Prowadzony w cyklach: 2022/23Z, 2023/24Z, 2024/25Z, 2025/26Z

Kod ISCED: 0388

Punkty ECTS: 4

Język: polski

Organizowany przez: Instytut Badań Informacji i Komunikacji

Socjologia mediów 2401-D-S1-3-SM

1. Zajęcia wprowadzające - zasady zaliczenia i przebieg kursu; dyskusja o roli mediów we współczesnym społeczeństwie; wprowadzenie do socjologii mediów jako dyscypliny. [SM_W01, SM_K02]
2. Krytyczna historia internetu - geneza, rozwój i znaczenie społeczne internetu; od ARPANET do web 3.0. Lektura: Kulbaka (2023). [SM_W01, SM_U01]
3. Internet z perspektywy socjologicznej (1) - nowe modele komunikacyjne a reprodukowanie schematów komunikowania masowego; rewolucja cyfrowa a społeczeństwo informacyjne. Lektury: Szpunar (2012); Skrabacz, Lewińska-Krzak (2022). [SM_W01, SM_W02, SM_U01]
4. Internet z perspektywy socjologicznej (2) - internet w życiu społecznym: nadzieje, obawy, krytyka; usieciowienie relacji społecznych; globalizacja środowiska medialnego. Lektury: Juza; Batorski; Durmaj. [SM_W01, SM_W02, SM_U02]
5. Metodologia badań internetu i mediów cyfrowych - socjologia 2.0: big data vs. etnografia cyfrowa; cyfrowe ślady i analiza osobowości użytkowników. Lektury: Jemielniak (2018); Żytomirski (2021). [SM_W03, SM_U01, SM_U02]
6. Gatekeeping i agenda setting - teoria selekcji informacji; mechanizm i skutki agenda setting; film 201eNie patrz w górę201d (McKay, 2021) jako studium przypadku. Lektura: Małecka. [SM_W02, SM_U02, SM_U03]
7. Dezinformacja i teorie spiskowe (1) - propaganda i dezinformacja: od mediów masowych do social mediów; typologia zniekształceń informacyjnych. Lektury: raport NASK (2019); artykuł ResearchGate (2024). [SM_W02, SM_U02, SM_K01]
8. Dezinformacja i teorie spiskowe (2) - deepfake jako nowe narzędzie dezinformacji; zniekształcenia informacyjne jako nowa kwestia społeczna. Lektury: Mania; Ciesiołkiewicz, Grewiński, Klimska. [SM_W02, SM_U02, SM_K01]
9. Big data - wielki wybuch danych (1) - cyfrowa gospodarka i nowe technologie; niewidzialna infrastruktura internetu - usługi chmurowe. Lektury: Śledziewska, Włoch (2020); Waszewski, Gurtowski (2021). [SM_W02, SM_W03, SM_U02]
10. Big data - wielki wybuch danych (2) - podmiot danych a mit „czarnej skrzynki”; krytyczna piśmienność danych jako praktyka oporu; case study: Ashley Madison. Lektura: Nguyen, Beijnon (2024). [SM_W02, SM_W03, SM_U02, SM_K01]
11. Sztuczna inteligencja - wprowadzenie - historia AI: przeszłość, teraźniejszość, przyszłość; polska opinia publiczna wobec AI. Lektury: Haenlein, Kaplan (2019); Konopka-Nowina. [SM_W02, SM_U02, SM_K01]
12. AI - antropomorfizacja i komunikacja - antropomorficzne reprezentacje ChatGPT; genderyzacja maszyn w komunikacji ekstrapersonalnej; implikacje społeczne. Lektury: van Es, Nguyen (2024); Skrzypiec. [SM_W02, SM_U02, SM_U03]
13. Bezpieczeństwo w sieci - dzieci i młodzież - dzieci (9-13 lat) jako użytkownicy internetu; rodzicielstwo cyfrowe - typy i postawy. Lektury: Oziębło; Czubkowska, Szymaniak. [SM_W02, SM_U02, SM_K02]
14. Bezpieczeństwo w sieci - patologie cyfrowe - tiktokizacja mediów społecznościowych; transmisja patologii społecznych do internetu: patoinfluencerzy i patostreamerzy. Lektury: Durmaj; Kułaga. [SM_W02, SM_U02, SM_K01, SM_K02]
15. Kolokwium zaliczeniowe - weryfikacja wiedzy i umiejętności z całości kursu. [SM_W01-W03, SM_U01-U03, SM_K01]

W cyklu 2022/23Z:

1. Zajęcia wprowadzające

2. Jakie są media? Jakie media być "powinny"?
Dyskusja, burza mózgów oraz debata na temat "Czy dostęp do informacji powinien być darmowy?"

3. Funkcje i funkcjonalności mediów społecznościowych.
Dyskusja i praca w grupach, przedstawienie stanowisk na temat poszczególnych platform i zaspokajanych przez nie potrzeb.

4. (De)konstrukcja klasyków: jak starzeje się Marshall McLuhan i czy naprawdę "rozumiał media"
Koncepcje mediów jako przedłużenia człowieka, medium jest przekazem oraz mediów zimnych i gorących.
Lektura obowiązkowa: McLuhan Herbert Marshall, Zrozumieć media. Przedłużenia człowieka, Wydawnictwa Naukowo Techniczne WNT 2004, str. 37-67, 397-428. Tekst zostanie udostępniony przez prowadzącą.

