Medycyna paliatywna
1600-Lek5MPAL-J
Medycyna paliatywna to dział medycyny i specjalność lekarska (od 1999 r) zajmująca się łagodzeniem dolegliwości i zaspokajaniem potrzeb osób z nieuleczalnymi i postępującymi chorobami oraz będących u kresu życia.
Opieka paliatywna według Europejskiego Towarzystwa Opieki Paliatywnej jest to aktywna, wszechstronna, całościowa (holistyczna) opieka nad chorymi, których schorzenia nie poddają się już leczeniu przyczynowemu, mająca na celu zaspokojenie wielorakich cielesnych, psychicznych i duchowych potrzeb chorych oraz zapewnienia wsparcia ich rodzinom podczas choroby i w okresie osierocenia, sprawowana przez wielospecjalistyczny zespół. Wg WHO z 2020 roku, opieka paliatywna to podejście, które poprawia jakość życia pacjentów (dorosłych i dzieci) oraz ich rodzin, którzy borykają się z problemami związanymi z chorobami zagrażającymi życiu. Zapobiega i łagodzi cierpienie poprzez wczesną identyfikację, prawidłową ocenę oraz leczenie bólu i innych problemów fizycznych, psychospołecznych lub duchowych.
Duchowość według Polskiego Towarzystwa Opieki Duchowej w Medycynie to wymiar ludzkiego życia stanowiący odniesienie do transcendencji i innych wartości egzystencjalnie ważnych.
Duchowość obejmuje:
1. religijność człowieka, zwłaszcza jego relacje z Bogiem, a także zwyczaje i praktyki oraz życie wspólnotowe
2. poszukiwania egzystencjalne odnoszące się szczególnie
o do sensu życia, cierpienia i śmierci oraz do odpowiedzi na pytanie o własną godność i o to kim się jest jako osoba
o do sfery wolności i odpowiedzialności, nadziei i rozpaczy, pojednania i przebaczenia, miłości i radości
wartości, którymi żyje człowiek, zwłaszcza jego relacje z samym sobą i z innymi ludźmi, stosunek do pracy, natury, sztuki i kultury, jego wybory w sferze moralności i etyki oraz „samo życie”.
Podczas wykładów i ćwiczeń z medycyny paliatywnej student powinien zdobyć podstawową wiedzę z zakresu medycyny paliatywnej:
a. rozumieć podstawowe założenia opieki paliatywnej
b. wiedzieć jak diagnozować ból i inne objawy u pacjenta objętego opieką paliatywną
c. znać wytyczne (rekomendacje) WHO leczenia bólu przewlekłego, EAPC 2012
d. znać analgetyki i koanalgetyki (zasady leczenia i objawy niepożądane)
e. rozumieć specyfikę bólu neuropatycznego (przyczyny, cechy bólu i zasady leczenia)
f. wiedzieć jak postępować w przypadku: duszności, kaszlu, rzężenia, czkawki, grzybicy jamy ustnej, zaburzeń połykania, zgagi, braku apetytu, nudności i wymiotów, zaparcia, biegunki, wodobrzusza, hiperkalcemii, krwotoku, krwiomoczu, suchości skóry, świądu, potów, odleżyn, obrzęku limfatycznego, zespołu żyły głównej górnej, ucisku na rdzeń kręgowy, kacheksji, zmęczenia w chorobie nowotworowej (CRF).
g. rozumieć główne założenia i zasady etyczne związane z końcem życia
h. być świadomym psychologicznych, duchowych, społecznych i socjalnych potrzeb pacjenta
i. znać podstawowe zasady dobrej, prawidłowej komunikacji a w szczególności przekazywania złej wiadomości
j. być w stanie przewidzieć w fazie umierania podstawowe potrzeby i ewentualne problemy pacjenta oraz rodziny/opiekunów
k. rozumieć podstawowe zasady fizjoterapii oraz wiedzieć jak postępować w bólu mięśniowo-powięziowym oraz obrzęku limfatycznym
l. wiedzieć, kiedy kwalifikować/dyskwalifikować do leczenia żywieniowego (dojelitowe, pozajelitowe),
ł. znać pojęcie i sfery duchowości, rozumieć znaczenie opieki duchowej,
m. umieć rozeznawać potrzeby duchowe i ból duchowy pacjenta – rozumieć potrzebę uwzględniania ich w procesie terapeutycznym.
