZZ) we wzmacnianiu pozycji prawnej artysty.

II. Przedmiot i podmiot prawa autorskiego w dobie nowych technologii

• Przedmiot prawa autorskiego: Definicja utworu (indywidualność i oryginalność). Kategorie utworów ze szczególnym uwzględnieniem dzieł plastycznych, fotograficznych i wzornictwa przemysłowego.

• Sztuczna inteligencja (AI) a prawo autorskie: Status prawny grafik i promptów wygenerowanych przez algorytmy (wymóg ludzkiego sprawstwa); obowiązki oznaczania treści AI (zgodnie z AI Act z sierpnia 2026 r.); prawo do eksploracji tekstów i danych (TDM).

• Podmioty prawa autorskiego: Twórca (pierwotny uprawniony), współtwórczość, podmioty wtórne (nabywcy praw, pracodawca). Zasady i znaczenie prawidłowego oznaczania autorstwa (noty copyright, pseudonimy, autorstwo ukryte).

III. Prawa autorskie: Osobiste i Majątkowe

• Autorskie prawa osobiste: Niezbywalność, nieograniczoność w czasie. Treść praw: prawo do autorstwa, integralności utworu (problem modyfikacji dzieła plastycznego), rzetelnego wykorzystania i nadzoru. Związek z dobrami osobistymi z Kodeksu cywilnego.

• Autorskie prawa majątkowe: Treść i ograniczenie czasowe (70 lat).

• Szczególne instrumenty majątkowe:

o Prawo zależne: Zezwolenie na tworzenie i korzystanie z opracowań (np. adaptacji, przeróbek dzieł plastycznych).

o Droit de suite: Niezbywalne prawo twórcy plastycznego i jego spadkobierców do procentowego udziału w zyskach z odsprzedaży oryginalnych egzemplarzy dzieł (np. na aukcjach sztuki).

o Czyste nośniki i urządzenia: Opłaty reprograficzne z tytułu kopiowania na użytek osobisty.

IV. Eksploatacja utworów, dozwolony użytek i obrót prawny

• Korzystanie z utworów (Pola eksploatacji): Tradycyjne oraz cyfrowe pola eksploatacji (w tym reemisja cyfrowa, streaming, VOD i udostępnianie w sieci).

• Dozwolony użytek utworów chronionych:

o Użytek osobisty: Krąg osób bliskich, granice legalności pobierania plików.

o Użytek publiczny: Prawo cytatu (w tym cytat plastyczny i fotograficzny), dozwolony użytek edukacyjny, biblioteczny oraz parodia, pastisz i karykatura.

• Obrót prawami autorskimi:

o Umowy o przeniesienie autorskich praw majątkowych a umowy licencyjne (wyłączne i niewyłączne, sublicencje).

o Wymogi formalne (forma pisemna pod rygorem nieważności dla umów o przeniesienie i licencji wyłącznych).

o Zasada godziwego wynagrodzenia: Nowe, zaktualizowane brzmienie klauzuli bestsellerowej (art. 44 pr. aut. – prawo żądania podwyższenia wynagrodzenia w przypadku niewspółmiernie niskich zysków).

o Nadzór autorski nad realizacją projektów plastycznych/architektonicznych.

V. Prawa pokrewne, ochrona wizerunku i zbiorowe zarządzanie

• Prawa pokrewne: Prawa do artystycznych wykonań, fonogramów, wideogramów oraz prawo wydawców prasowych do eksploatacji online (nowe prawo pokrewne wdrożone nowelizacją).

• Ochrona wizerunku, korespondencji i tajemnicy źródeł: Warunki legalnego rozpowszechniania wizerunku (zgoda, wyjątki dotyczące osób publicznych i zgromadzeń – kluczowe dla fotografów i dokumentalistów).

• Zbiorowe zarządzanie prawami: Funkcjonowanie OZZ (np. ZAiKS, ZPAP). Tantiemy z internetu: Nowe przepisy dające twórcom niezbywalne prawo do wynagrodzenia za udostępnianie ich dzieł w sieci (streaming, platformy społecznościowe typu YouTube/Instagram, platformy cyfrowe) realizowane obowiązkowo za pośrednictwem OZZ.

VI. Dochodzenie roszczeń i własność przemysłowa

• Ściganie naruszeń praw autorskich:

o Odpowiedzialność cywilna: Roszczenia o zaniechanie, usunięcie skutków, naprawienie szkody (dwukrotność stosownego wynagrodzenia), wydanie korzyści, zadośćuczynienie.

o Odpowiedzialność karna: Plagiat, bezprawne rozpowszechnianie, paserstwo autorskie.

• Ochrona na podstawie prawa własności przemysłowej:

o Definicje i procedury rejestracji: Wynalazki (patenty), wzory użytkowe (prawa ochronne).

o Wzory przemysłowe i znaki towarowe: Kluczowe dla projektantów i grafików (ochrona designu, logo, opakowań, formy plastycznej produktu w UPRP i EUIPO).