5-6. "Don't hate the player, hate the game". Kto ustala zasady gry? Agenda setting i gate keeping.
Lektura obowiązkowa:
Marta Jas-Koziarkiewicz, Kiedy wydarzenie może się stać newsem? Gatekeeping i selekcja źródeł informacji w komunikowaniu o Unii Europejskiej, „Zeszyty Prasoznawcze”, Kraków 2017, T. 60, nr 2 (230), s. 282-302. (PDF, dostarczy prowadząca)
Film: "Dont Look Up" ("Nie patrz w górę"), reż. Adam McKay, 2021 (dostępny na Netflixie)
Wideoesej: https://youtu.be/-lGp9F_-uZw

7. Od mediów tradycyjnych do mediów cyfrowych, od społeczeństwa tradycyjnego do cyfrowego
Lektura obowiązkowa:
Magdalena Szpunar, Nowe-stare medium. Internet między tworzeniem nowych modeli komunikacyjnych a repordukowaniem schematów komunikowania masowego, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2012, s. 11-44. Dostęp: https://www.magdalenaszpunar.com/_pliki/Nowe-stare%20medium_Szpunar.pdf
Aleksandra Skrabacz, Monika Lewińska-Krzak, Wpływ rewolucji cyfrowej na rozwój społeczeństwa informacyjnego oraz społeczną wartość informacji, [w:] Roczniki Nauk Społecznych, Tom 50 Nr 1 (2022): Tom 14 (50). Dostęp: https://ojs.tnkul.pl/index.php/rns/article/view/17189

8. Geneza i znaczenie Internetu z perspektywy socjologicznej
Lektura obowiązkowa:
Lektury obowiązkowe: Castells, Manuel. 2003. Nauka płynąca z historii Internetu, w: tenże, Galaktyka Internetu. Refleksje nad Internetem, biznesem i społeczeństwem, Poznań: Rebis, s. 19-46. (PDF, dostarczy prowadząca)
Justyna Hofmokl, Internet jako nowe dobro wspólne, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2009, s. 63-100, 108-119. Dostęp: http://otworzksiazke.pl/images/ksiazki/internet_jako_dobro_wspolne/internet_jako_dobro_wspolne.pdf

9. Jak to mierzyć, jak to badać? Socjologia mediów, socjologia cyfrowa, socjologia Internetu, netnografia…
Lektura obowiązkowa: Jemielniak, Dariusz. 2018. Socjologia 2.0: o potrzebie łączenia Big Data z etnografią cyfrową, wyzwaniach jakościowej socjologii cyfrowej i systematyzacji pojęć, „Studia Socjologiczne”, nr 2 (229), s. 7-29, dostęp: http://www.czasopisma.pan.pl/dlibra/publication/122461/edition/106740/content/socjologia-2-0-o-potrzebie-laczenia-big-data-z-etnografia-cyfrowa-wyzwaniach-jakosciowej-socjologii-cyfrowej-i-systematyzacji-pojec-jemielniak-dariusz

10. Zanurzeni w nowych mediach: Internet w życiu codziennym
Lektura obowiązkowa: CBOS. 2020. Korzystanie z internetu, komunikat z badań nr 85/2020, dostęp: https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2020/K_085_20.PDF
2022 Trust Report: Customer trust is earned or broken with every experience, dostęp: https://blog.adobe.com/en/publish/2022/03/15/2022-trust-report-customer-trust-is-earned-or-broken-with-every-experience
Raport "The Global State of Digital 2022", (PDF, dostarczy prowadząca)

11. Kto nas kupuje, kto nas sprzedaje. Wielki wybuch danych.
Lektura obowiązkowa:
Wielki wybuch danych, https://przemyslprzyszlosci.gov.pl/wielki-wybuch-danych/
Cambridge Analytica and Facebook: The Scandal and the Fallout So Far, „New York Times”, https://www.nytimes.com/2018/04/04/us/politics/cambridge-analytica-scandal-fallout.html

11. Human brands, czyli użytkownicy mówią "sprawdzam".
Lektura obowiązkowa:
Raport "Adobe Trust Report" (PDF, dostarczy prowadząca)
Humanising brands, dostęp: https://www.kantar.com/north-america/inspiration/brands/humanising-brands
Pam Moore, 13 Characteristics of Human Brands - and Why They’re Important, dostęp: https://www.socialmediatoday.com/news/13-characteristics-of-human-brands-and-why-theyre-important/519073/

12. Fake newsy, wojna informacyjna i dezinformacja.
Lektura obowiązkowa:
Raport "Zjawisko dezinformacji w dobie rewolucji cyfrowej. Państwo. Społeczeństwo. Polityka. Biznes", rozdział II "Społeczeństwo". dostęp: https://cyberpolicy.nask.pl/wp-content/uploads/2019/09/Raport_CP_Dezinformacja_ONLINE_s.pdf
Kłamstwo, prawda, post-prawda. Ralph Keyes w rozmowie z Łukaszem Pawłowskim, „Kultura liberalna”, dostęp: https://kulturaliberalna.pl/2016/11/29/keyes-post-prawda-wywiad/

14. Czy nowe media zmieniają ludzi?
Lektura obowiązkowa:
Sylwia Czubkowska, Marek Szymaniak, Trolle, amisze, cyfrowi przewodnicy i technologicznie obojętni. Jakim rodzajem rodzica jesteś?, "Spider's Web" dostęp: https://spidersweb.pl/plus/2021/10/rodzice-dziecko-cyfryzacja-technologie-wychowanie-lek-nastolatek-tiktok-youtube
Dyskusja.