n. nabyć umiejętność prowadzenia dialogu nastawionego na: znalezienie niezaspokojonych potrzeb duchowych chorego, wzmacnianie poczucia godności, pomoc w poszukiwaniu sensu,
o. umieć rozpoznać kryzys duchowy, poznać zasady współpracy z kapelanem, włączania praktyk religijnych chorego w strategię świadczenia opieki zdrowotnej.
p. uświadomić sobie konieczność dbałości lekarza o siebie, o swój osobisty rozwój duchowy.
Wykład ma za zadanie zdobycie i utrwalenie wiedzy z zakresu medycyny paliatywnej.
Ćwiczenia poświęcone są nabyciu umiejętności praktycznych z zakresu postępowania w różnych stanach w trakcie opieki paliatywnej nad chorym i jego rodziną.
|
W cyklu 2024/25:
Podczas wykładów i ćwiczeń z medycyny paliatywnej student powinien zdobyć podstawową wiedzę z zakresu medycyny paliatywnej:
a. rozumieć podstawowe założenia opieki paliatywnej
b. wiedzieć jak diagnozować ból i inne objawy u pacjenta objętego opieką paliatywną
c. znać wytyczne (rekomendacje) WHO leczenia bólu przewlekłego
d. znać analgetyki i koanalgetyki (zasady leczenia i objawy niepożądane)
e. rozumieć specyfikę bólu neuropatycznego (przyczyny, cechy bólu i zasady leczenia)
f. wiedzieć jak postępować w przypadku: duszności, kaszlu, rzężenia, czkawki, grzybicy jamy ustnej, zaburzeń połykania, zgagi, braku apetytu, nudności i wymiotów, zaparcia, biegunki, wodobrzusza, hiperkalcemii, krwotoku, krwiomoczu, suchości skóry, świądu, potów, odleżyn, obrzęku limfatycznego, zespołu żyły głównej górnej, ucisku na rdzeń kręgowy, kacheksji, zmęczenia w chorobie nowotworowej (CRF).
g. rozumieć główne założenia i zasady etyczne związane z końcem życia
h. być świadomym psychologicznych, duchowych, społecznych i socjalnych potrzeb pacjenta
i. znać podstawowe zasady dobrej, prawidłowej komunikacji a w szczególności przekazywania złej wiadomości
j. być w stanie przewidzieć w fazie umierania podstawowe potrzeby i ewentualne problemy pacjenta oraz rodziny/opiekunów
k. rozumieć podstawowe zasady fizjoterapii oraz wiedzieć jak postępować w bólu mięśniowo-powięziowym oraz obrzęku limfatycznym
l. wiedzieć, kiedy kwalifikować/dyskwalifikować do leczenia żywieniowego (dojelitowe, pozajelitowe),
ł. znać pojęcie i sfery duchowości, rozumieć znaczenie opieki duchowej,
m. umieć rozeznawać potrzeby duchowe i ból duchowy pacjenta – rozumieć potrzebę uwzględniania ich w procesie terapeutycznym.
n. nabyć umiejętność prowadzenia dialogu nastawionego na: znalezienie niezaspokojonych potrzeb duchowych chorego, wzmacnianie poczucia godności, pomoc w poszukiwaniu sensu,
o. umieć rozpoznać kryzys duchowy, poznać zasady współpracy z kapelanem, włączania praktyk religijnych chorego w strategię świadczenia opieki zdrowotnej.
p. uświadomić sobie konieczność dbałości lekarza o siebie, o swój osobisty rozwój duchowy.
Wykład ma za zadanie zdobycie i utrwalenie wiedzy z zakresu medycyny paliatywnej.
Ćwiczenia poświęcone są nabyciu umiejętności praktycznych z zakresu postępowania w różnych stanach w trakcie opieki paliatywnej nad chorym i jego rodziną.
|
W cyklu 2025/26:
Podczas wykładów i ćwiczeń z medycyny paliatywnej student powinien zdobyć podstawową wiedzę z zakresu medycyny paliatywnej:
a. rozumieć podstawowe założenia opieki paliatywnej
b. wiedzieć jak diagnozować ból i inne objawy u pacjenta objętego opieką paliatywną
c. znać wytyczne (rekomendacje) WHO leczenia bólu przewlekłego
d. znać analgetyki i koanalgetyki (zasady leczenia i objawy niepożądane)
e. rozumieć specyfikę bólu neuropatycznego (przyczyny, cechy bólu i zasady leczenia)
f. wiedzieć jak postępować w przypadku: duszności, kaszlu, rzężenia, czkawki, grzybicy jamy ustnej, zaburzeń połykania, zgagi, braku apetytu, nudności i wymiotów, zaparcia, biegunki, wodobrzusza, hiperkalcemii, krwotoku, krwiomoczu, suchości skóry, świądu, potów, odleżyn, obrzęku limfatycznego, zespołu żyły głównej górnej, ucisku na rdzeń kręgowy, kacheksji, zmęczenia w chorobie nowotworowej (CRF).
g. rozumieć główne założenia i zasady etyczne związane z końcem życia
h. być świadomym psychologicznych, duchowych, społecznych i socjalnych potrzeb pacjenta
i. znać podstawowe zasady dobrej, prawidłowej komunikacji a w szczególności przekazywania złej wiadomości
j. być w stanie przewidzieć w fazie umierania podstawowe potrzeby i ewentualne problemy pacjenta oraz rodziny/opiekunów
k. rozumieć podstawowe zasady fizjoterapii oraz wiedzieć jak postępować w bólu mięśniowo-powięziowym oraz obrzęku limfatycznym
l. wiedzieć, kiedy kwalifikować/dyskwalifikować do leczenia żywieniowego (dojelitowe, pozajelitowe),
ł. znać pojęcie i sfery duchowości, rozumieć znaczenie opieki duchowej,
m. umieć rozeznawać potrzeby duchowe i ból duchowy pacjenta – rozumieć potrzebę uwzględniania ich w procesie terapeutycznym.
n. nabyć umiejętność prowadzenia dialogu nastawionego na: znalezienie niezaspokojonych potrzeb duchowych chorego, wzmacnianie poczucia godności, pomoc w poszukiwaniu sensu,
o. umieć rozpoznać kryzys duchowy, poznać zasady współpracy z kapelanem, włączania praktyk religijnych chorego w strategię świadczenia opieki zdrowotnej.
p. uświadomić sobie konieczność dbałości lekarza o siebie, o swój osobisty rozwój duchowy.
Wykład ma za zadanie zdobycie i utrwalenie wiedzy z zakresu medycyny paliatywnej.