15. Kolokwium zaliczeniowe.

W cyklu 2023/24Z:

1. Zajęcia wprowadzające

2. Jakie są media? Jakie media być "powinny"?
Dyskusja, burza mózgów oraz debata na temat "Czy dostęp do informacji powinien być darmowy?"

3. Funkcje i funkcjonalności mediów społecznościowych.
Dyskusja i praca w grupach, przedstawienie stanowisk na temat poszczególnych platform i zaspokajanych przez nie potrzeb.

15. Kolokwium zaliczeniowe.

W cyklu 2024/25Z:

1. zajęcia wprowadzające i warunki zaliczenia
2. dyskusja: Jakie są media? Jakie media być "powinny"? Funkcje i funkcjonalności mediów społecznościowych
3. dyskusja i praca w grupach, przedstawienie stanowisk na temat poszczególnych platform i zaspokajanych przez nie potrzeb
4 i 5. Od mediów tradycyjnych do mediów cyfrowych, od społeczeństwa tradycyjnego do cyfrowego
Magdalena Szpunar, Nowe-stare medium. Internet między tworzeniem nowych modeli komunikacyjnych a repordukowaniem schematów komunikowania masowego, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2012, s. 11-44, dostęp: https://www.magdalenaszpunar.com/_pliki/Nowe-stare%20medium_Szpunar.pdf
Aleksandra Skrabacz, Monika Lewińska-Krzak, Wpływ rewolucji cyfrowej na rozwój społeczeństwa informacyjnego oraz społeczną wartość informacji, [w:] Roczniki Nauk Społecznych, Tom 50 Nr 1 (2022): Tom 14 (50), dostęp: https://ojs.tnkul.pl/index.php/rns/article/view/17189
6. Geneza i znaczenie Internetu z perspektywy socjologicznej
Jacek Kulbaka, “Internet - od historii do współczesności. Geneza, rozwój, znaczenie” [w:] “International journal of new economics and social sciences”, 2023, dostęp: https://ijoness.com/resources/html/article/details?id=620547&language=pl
Jan Waszewski, Maciej Gurtowski, Niewidzialna infrastruktura Internetu - usługi chmurowe jako krytyczny element środowiska bezpieczeństwa. Przypadek Amazona [w:] “Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego”, 2021, dostęp: http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_4467_20801335PBW_21_021_14298
7. Jak to mierzyć, jak to badać? Socjologia mediów, socjologia cyfrowa, socjologia Internetu, netnografia…
Lektura obowiązkowa: Jemielniak, Dariusz. 2018. Socjologia 2.0: o potrzebie łączenia Big Data z etnografią cyfrową, wyzwaniach jakościowej socjologii cyfrowej i systematyzacji pojęć, „Studia Socjologiczne”, nr 2 (229), s. 7-29, dostęp: http://www.czasopisma.pan.pl/dlibra/publication/122461/edition/106740/content/socjologia-2-0-o-potrzebie-laczenia-big-data-z-etnografia-cyfrowa-wyzwaniach-jakosciowej-socjologii-cyfrowej-i-systematyzacji-pojec-jemielniak-dariusz
Michał Żytomirski, “Określanie osobowości użytkowników Internetu poprzez analizowanie ich cyfrowych śladów w świetle wybranych badań dr. Michała Kosińskiego” [w:] “ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS”, 2021, dostęp: https://czasopisma.uni.lodz.pl/librorum/article/view/10849
8. Gate keeping, agenda setting, framing i priming
Barbara Małecka, Selekcja informacji w mediach w oparciu o teorię Agendy Setting,
„Conversatoria Linguistica”, (10), 149–160. Dostęp: https://czasopisma.uph.edu.pl/conversatorialinguistica/article/view/1058
Film: “Dont Look Up” (“Nie patrz w górę"”), reż. Adam McKay, 2021.
9. Bańki filtrujące, fake newsy, dezinformacja i teorie spiskowe
Raport "Zjawisko dezinformacji w dobie rewolucji cyfrowej. Państwo. Społeczeństwo. Polityka. Biznes", rozdział II "Społeczeństwo". dostęp: https://cyberpolicy.nask.pl/wp-content/uploads/2019/09/Raport_CP_Dezinformacja_ONLINE_s.pdf
Coronavirus: Conspiracy Theories: Last Week Tonight with John Oliver (HBO),John Oliver, 2020.
Przemysław Krysiński, Małgorzata Kowalska-Chrzanowska, “Wykorzystanie narzędzi do monitoringu internetu w badaniach informacji na temat wojny w Ukrainie na przykładzie działania aplikacji Brand24” [w:] „Polityka i Społeczeństwo” 3(21), 2023, dostęp: http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_15584_polispol_2023_3_10
10. Dezinformacja
Armitage, R., & Vaccari, C. (2021). Misinformation and disinformation. In H. Tumber & S. Waisbord (Eds.), The Routledge Companion to Media Disinformation and Populism (pp. 38–48). Routledge (PDF dostarczy prowadząca)
Bernstein, J. (2021). Bad News: Selling the story of disinformation. Harper’s Magazine, September 2021. https://harpers.org/archive/2021/09/bad-news-selling-the-story-of-disinformation/
Można też odsłuchać podcast - rozmowę z autorem (treści się w dużej mierze pokrywają, więc jak kto woli): https://harpers.org/2021/09/bad-news-disinformation/
11. Wielki wybuch danych
Abu Muna Almaududi Ausat, “The Role of Social Media in Shaping Public Opinion and Its Influence on Economic Decisions” [w:] “Technology and Society Perspectives”, 2023, pages 35–44, dostęp: https://journal.literasisainsnusantara.com/index.php/tacit/article/view/37
Dennis Nguyen, Bjorn Beijnon, “The data subject and the myth of the ‘black box’ data communication and critical data literacy as a resistant practice to platform exploitation” [w:] “Information, Communication & Society”, 2024, dostęp: https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/1369118X.2023.2205504?needAccess=true
Katarzyna Śledziewska, Renata Włoch, “Cyfrowa gospodarka. Jak nowe technologie zmieniają świat”, 2020, s. 63-93, dostęp: https://wuw.pl/data/include/cms//Gospodarka_cyfrowa_Sledziewska_Katarzyna_Wloch_Renata_red_2020.pdf?v=1586519403699
12. AI cz. 1
Haenlein, M., Kaplan, A. (2019). A Brief History of Artificial Intelligence: On the Past, Present, and Future of Artificial Intelligence. „California Management Review”, Vol. 61, nr 4, dostęp: https://www.researchgate.net/publication/334539401_A_Brief_History_of_Artificial_Intelligence_On_the_Past_Present_and_Future_of_Artificial_Intelligence
Karin van Es, Dennis Nguyen, “Your friendly AI assistant”: the anthropomorphic self‑representations of ChatGPT and its implications for imagining AI” [w: ] “AI & Society”, 2024, dostęp: https://www.researchgate.net/publication/385299563_Your_friendly_AI_assistant_the_anthropomorphic_self-representations_of_ChatGPT_and_its_implications_for_imagining_AI
Jaskowska, B. (2023). “Książki pisane przez sztuczną inteligencję: Teraźniejszość oraz refleksje i pytania o przyszłość” [w:] “Perspektywy Kultury”, 2023, dostęp: https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2623/2447
13. AI cz. 2.
Haenlein, M., Kaplan, A. (2018). Siri, Siri, in my hand: Who’s the fairest in the land? On the interpretations, illustrations, and implications of artificial intelligence. „Business Horizons”, Vol. 62, nr 1, dostęp: https://www.researchgate.net/publication/328761767_Siri_Siri_in_my_hand_Who's_the_fairest_in_the_land_On_the_interpretations_illustrations_and_implications_of_artificial_intelligence
Michael A. Peters, Liz Jackson, Marianna Papastephanou i in., “AI and the future of humanity: ChatGPT-4, philosophy and education - Critical responses” [w:] “Educational Philosophy and Theory” 2023, dostęp: https://www.researchgate.net/publication/371275148_AI_and_the_future_of_humanity_ChatGPT-4_philosophy_and_education_-_Critical_responses
14. Czy nowe media zmieniają ludzi?
Sylwia Czubkowska, Marek Szymaniak, Trolle, amisze, cyfrowi przewodnicy i
technologicznie obojętni. Jakim rodzajem rodzica jesteś?, “Spider’s Web”; dostęp: https://spidersweb.pl/plus/2021/10/rodzice-dziecko-cyfryzacja-technologie-wychowanie-lek-nastolatek-tiktok-youtube
Małgorzata Gruchoła, Małgorzata Tatala, “Problematyczne używanie internetu a style rozmowy pokolenia Z” [w:] Roczniki Kulturoznawcze, Tom XV, 2024, dostęp: https://journals.indexcopernicus.com/api/file/viewByFileId/2008361.
Paweł Nowak, “Transformacja cyfrowa a kondycja ludzka. O relacjach międzyludzkich i matrycy transcendentalnej” [w:] “Seminare. Poszukiwania naukowe”, Tom 43 Nr 1, 2022, dostęp: https://czasopisma.uksw.edu.pl/index.php/s/article/view/10072/8788
15. Kolokwium zaliczeniowe