Ćwiczenia poświęcone są nabyciu umiejętności praktycznych z zakresu postępowania w różnych stanach w trakcie opieki paliatywnej nad chorym i jego rodziną. |
Całkowity nakład pracy studenta
Nakład pracy związany z zajęciami wymagającymi bezpośredniego udziału nauczycieli akademickich wynosi:
- udział w wykładach: 6 godzin
- udział w seminariach: 14 godzin (8+6)
- udział w ćwiczeniach: 22 godziny (16+6)
- konsultacje: 0,5 godziny
- przeprowadzenie zaliczenia: 0,5 godziny/grupę
Nakład pracy związany z zajęciami wymagającymi bezpośredniego udziału nauczycieli akademickich wynosi
43 godzin, co odpowiada 1,7 punktu ECTS
(Przelicznik 25)
Bilans nakładu pracy studenta:
- udział w wykładach: 6 godzin
- udział w seminariach: 14 godzin
- udział w ćwiczeniach: 22 godziny
- konsultacje: 0,5 godziny
- przygotowanie do ćwiczeń (w tym czytanie wskazanej literatury): 6 godzin
- przygotowanie do zaliczenia i zaliczenie: 6 + 0,5 = 6,5 godziny
Łączny nakład pracy studenta wynosi 55 godzin, co odpowiada
2,2 punktu ECTS
- Nakład pracy związany z prowadzonymi badaniami naukowymi:
- zapoznanie się z aktualnymi badaniami (zaplanowanymi, trwającymi, ukończonymi), aktualnymi wytycznymi oraz rekomendacjami - 6 godziny (0,24 punktu ECTS)
- Czas wymagany do przygotowania się i do uczestnictwa w procesie oceniania:
- przygotowanie do zaliczenia: 5,5 + 0,5 = 6 godzin
(0,24 punktu ECTS)
- Bilans nakładu pracy studenta o charakterze praktycznym:
- udział w ćwiczeniach (w tym zaliczenie praktyczne): 10 godzin i seminariach 10 godzin
Łączny nakład pracy studenta o charakterze praktycznym wynosi
30 godzin, co odpowiada 1,2 punktu ECTS
- Czas wymagany do odbycia obowiązkowej praktyki:
nie dotyczy
- Bilans nakładu pracy studenta:
- udział w wykładach: 10 godzin
- udział w seminariach: 10 godzin
- udział w ćwiczeniach: 10 godzin
- przygotowanie do ćwiczeń (w tym czytanie wskazanej literatury): 5 godzin (0,2 ECTS)
- przygotowanie do zaliczenia i zaliczenie: 6 godzin
Łączny nakład pracy studenta wynosi 41 godzin, co odpowiada 1,5 punktów ECTS
Efekty uczenia się - wiedza
W1. wpływ procesów chorobowych na metabolizm i eliminację leków (C.W37);
W2. podstawowe zasady farmakoterapii (C.W38);
W3. ważniejsze działania niepożądane leków, w tym wynikające z ich interakcji (C.W39);
W4: zasady i metody komunikacji z pacjentem i jego rodziną, które służą budowaniu empatycznej,
opartej na zaufaniu relacji (D.W5);
W5: znaczenie komunikacji werbalnej i niewerbalnej w procesie komunikowania się z pacjentem oraz
pojęcie zaufania w interakcji z pacjentem (D.W6);
W6: psychospołeczne konsekwencje hospitalizacji i choroby przewlekłej (D.W7);
W7: rolę rodziny pacjenta w procesie leczenia (D.W10);
W8: problematykę adaptacji pacjenta i jego rodziny do choroby jako sytuacji trudnej oraz do
związanych z nią wydarzeń, w tym umierania i procesu żałoby rodziny (D.W.11);
W9. główne pojęcia, teorie, zasady etyczne służące jako ogólne ramy właściwego interpretowania i analizowania zagadnień moralno-medycznych (D.W16);
W10: zasady pracy w zespole (D.W.18);
W11: zasady diagnozowania i postępowania terapeutycznego w najczęstszych problemach medycyny paliatywnej, w tym:
1) leczeniu objawowym najczęstszych objawów somatycznych,
2) postępowaniu w wyniszczeniu nowotworowym i w profilaktyce oraz leczeniu odleżyn,
najczęstszych stanach nagłych w medycynie paliatywnej (E.W27);