W cyklu 2025/26Z:

[1] 7 października, wtorek: [zajęcia wprowadzające]
Zasady zaliczenia, przebieg kursu. Dyskusja na temat roli mediów we współczesnym społeczeństwie.
[2] 14 października, wtorek: [wprowadzenie do krytycznej historii Internetu]
Jacek Kulbaka, “Internet - od historii do współczesności. Geneza, rozwój, znaczenie” [w:] “International journal of new economics and social sciences”, 2023, dostęp: https://ijoness.com/resources/html/article/details?id=620547&language=pl
[3] 21 października, wtorek: [Internet z perspektywy socjologicznej 1]
Magdalena Szpunar, Nowe-stare medium. Internet między tworzeniem nowych modeli komunikacyjnych a repordukowaniem schematów komunikowania masowego, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2012, s. 11-44, dostęp: https://www.magdalenaszpunar.com/_pliki/Nowe-stare%20medium_Szpunar.pdf
Aleksandra Skrabacz, Monika Lewińska-Krzak, Wpływ rewolucji cyfrowej na rozwój społeczeństwa informacyjnego oraz społeczną wartość informacji, [w:] Roczniki Nauk Społecznych, Tom 50 Nr 1 (2022): Tom 14 (50), dostęp: https://ojs.tnkul.pl/index.php/rns/article/view/17189
[4] 28 października, wtorek: [Internet z perspektywy socjologicznej 2]
Marta Juza, INTERNET W ŻYCIU SPOŁECZNYM – NADZIEJE, OBAWY, KRYTYKA, https://uwm.edu.pl/dziennikarstwo/pliki/article/862/Juza_Internet_w_zyciu_spolecznym.pdf
Dominik Batorski, Internet a usieciowienie relacji społecznych, dostęp: https://nck.pl/upload/archiwum_kw_files/artykuly/4._dominik_batorski_-_internet_a_usieciowienie_relacji_spolecznych.pdf
Małgorzata Durmaj, Globalizacja w perspektywie polskiego środowiska medialnego: studia przypadków NK.pl a Facebook i Allegro a Amazon, dostęp: https://compress.edu.pl/en/issues/item/globalizacja-w-perspektywie-polskiego-srodowiska-medialnego-studia-przypadkow
[5] 4 listopada, wtorek: [metodologia badań Internetu]
Jemielniak, Dariusz. 2018. Socjologia 2.0: o potrzebie łączenia Big Data z etnografią cyfrową, wyzwaniach jakościowej socjologii cyfrowej i systematyzacji pojęć, „Studia Socjologiczne”, nr 2 (229), s. 7-29, dostęp: http://www.czasopisma.pan.pl/dlibra/publication/122461/edition/106740/content/socjologia-2-0-o-potrzebie-laczenia-big-data-z-etnografia-cyfrowa-wyzwaniach-jakosciowej-socjologii-cyfrowej-i-systematyzacji-pojec-jemielniak-dariusz
Michał Żytomirski, “Określanie osobowości użytkowników Internetu poprzez analizowanie ich cyfrowych śladów w świetle wybranych badań dr. Michała Kosińskiego” [w:] “ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS”, 2021, dostęp: https://czasopisma.uni.lodz.pl/librorum/article/view/10849
[6] 18 listopada, wtorek: [gatekeeping i agenda setting]
Barbara Małecka, Selekcja informacji w mediach w oparciu o teorię Agendy Setting,
„Conversatoria Linguistica”, (10), 149–160. Dostęp: https://czasopisma.uph.edu.pl/conversatorialinguistica/article/view/1058
Film: “Dont Look Up” (“Nie patrz w górę”), reż. Adam McKay, 2021.
[7] 25 listopada, wtorek: [bańki filtrujące, fake newsy, dezinformacja i teorie spiskowe 1]
Propaganda i dezinformacja - zarządzanie informacją w przestrzeni medialnej. Od klasycznych środków masowego przekazu do internetowych mediów społecznościowych
https://www.researchgate.net/publication/390724971_Propaganda_i_dezinformacja_-zarzadzanie_informacja_w_przestrzeni_medialnej_Od_klasycznych_srodkow_masowego_przekazu_do_internetowych_mediow_spolecznosciowych
Raport "Zjawisko dezinformacji w dobie rewolucji cyfrowej. Państwo. Społeczeństwo. Polityka. Biznes", rozdział II "Społeczeństwo". dostęp: https://cyberpolicy.nask.pl/wp-content/uploads/2019/09/Raport_CP_Dezinformacja_ONLINE_s.pdf
[8] 2 grudnia, wtorek: [bańki filtrujące, fake newsy, dezinformacja i teorie spiskowe 1]
Katarzyna Mania, “Deepfake: nowe narzędzie dezinformacji we współczesnej fotografii”, dostęp: https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/48b608ab-a4be-4bb5-9909-f0650686040c/content
Konrad Ciesiołkiewicz, Mirosław Grewiński, Agnieszka Klimska, “Dezinformacja i inne zniekształcenia informacyjne jako nowa kwestia społeczna”, dostęp:
https://www.researchgate.net/publication/392551483_Dezinformacja_i_inne_znieksztalcenia_informacyjne_jako_nowa_kwestia_spoleczna
[9] 9 grudnia, wtorek: [wielki wybuch danych 1]
Katarzyna Śledziewska, Renata Włoch, “Cyfrowa gospodarka. Jak nowe technologie zmieniają świat”, 2020, s. 63-93, dostęp: https://wuw.pl/data/include/cms//Gospodarka_cyfrowa_Sledziewska_Katarzyna_Wloch_Renata_red_2020.pdf?v=1586519403699
Jan Waszewski, Maciej Gurtowski, Niewidzialna infrastruktura Internetu - usługi chmurowe jako krytyczny element środowiska bezpieczeństwa. Przypadek Amazona [w:] “Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego”, 2021, dostęp: http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_4467_20801335PBW_21_021_14298
[10] 16 grudnia, wtorek: [wielki wybuch danych 2]
Dennis Nguyen, Bjorn Beijnon, “The data subject and the myth of the ‘black box’ data communication and critical data literacy as a resistant practice to platform exploitation” [w:] “Information, Communication & Society”, 2024, dostęp: https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/1369118X.2023.2205504?needAccess=true
Ashley Madison YT
[11] 8 stycznia, czwartek: [wprowadzenie do AI]
Haenlein, M., Kaplan, A. (2019). A Brief History of Artificial Intelligence: On the Past, Present, and Future of Artificial Intelligence. „California Management Review”, Vol. 61, nr 4, dostęp: https://www.researchgate.net/publication/334539401_A_Brief_History_of_Artificial_Intelligence_On_the_Past_Present_and_Future_of_Artificial_Intelligence
Maria Konopka-Nowina, „Każdy zna się na AI”. Przegląd badań polskiej opinii publicznej na temat sztucznej inteligencji, https://ruj.uj.edu.pl/entities/publication/dbf1e359-27ef-4bb4-8a57-b8669071820f
[12] 13 stycznia, wtorek: [AI]
Karin van Es, Dennis Nguyen, “Your friendly AI assistant”: the anthropomorphic self‑representations of ChatGPT and its implications for imagining AI” [w: ] “AI & Society”, 2024, dostęp: https://www.researchgate.net/publication/385299563_Your_friendly_AI_assistant_the_anthropomorphic_self-representations_of_ChatGPT_and_its_implications_for_imagining_AI
Aleksandra Skrzypiec, Rola antropomorfizacji i genderyzacji maszyn w komunikacji ekstrapersonalnej, dostęp: https://compress.edu.pl/e-wydania/item/rola-antropomorfizacji-i-genderyzacji-maszyn-w-komunikacji-ekstrapersonalnej
[13] 20 stycznia, wtorek: [bezpieczeństwo w sieci]
Patrycja Oziębło, “Dzieci w wieku między 9 a 13 rokiem życia jako użytkownicy internetu”, dostęp: https://compress.edu.pl/en/journal/authors/item/dzieci-w-wieku-miedzy-9-a-13-rokiem-zycia-jako-odbiorcy-internetu
Sylwia Czubkowska, Marek Szymaniak, “Trolle, amisze, cyfrowi przewodnicy i technologicznie obojętni. Jakim rodzajem rodzica jesteś?”, “Spider’s Web”; dostęp: https://spidersweb.pl/plus/2021/10/rodzice-dziecko-cyfryzacja-technologie-wychowanie-lek-nastolatek-tiktok-youtube
[14] 27 stycznia, wtorek: [bezpieczeństwo w sieci]
Małgorzata Durmaj, “Tiktokizacja social mediów w perspektywie wieku użytkowników”, dostęp: https://ejournals.eu/czasopismo/zeszyty-prasoznawcze/artykul/tiktokizacja-social-mediow-w-perspektywie-wieku-uzytkownikow-analiza-wykorzystywania-mediow-spolecznosciowych-na-podstawie-zogniskowanych-wywiadow-grupowych
Wojciech Kułaga, “Transmisja patologii społecznych do internetu. Zagrożenia związane z medialną aktywnością patoinfluenserów, patostreamerów i patoużytkowników”, dostęp: https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_51480_compress_2021_4-2_313
[15] 3 lutego, wtorek: [kolokwium zaliczeniowe]

Całkowity nakład pracy studenta

30 h - udział w ćwiczeniach/konwersatorium 20 h - konsultacje stacjonarne i online 30 h - przygotowanie do bieżących zajęć (lektury obowiązkowe) 10 h - zapoznanie się z literaturą uzupełniającą 10 h - przygotowanie do kolokwium zaliczeniowego Łącznie: 100 h (4 ECTS; 1 ECTS = 25 h)

Efekty uczenia się - wiedza

SM_W01, K_W01, K_W03 Charakteryzuje kluczowe podejścia teoretyczne w socjologii mediów oraz opisuje relacje między mediami a społeczeństwem w perspektywie historycznej i współczesnej. SM_W02, K_W03, K_W04 Wyjaśnia mechanizmy medialnie zapośredniczonych procesów społecznych i kulturowych: algorytmizacja, platformizacja, bańki filtrujące, agenda setting, gatekeeping, dezinformacja, big data. SM_W03, K_W02 Identyfikuje podstawowe metody badań stosowane w socjologii cyfrowej i medioznawstwie (etnografia cyfrowa, big data, analiza śladów cyfrowych) oraz rozróżnia ich możliwości i ograniczenia.

Efekty uczenia się - umiejętności

SM_U01, K_U01 Wyszukuje, selekcjonuje i krytycznie ocenia naukowe źródła dotyczące socjologii mediów, stosując zasady weryfikacji tekstu akademickiego. SM_U02, K_U02 Stosuje podstawową wiedzę socjologiczną i medioznawczą do opisu oraz krytycznej analizy wybranych zjawisk cyfrowych (dezinformacja, AI, big data, toksyczne treści online). SM_U03, K_U04 Formułuje i uzasadnia własne stanowisko w dyskusji akademickiej, odwołując się do literatury przedmiotu i rzeczowych argumentów.

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

SM_K01, K_K01 Krytycznie ocenia własną wiedzę i umiejętności z zakresu socjologii mediów, identyfikuje obszary wymagające pogłębienia i wykazuje gotowość do samokształcenia. SM_K02, K_K03, K_K04 Aktywnie uczestniczy w dyskusji i pracy grupowej, odpowiedzialnie przygotowując się do kolejnych zajęć i konstruktywnie współtworząc przestrzeń akademickiej wymiany argumentów.

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2025/26Z:

Marek Jeziński
Olga Wadowska

W cyklu 2022/23Z:

Olga Wadowska

W cyklu 2024/25Z:

Olga Wadowska

W cyklu 2023/24Z:

Olga Wadowska

Metody dydaktyczne

Metody podające: wykład konwersatoryjny - wprowadzenie do teorii i zjawisk z pytaniami kierowanymi do grupy [SM_W01, SM_W02, SM_W03]; wykład problemowy - stawianie pytań otwartych wokół kontrowersyjnych zjawisk medialnych (dezinformacja, AI, big data) [SM_W02, SM_U03]; opis i pogadanka - wyjaśnianie pojęć z ilustracją przykładami z bieżących wydarzeń medialnych [SM_W01, SM_W02]. Metody poszukujące: metoda ćwiczeniowa - praca z tekstami naukowymi: rozumienie, parafrazowanie, dyskusja nad tezami [SM_U01, SM_U03, SM_K01]; giełda pomysłów (burza mózgów) - generowanie i porządkowanie interpretacji zjawisk medialnych w grupie [SM_U02, SM_U03, SM_K02]; studium przypadku - analiza konkretnych fenomenów (np. Ashley Madison, deepfake, patostreaming, kampanie dezinformacyjne) [SM_W02, SM_U02, SM_K01]; klasyczna metoda problemowa - samodzielne formułowanie hipotez i wnioskowanie na podstawie danych i tekstów [SM_U02, SM_U03]; metoda obserwacji - śledzenie bieżących zjawisk w mediach cyfrowych i odnoszenie ich do teorii omawianych na zajęciach [SM_W02, SM_U02, SM_K02]; metody wymiany i dyskusji - moderowana dyskusja po każdej lekturze; argumentacja oparta na źródłach [SM_U03, SM_K01, SM_K02].

Metody dydaktyczne podające

- wykład problemowy
- pogadanka
- opis
- wykład konwersatoryjny

Metody dydaktyczne poszukujące

- studium przypadku
- giełda pomysłów
- obserwacji
- projektu
- ćwiczeniowa
- klasyczna metoda problemowa

Rodzaj przedmiotu

przedmiot obligatoryjny

Wymagania wstępne

Student zna podstawowe teorie komunikowania masowego i społecznego oraz rozumie mechanizmy oddziaływania mediów na odbiorców. Potrafi analizować procesy komunikacyjne w kontekście społecznym, w tym zjawiska takie jak mediatyzacja, komunikowanie polityczne, propaganda i dezinformacja oraz komunikowanie online.

Kryteria oceniania

Składowe oceny końcowej (łącznie 80 pkt):

1. Obecność na zajęciach (15 pkt, 1 pkt × 15 zajęć) - dopuszczalne 2 nieobecności nieusprawiedliwione; trzecia wymaga odrobienia, czwarta skutkuje niezaliczeniem kursu. Weryfikowany efekt: SM_K02.
2. Wejściówki - 6 szt. (12 pkt, 2 pkt × 6) - krótkie pisemne sprawdziany ze znajomości lektur przypisanych do danych zajęć; termin losowy, niezapowiedziany. Minimum 7 pkt (60%) do zaliczenia tej części. Weryfikowane efekty: SM_U01, SM_W01, SM_W02.
3. Aktywność na zajęciach (26 pkt, 2 pkt × 13 zajęć) - ocena ciągła: trafność argumentów, odwołania do lektury, jakość pytań i odpowiedzi w dyskusji. Minimum 15 pkt (60%) do zaliczenia tej części. Weryfikowane efekty: SM_U02, SM_U03, SM_K01, SM_K02.
4. Kolokwium zaliczeniowe (27 pkt) - pisemne: pytania otwarte (analiza zjawiska) i pojęciowe (definicje/wyjaśnienia). Minimum 16 pkt (60%) do zaliczenia kolokwium. Weryfikowane efekty: SM_W01-W03, SM_U01-U03, SM_K01.

Warunek zaliczenia: uzyskanie minimum 60% punktów w każdej z trzech głównych kategorii (wejściówki, aktywność, kolokwium) ORAZ minimum 60% punktów łącznie (min. 48/80 pkt). Niespełnienie warunku w którejkolwiek kategorii skutkuje niezaliczeniem przedmiotu niezależnie od wyniku łącznego.

Skala ocen: 0-59% - 2,0; 60-74% - 3,0; 75-80% - 3,5; 81-85% - 4,0; 86-90% - 4,5; 91-100% - 5,0.

Kryteria oceny wejściówek i aktywności:
- Znajomość lektury (wejściówka): ocena niedostateczna - brak przygotowania, odpowiedź nie na temat; ocena dostateczna - częściowa znajomość, błędy merytoryczne; ocena dobra - poprawna znajomość kluczowych tez i pojęć.
- Jakość argumentacji (aktywność): ocena niedostateczna - brak wypowiedzi lub wypowiedź bez uzasadnienia; ocena dostateczna - wypowiedź ogólna, próba odniesienia do tekstu; ocena dobra - trafna argumentacja z odwołaniem do źródła.
- Postawa w dyskusji (aktywność): ocena niedostateczna - bierność, brak reakcji na argumenty innych; ocena dostateczna - sporadyczna aktywność, słucha bez interakcji; ocena dobra - aktywny udział, reaguje na argumenty, zadaje pytania.

Kryteria oceny kolokwium:
- Znajomość teorii i pojęć: ocena niedostateczna - liczne błędy, brak znajomości podstawowych pojęć; ocena dostateczna - poprawne podstawy, nieliczne braki; ocena dobra - poprawna wiedza z trafnymi przykładami; ocena bardzo dobra - pełna, usystematyzowana wiedza, sprawna terminologia.
- Analiza zjawisk medialnych: ocena niedostateczna - brak analizy, opis powierzchowny; ocena dostateczna - prosta analiza bez powiązań teorii z praktyką; ocena dobra - poprawna analiza z odwołaniem do teorii; ocena bardzo dobra - pogłębiona analiza, wieloperspektywiczne ujęcie.
- Argumentacja i wnioski: ocena niedostateczna - brak uzasadnień lub wnioski błędne; ocena dostateczna - proste uzasadnienie, wnioski cząstkowe; ocena dobra - spójna argumentacja, poprawne wnioski; ocena bardzo dobra - spójna i krytyczna argumentacja, precyzyjne wnioski.

Literatura

Literatura przypisana do zajęć (obowiązkowa):

- [2] Kulbaka, J. (2023). Internet - od historii do współczesności. International Journal of New Economics and Social Sciences. Dostęp: ijoness.com
- [3] Szpunar, M. (2012). Nowe-stare medium. Internet między tworzeniem nowych modeli komunikacyjnych a reprodukowaniem schematów komunikowania masowego. Wyd. IFiS PAN, s. 11-44.
- [3] Skrabacz, A., Lewińska-Krzak, M. (2022). Wpływ rewolucji cyfrowej na rozwój społeczeństwa informacyjnego. Roczniki Nauk Społecznych, 50(1).
- [4] Juza, M. Internet w życiu społecznym - nadzieje, obawy, krytyka. Dostęp: uwm.edu.pl
- [4] Batorski, D. Internet a usieciowienie relacji społecznych. Dostęp: nck.pl
- [4] Durmaj, M. Globalizacja w perspektywie polskiego środowiska medialnego. Dostęp: compress.edu.pl
- [5] Jemielniak, D. (2018). Socjologia 2.0: o potrzebie łączenia Big Data z etnografią cyfrową. Studia Socjologiczne, 2(229), s. 7-29.
- [5] Żytomirski, M. (2021). Określanie osobowości użytkowników Internetu poprzez analizowanie ich cyfrowych śladów. Acta Universitatis Lodziensis.
- [6] Małecka, B. Selekcja informacji w mediach w oparciu o teorię Agendy Setting. Conversatoria Linguistica, (10), 149-160.
- [7] Propaganda i dezinformacja - zarządzanie informacją w przestrzeni medialnej. ResearchGate, 2024.
- [7] Raport: Zjawisko dezinformacji w dobie rewolucji cyfrowej (rozdz. II). NASK/Cyberpolicy, 2019.
- [8] Mania, K. Deepfake: nowe narzędzie dezinformacji we współczesnej fotografii. Dostęp: ruj.uj.edu.pl
- [8] Ciesiołkiewicz, K., Grewiński, M., Klimska, A. (2025). Dezinformacja i inne zniekształcenia informacyjne jako nowa kwestia społeczna. ResearchGate.
- [9] Śledziewska, K., Włoch, R. (red.). (2020). Cyfrowa gospodarka. Jak nowe technologie zmieniają świat. WUW, s. 63-93.
- [9] Waszewski, J., Gurtowski, M. (2021). Niewidzialna infrastruktura Internetu - usługi chmurowe. Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
- [10] Nguyen, D., Beijnon, B. (2024). The data subject and the myth of the 'black box'. Information, Communication & Society.
- [11] Haenlein, M., Kaplan, A. (2019). A Brief History of Artificial Intelligence. California Management Review, 61(4).
- [11] Konopka-Nowina, M. „Każdy zna się na AI”. Przegląd badań polskiej opinii publicznej na temat sztucznej inteligencji. Dostęp: ruj.uj.edu.pl
- [12] van Es, K., Nguyen, D. (2024). „Your friendly AI assistant”: the anthropomorphic self-representations of ChatGPT. AI & Society.
- [12] Skrzypiec, A. Rola antropomorfizacji i genderyzacji maszyn w komunikacji ekstrapersonalnej. Dostęp: compress.edu.pl
- [13] Oziębło, P. Dzieci w wieku między 9 a 13 rokiem życia jako użytkownicy internetu. Dostęp: compress.edu.pl
- [13] Czubkowska, S., Szymaniak, M. Trolle, amisze, cyfrowi przewodnicy i technologicznie obojętni. Spider's Web.
- [14] Durmaj, M. (2024). Tiktokizacja social mediów w perspektywie wieku użytkowników. Zeszyty Prasoznawcze. Dostęp: ejournals.eu
- [14] Kułaga, W. (2021). Transmisja patologii społecznych do internetu. Compress.edu.pl.

Literatura uzupełniająca:

- van Dijck, J., Poell, T., de Waal, M. (2018). The Platform Society. Oxford: OUP.
- Zuboff, S. (2020). Wiek kapitalizmu inwigilacji. Warszawa: Zysk i S-ka.
- Wardle, C., Derakhshan, H. (2017). Information Disorder. Toward an interdisciplinary framework for research and policymaking. Council of Europe. Dostęp: rm.coe.int
- Noble, S.U. (2018). Algorithms of Oppression. How Search Engines Reinforce Racism. New York: NYU Press.
- Kahneman, D., Sibony, O., Sunstein, C.R. (2022). Szum. Wady ludzkiego osądu. Warszawa: Media Rodzina.

W cyklu 2022/23Z:

Przypisana do zajęć

W cyklu 2023/24Z:

Przypisana do zajęć

W cyklu 2024/25Z:

Przypisana do zajęć

W cyklu 2025/26Z:

Przypisana do zajęć

Uwagi

W cyklu 2022/23Z:

Brak

W cyklu 2023/24Z:

Brak

W cyklu 2024/25Z:

Brak

W cyklu 2025/26Z:

Brak

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2401-D-S1-3-SM w USOSweb