W12: zasady postępowania paliatywnego z pacjentem w stanie terminalnym (E.W28);
W13: zasady leczenia bólu, w tym bólu nowotworowego i przewlekłego (E.W29);
Efekty uczenia się - umiejętności
UU1: uwzględniać w procesie postępowania terapeutycznego subiektywne potrzeby i oczekiwania
pacjenta wynikające z uwarunkowań społeczno-kulturowych (D.U1)
U2: wybierać takie leczenie, które minimalizuje konsekwencje społeczne dla pacjenta (D.U3);
U3: budować atmosferę zaufania podczas całego procesu diagnostycznego i leczenia (D.U4);
U4: przeprowadzać rozmowę z pacjentem dorosłym, dzieckiem i rodziną z zastosowaniem techniki
aktywnego słuchania i wyrażania empatii oraz rozmawiać z pacjentem o jego sytuacji życiowej (D.U5);
U5: informować pacjenta o celu, przebiegu i ewentualnym ryzyku proponowanych działań
diagnostycznych lub terapeutycznych oraz uzyskać jego świadomą zgodę na podjęcie tych działań (D.U6);
U6: angażować pacjenta w proces terapeutyczny (D.U7);
U7: przekazać pacjentowi i jego rodzinie informacje o niekorzystnym rokowaniu (D.U8);
U8: stosować w podstawowym zakresie psychologiczne interwencje motywujące i wspierające (D.U11);
U9: komunikować się ze współpracownikami, udzielając informacji zwrotnej i wsparcia (D.U12);
U10: przestrzegać wzorców etycznych w działaniach zawodowych (D.U13);
U11: rozpoznawać etyczny wymiar decyzji medycznych i odróżniać aspekty faktualne od normatywnych (D.U14);
U12. przestrzegać praw pacjenta (D.U15);
U13: oceniać i opisywać stan somatyczny oraz psychiczny pacjenta (E.U13);
U14: planować postępowanie diagnostyczne, terapeutyczne i profilaktyczne (E.U16);
U15: przeprowadzać analizę ewentualnych działań niepożądanych poszczególnych leków i interakcji między nimi (E.U17);
U16: kwalifikować pacjenta do leczenia domowego i szpitalnego (E.U20);
U17: rozpoznawać stany, w których czas dalszego trwania życia, stan funkcjonalny lub preferencje pacjenta ograniczają postępowanie zgodne z wytycznymi określonymi dla danej choroby (E.U21);
U18: rozpoznać agonię pacjenta i stwierdzić jego zgon (E.U37);
U19. zakładać wkłucie obwodowe (F.U5);
Efekty uczenia się - kompetencje społeczne
K1: korzystania z obiektywnych źródeł informacji; (K_K01);
K2: przyjęcia odpowiedzialności związanej z decyzjami podejmowanymi w ramach działalności
zawodowej, w tym w kategoriach bezpieczeństwa własnego i
innych osób (K_K02);
K3: nawiązywania i utrzymywania głębokiego oraz pełnego szacunku kontaktu z pacjentem, a także
okazywania zrozumienia dla różnic światopoglądowych i
kulturowych (K_K03);
K4: kierowania się dobrem pacjenta, stawiając je na pierwszym miejscu (K_K04);
K5: przestrzegania tajemnicy lekarskiej i wszelkich praw pacjenta (K_K05);
K6: wdrażania zasad koleżeństwa zawodowego i współpracy w zespole specjalistów, w tym z
przedstawicielami innych zawodów medycznych, także w
środowisku wielokulturowym i wielonarodowościowym (K_K06);
K7: dostrzegania i rozpoznawania własnych ograniczeń oraz dokonywania samooceny deficytów i potrzeb edukacyjnych (K_K07);
K8: podejmowania działań wobec pacjenta w oparciu o zasady etyczne, ze świadomością społecznych uwarunkowań i ograniczeń wynikających z choroby (K_K08);
K9: formułowania wniosków z własnych pomiarów lub obserwacji (K_K10);
K10: formułowania opinii dotyczących różnych aspektów działalności zawodowej (K¬_K11).
Koordynatorzy przedmiotu
Metody dydaktyczne
Wykłady:
● wykład informacyjny
● wykład konwersatoryjny
● wykład problemowy
● analiza przypadków
Seminaria:
● wykład informacyjny
● wykład konwersatoryjny
● wykład problemowy
● analiza przypadków
Ćwiczenia:
● ćwiczenia kliniczne
● dyskusja dydaktyczna
● analiza przypadków
● drzewo decyzyjne
● aspekty praktyczne: prawidłowe wypisywanie e-recept typu e-Rpw, rotacja opioidów
● metody symulacyjne (studium przypadku; pacjent symulowany)
● metody symulacyjne (nauka techniki wykonywanie procedur medycznych)
Metody dydaktyczne eksponujące
- inscenizacja
- drama
Metody dydaktyczne podające
- opis
- wykład informacyjny (konwencjonalny)
- pogadanka
Metody dydaktyczne poszukujące
- studium przypadku
- ćwiczeniowa
- giełda pomysłów
- klasyczna metoda problemowa
Metody dydaktyczne w kształceniu online
- metody wymiany i dyskusji
- metody oparte na współpracy
- metody służące prezentacji treści
- metody rozwijające refleksyjne myślenie
- metody odnoszące się do autentycznych lub fikcyjnych sytuacji
Rodzaj przedmiotu
przedmiot obligatoryjny
Wymagania wstępne
Student(ka) rozpoczynający/a kształcenie z przedmiotu medycyna paliatywna powinien/na posiadać wiedzę
z zakresu farmakologii, chorób wewnętrznych, chirurgii, neurologii, onkologii.
Kryteria oceniania
Wykłady obowiązkowe – on-line (wg zgody Dziekana Wydziału).
Ćwiczenia/Seminaria obowiązkowe - zaliczenie na podstawie obecności oraz zaliczenia kolokwium wejściowego (tematyka wykładów oraz seminariów).
Zakres materiału obowiązującego do zaliczenia końcowego jest zgodny z efektami kształcenia zawartymi w SYLABUSIE i obejmuje treści prezentowane podczas wykładów, seminariów, ćwiczeń / uzyskanych poprzez zdalną naukę oraz zawarte w zalecanym piśmiennictwie.
Zaliczenie pisemne na ocenę: 0-20 pkt (zaliczenie >56%, minimum 12 pkt.)
Składa się z 20 pytań testowych (pytania jednokrotnego wyboru, a-e). Wyniki są ogłaszane najpóźniej w ciągu 7-14 dni od przeprowadzonego zaliczenia.
Praktyki zawodowe
Literatura
Literatura podstawowa:
1. Interna Szczeklika (aktualne wydanie w danym roku) – Rozdział poświęcony Medycynie Paliatywnej
Literatura uzupełniająca:
- Medycyna Paliatywna 2025, red. Aleksandra Ciałkowska-Rysz oraz Tomasz Dzierżanowski. Termedia wydanie I, 2025
- Pielęgniarstwo opieki paliatywnej, red. Krystyna de Walden-Gałuszko, Anna Kaptacz, Izabela Kaptacz. PZWL wydanie II, 2024
Publikacje z kwartalnika:
- Medycyna Paliatywna w Praktyce dostępne są bezpłatnie w formacie PDF na stronie www.mpp.viamedica.pl,
- Medycyna Paliatywna – dostęp bezpłatny
- Medycyna Praktyczna (wydanie specjalne marzec 2024). Duchowość w medycynie. Opieka duchowa jako niezbędna składowa całościowej opieki nad chorym.
|
W cyklu 2024/25:
Literatura podstawowa:
1. Interna Szczeklika (aktualne wydanie w danym roku) – Rozdział poświęcony Medycynie Paliatywnej
Literatura uzupełniająca:
Publikacje z kwartalnika:
- Medycyna Paliatywna w Praktyce dostępne są bezpłatnie w formacie PDF na stronie www.mpp.viamedica.pl,
- Medycyna Paliatywna – dostęp bezpłatny
- Medycyna Praktyczna (wydanie specjalne marzec 2024). Duchowość w medycynie. Opieka duchowa jako niezbędna składowa całościowej opieki nad chorym.
|
W cyklu 2026/27:
|
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i
terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: