Patomorfologia
1600-Lek3PATO-NJ
Przedmiot obejmuje zagadnienia z zakresu patomorfologii ogólnej i szczegółowej, ze szczególnym uwzględnieniem etiologii, patogenezy oraz morfologicznych i czynnościowych następstw procesów chorobowych. Zakres tematyczny obejmuje zmiany komórkowe i procesy adaptacyjne, mechanizmy uszkodzenia komórek i tkanek, zapalenia ostre i przewlekłe, procesy naprawcze, zaburzenia krążenia i hemodynamiki, chorobę zakrzepowo-zatorową, wstrząs oraz DIC. Omawiane są również nowotwory, w tym podstawy ich klasyfikacji, karcynogeneza, zmiany genetyczne i mutacje inicjujące oraz współwystępujące, a także znaczenie immunohistochemii i technik biologii molekularnej w diagnostyce patomorfologicznej. Szczegółowa patologia narządowa obejmuje choroby wieku dziecięcego, choroby układu odpornościowego i zakaźne oraz patologię układów i narządów, w tym układu oddechowego, sercowo-naczyniowego, przewodu pokarmowego, wątroby, dróg żółciowych i trzustki, układu moczowego, żeńskiego i męskiego układu rozrodczego, układu dokrewnego, ośrodkowego układu nerwowego, głowy i szyi, sutka, skóry oraz hematopatologię i chłoniaki.
Wykłady obejmują podstawy patomorfologii ogólnej i narządowej oraz charakterystykę zmian morfologicznych i czynnościowych w przebiegu poszczególnych jednostek chorobowych. Seminaria służą pogłębieniu wiedzy i analizie wybranych zagadnień z zakresu patologii ogólnej i szczegółowej, w tym zmian komórkowych, zaburzeń krążenia, zapaleń, nowotworów, hematopatologii oraz patologii poszczególnych narządów i układów.
Ćwiczenia obejmują nabywanie i doskonalenie umiejętności praktycznych w zakresie pobierania i opracowywania materiału do badań patomorfologicznych, analizy badań sekcyjnych, oceny cytologii ginekologicznej oraz mikroskopowej oceny preparatów histopatologicznych. W ramach zajęć praktycznych wykorzystywane są zaawansowane techniki specjalne stosowane w diagnostyce patomorfologicznej, w tym metody immunohistochemiczne i techniki biologii molekularnej, a także narzędzia sztucznej inteligencji wspomagające diagnostykę patomorfologiczną.
Całkowity nakład pracy studenta
1. Nakład pracy związany z zajęciami wymagającymi bezpośredniego udziału nauczycieli akademickich wynosi:
• udział w wykładach: 50 godzin
• udział w seminariach: 60 godzin
• udział w ćwiczeniach: 60 godzin
• przeprowadzenie egzaminu: 4 godziny
Nakład pracy związany z zajęciami wymagającymi bezpośredniego udziału nauczycieli akademickich wynosi 174 godziny, co odpowiada 6,96 punktu ECTS.
2. Bilans nakładu pracy studenta:
• udział w wykładach: 50 godzin
• udział w seminariach: 60 godzin
• udział w ćwiczeniach: 60 godzin
• przygotowanie do ćwiczeń (w tym czytanie wskazanej literatury, opracowanie zadań): 60 godzin
• przygotowanie do egzaminu i egzamin: 91 + 4 = 95 godzin
Łączny nakład pracy studenta wynosi 325 godzin, co odpowiada 13 punktom ECTS.
3. Nakład pracy związany z prowadzonymi badaniami naukowymi:
• czytanie wskazanej literatury naukowej: 16 godzin
• udział w wykładach (z uwzględnieniem wyników badań oraz opracowań naukowych z zakresu patomorfologii): 50 godzin
• udział w ćwiczeniach (z uwzględnieniem wyników badań oraz opracowań naukowych z zakresu patomorfologii): 60 godzin
• przygotowanie do egzaminu (z uwzględnieniem opracowań naukowych z zakresu patomorfologii): 91 godzin
Łączny nakład pracy studenta związany z prowadzonymi badaniami naukowymi wynosi 217 godzin, co odpowiada 8,68 punktu ECTS.
4. Czas wymagany do przygotowania się i do uczestnictwa w procesie oceniania:
• przygotowanie do egzaminu i egzamin: 91 + 4 = 95 godzin (3,8 punktu ECTS)
________________________________________
5. Bilans nakładu pracy studenta o charakterze praktycznym:
• udział w ćwiczeniach (w tym zaliczenie praktyczne): 60 + 2 godziny
Łączny nakład pracy studenta o charakterze praktycznym wynosi 62 godziny, co odpowiada 2,48 punktu ECTS.
________________________________________
6. Czas wymagany do odbycia obowiązkowej praktyki:
nie dotyczy
Efekty uczenia się - wiedza
Efekty uczenia się — wiedza
W1: Wyjaśnia przebieg i znaczenie cyklu komórkowego, proliferacji, różnicowania i starzenia się komórek oraz mechanizmy ich uszkodzenia, apoptozy i martwicy, uwzględniając rolę stresu oksydacyjnego i odpowiadające tym procesom zmiany morfologiczne. (B.W18, B.W23, C.W27, C.W47)
W2: Opisuje przebieg zapaleń swoistych i nieswoistych, regeneracji i naprawy tkanek oraz rolę komórek macierzystych w procesach gojenia i nowotworzenia, z uwzględnieniem ich zastosowania w medycynie. (B.W19, C.W28)
W3: Wyjaśnia związek między działaniem zewnętrznych i wewnętrznych czynników chorobotwórczych a zaburzeniami homeostazy, rozwojem zmian wstecznych, zmian postępowych i zaburzeń hemodynamicznych oraz ich następstwami morfologicznymi i czynnościowymi. (B.W25, C.W30, C.W33)
W4: Wyjaśnia patogenezę i różnicuje przyczyny wstrząsu oraz opisuje jego następstwa tkankowe i narządowe, w tym rozwój niewydolności wielonarządowej. (C.W29)
W5: Opisuje następstwa morfologiczne i kliniczne niedoboru oraz nadmiaru witamin i minerałów, niewłaściwego odżywiania, głodowania oraz zaburzeń trawienia i wchłaniania. (C.W48, C.W50)
W6: Wyjaśnia mechanizmy i opisuje następstwa narządowe najczęstszych ostrych zatruć, w tym alkoholami, substancjami psychoaktywnymi, metalami ciężkimi i lekami. (C.W45)
W7: Opisuje obrazy makroskopowe i mikroskopowe oraz przebieg kliniczny najczęstszych chorób poszczególnych układów i narządów, w tym chorób metabolicznych i zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej, hormonalnej i kwasowo-zasadowej; wyjaśnia wpływ zmian patologicznych na narządy sąsiadujące. (C.W31, C.W32, C.W34)
W8: Wyjaśnia etiopatogenezę, objawy i powikłania najczęstszych chorób wewnętrznych osób dorosłych oraz znaczenie badań patomorfologicznych w ich rozpoznawaniu i wyborze postępowania terapeutycznego. (E.W7)
W9: Charakteryzuje najczęstsze choroby wieku dziecięcego i stany zagrożenia życia u dzieci, uwzględniając ich patogenezę, obraz morfologiczny oraz znaczenie diagnostyki patomorfologicznej dla rozpoznania i postępowania klinicznego. (E.W3, E.W6)
W10: Wyjaśnia podstawy diagnostyki mutacji genowych i chromosomowych oraz etiopatogenezę, objawy i podstawy postępowania diagnostycznego i terapeutycznego w najczęstszych chorobach dziedzicznych. (C.W9, E.W37)
W11: Wyjaśnia uwarunkowania środowiskowe i epidemiologiczne chorób, w tym zakażeń wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych i pasożytniczych, oraz opisuje ich patogenezę, obraz morfologiczny i znaczenie badań patomorfologicznych w diagnostyce, z uwzględnieniem podstaw leczenia i profilaktyki. (C.W13, E.W1, E.W34)
W12: Rozróżnia typy reakcji nadwrażliwości i niedoborów odporności, wyjaśnia ich mechanizmy i następstwa morfologiczne oraz opisuje podstawy immunomodulacji. (C.W23)
W13: Wyjaśnia biologię nowotworów, mechanizmy nadzoru immunologicznego oraz środowiskowe i epidemiologiczne uwarunkowania nowotworzenia; opisuje podstawy wczesnego wykrywania nowotworów i badań przesiewowych. (C.W24, E.W23, E.W24)
W14: Wyjaśnia znaczenie badań genetycznych i oceny cech patomorfologicznych nowotworu dla indywidualizacji leczenia oraz opisuje możliwości terapii wielomodalnej, celowanej, komórkowej i genowej, z uwzględnieniem ich działań niepożądanych. (C.W41, C.W42, E.W25)
W15: Opisuje podłoże patomorfologiczne najczęstszych chorób wymagających interwencji chirurgicznej, uwzględniając ich przyczyny, objawy, podstawy diagnostyki i leczenia oraz odrębności wieku dziecięcego. (F.W1)
W16: Zna i wyjaśnia znaczenie fachowego nazewnictwa patomorfologicznego stosowanego w opisie zmian i formułowaniu rozpoznań. (C.W26)
W17: Wyjaśnia prawa pacjenta i regulacje prawne związane z diagnostyką patomorfologiczną, badaniem pośmiertnym i postępowaniem z materiałem tkankowym, w tym zasady zachowania tajemnicy lekarskiej, prowadzenia dokumentacji medycznej oraz odpowiedzialności lekarza. (D.W17, G.W5, G.W11)
Efekty uczenia się - umiejętności
U1: Obsługuje mikroskop optyczny, w tym z wykorzystaniem immersji; rozpoznaje struktury narządów, tkanek i komórek, interpretuje zależności między ich budową a funkcją oraz identyfikuje wybrane zmiany patologiczne; przygotowuje preparaty do oceny mikroskopowej i rozpoznaje wybrane patogeny. (A.U1, A.U2, C.U9)
U2: Interpretuje wyniki badań immunohistochemicznych, wykorzystując zasadę reakcji antygen–przeciwciało w diagnostyce wybranych chorób zakaźnych, autoimmunizacyjnych, alergicznych, nowotworowych i chorób krwi. (C.U8)
U3: Wiąże obrazy uszkodzeń tkankowych i narządowych z objawami klinicznymi, wywiadem oraz wynikami badań laboratoryjnych i obrazowych, formułując wnioski diagnostyczne. (C.U11)
U4: Analizuje zjawiska odczynowe, obronne i przystosowawcze oraz zaburzenia regulacji wywołane czynnikami etiologicznymi; wyjaśnia zmiany funkcjonowania organizmu w stanach zaburzonej homeostazy, w tym we wstrząsie, utracie krwi lub wody i ekspozycji na skrajne temperatury. (C.U12, C.U20)
U5: Przeprowadza diagnostykę różnicową najczęstszych chorób osób dorosłych i dzieci w oparciu o obraz patomorfologiczny oraz dobiera badania patomorfologiczne pomocne w ustaleniu rozpoznania. (E.U12)
U6: Sporządza skierowanie na badanie histopatologiczne lub sekcyjne oraz opracowuje dokumentację badania patomorfologicznego, w tym raport synoptyczny w wybranych jednostkach chorobowych i protokół badania sekcyjnego. (E.U38)
Efekty uczenia się - kompetencje społeczne
K1: Korzysta z obiektywnych źródeł informacji medycznej i krytycznie ocenia ich wiarygodność w odniesieniu do problemów diagnostyki patomorfologicznej. (K_K01)
K2: Przyjmuje odpowiedzialność za decyzje podejmowane w procesie diagnostycznym, uwzględnia ich wymiar etyczny i bezpieczeństwo własne oraz innych osób, a dobro pacjenta stawia na pierwszym miejscu. (K_K02, K_K04)
K3: Przestrzega tajemnicy lekarskiej i praw pacjenta podczas pracy z materiałem biologicznym, wynikami badań i dokumentacją medyczną. (K_K05)
K4: Współpracuje z zespołem specjalistów i przedstawicielami innych zawodów medycznych przy ustalaniu rozpoznania, przestrzegając zasad koleżeństwa zawodowego. (K_K06)
K5: Rozpoznaje własne ograniczenia oraz potrzeby edukacyjne, dokonuje samooceny i podejmuje działania służące uzupełnianiu wiedzy i umiejętności. (K_K07)
K6: Formułuje wnioski z własnych obserwacji obrazów makroskopowych i mikroskopowych oraz wyników analizowanych badań. (K_K10)
Koordynatorzy przedmiotu
Metody dydaktyczne
Wykłady:
• wykład informacyjny
Seminaria:
• analiza przypadków
• dyskusja dydaktyczna
Ćwiczenia:
• pokaz z instruktażem;
• ćwiczenia przedmiotowe;
• metody symulacyjne (studium przypadku; przypadek symulowany);
• dyskusja dydaktyczna
• ćwiczenia laboratoryjne
Metody dydaktyczne eksponujące
- pokaz
- symulacyjna (gier symulacyjnych)
Metody dydaktyczne podające
- wykład informacyjny (konwencjonalny)
Metody dydaktyczne poszukujące
- seminaryjna
- ćwiczeniowa
- laboratoryjna
- studium przypadku
Metody dydaktyczne w kształceniu online
- metody służące prezentacji treści
- metody wymiany i dyskusji
Rodzaj przedmiotu
przedmiot obligatoryjny
Wymagania wstępne
Student(ka) rozpoczynający/a kształcenie z przedmiotu Patomorfologia powinien/na posiadać wiedzę z zakresu anatomii, histologii, genetyki, biochemii i embriologii człowieka na poziomie pierwszego roku studiów medycznych (zgodnie z programem szkolenia kierunku lekarskiego), oraz z zakresu fizjologii na poziomie szkoły średniej
Kryteria oceniania
1. Obecność na wszystkich seminariach i ćwiczeniach – nieobecność musi zostać usprawiedliwiona (usprawiedliwienie nieobecności powinno być dostarczone do sekretariatu Katedry Patomorfologii Klinicznej w trakcie trwania bloku nie później jednak niż w czasie pierwszych zajęć obowiązkowych, w których student uczestniczy po ustaniu przyczyny nieobecności. Zwolnienie lekarskie powinno zawierać datę wystawienia) Nieobecność musi zostać odrobiona z inną grupą w najbliższym możliwym terminie– do uzgodnienia w Sekretariacie. Obecność na zajęciach dydaktycznych jest obowiązkowa przez cały czas ich trwania. Oddalenie się bez wyraźnej zgody asystenta, w czasie trwania zajęć, oznacza ich nie zaliczenie, nawet pomimo napisania wejściówki. Każdorazowo na wyjście z Sali w czasie trwania zajęć zgodę wyraża nauczyciel obecny w sali.
2. System punktowy, opierający się na zasadach poniżej:
a) W ramach seminarium i ćwiczeń student przystępuje do dziewiętnastu wejściówek i jednej wyjściówki, na które zagadnienia są przesłane studentom drogą mailową przed rozpoczęciem bloku z przedmiotu „Patomorfologia”, a także są zawieszone na stronie https://www.wl.cm.umk.pl/kizpk/. Wejściówki i wyjściówka są oceniane przez prowadzącego seminarium w skali od 0 do 3 punktów. Kolejność tematów seminariów może ulegać zmianie, o której każda grupa poinformowana zostanie z wyprzedzeniem.
b) Dwa Kolokwia zaliczeniowe odbywają się na z góry ustalonym terminie dla danej grupy wykładowej pod koniec semestru zimowego – jedno i semestru letniego - drugie (termin wpisany w opisie zajęć przedmiotu). Z kolokwium można uzyskać od 0 – 50 pkt. Składa się z części teoretycznej – część seminaryjna (25 pkt) i części wykładowej (20 pkt) oraz 0-5 pkt z części praktycznej. Pytania w części praktycznej sformułowane są w oparciu o preparaty przedstawione na ćwiczeniach mikroskopowych. Czas trwania kolokwium – 40 min (35 min. część teoretyczna i 5 min. część praktyczna).
Łączna liczba punktów do zdobycia: 160 pkt
Testy sprawdzające wiedzę na seminarium: 60 pkt
Kolokwium teoretyczne: 90 pkt
Kolokwium praktyczne: 10 pkt
Uzyskanie zaliczenia z przedmiotu jest możliwe po zdobyciu 60% i więcej punktów możliwych do zdobycia podczas trwania przedmiotu (cały rok). Maksymalna liczba punktów w ciągu całego czasu trwania przedmiotu wynosi 160 pkt (testy sprawdzające wiedzę na seminarium 60 pkt + kolokwium teoretyczne 2x45 pkt + kolokwium praktyczne 2x5 pkt). Należy uzyskać 96 pkt
i więcej, aby zaliczyć przedmiot. W przypadku uzyskania liczby punktów mniejszej niż wymagane 60% na zaliczenie przedmiotu, student może przystąpić do zaliczenia poprawkowego organizowanego dla wszystkich grup w uzgodnionym terminie po zakończeniu zajęć z wszystkimi grupami. Test poprawkowy obejmuje cały zakres materiału teoretycznego i praktycznego z semestru.
1) Warunkiem dopuszczenia studenta do egzaminu jest uprzednie zaliczenie zajęć obowiązkowych i uzyskanie zaliczenia z przedmiotu (osiągnięcie właściwych efektów kształcenia przypisanych do przedmiotu)
2) Zakres materiału obowiązującego do egzaminu jest zgodny z efektami kształcenia zawartymi w SYLABUSIE i obejmuje wszystkie treści prezentowane podczas wykładów, seminariów i ćwiczeń oraz zawarte w zalecanym piśmiennictwie dla Przedmiotu „Patomorfologia” na 3 roku.
3) Termin egzaminu uzgadniany jest ze starostą roku oraz podawany do wiadomości dla całego roku.
4) Egzamin składa się z dwóch części – sprawdzianu teoretycznego i praktycznego. Część teoretyczna obejmuje treści programowe wszystkich wykładów, seminariów i ćwiczeń (1 i 2 semestr). Test wielokrotnego wyboru składa się z 70 pytań z pięcioma odpowiedziami, z których tylko jedna jest poprawna. Za część teoretyczną można uzyskać 70 pkt. Część ta trwa 50 min.
Część praktyczna egzaminu trwa 15 min. i zawiera 10 obrazów mikroskopowych z 10 pytaniami testowymi lub opisowymi – po 2 pkt dla każdego obrazu oraz 5 pytań z zakresu praktycznej części ćwiczeń – wykrawanie materiału, sekcja, część laboratoryjna) – po 2 pkt za odpowiedź. Za część praktyczną można uzyskać 30 pkt.
Ocena z egzaminu jest wystawiana wg liczby uzyskanych punktów z całości egzaminu sumarycznie, zgodnie z poniższą tabelą:
Procent punktów Ocena
92≤…<100 Bardzo dobry
88≤…<92 Dobry plus
80≤…<88 Dobry
71≤…<80 Dostateczny plus
60≤….<71 Dostateczny
0…<60 Niedostateczny
5) Istnieje możliwość przystąpienia do terminu „0” przy uzyskaniu 90% punktacji z przedmiotu „Patomorfologia” realizowanego w obu semestrach. Termin ustalany jest bezpośrednio ze studentami, którzy spełniają wymóg.
Literatura
Literatura podstawowa:
1„Patologia Robbinsa” Edra Urban&Partner, Wroclaw 2019 Wydanie 3 (tłumaczenie wydania 10)
2. „Sekcja zwłok. Technika z uwzględnieniem metodyki sądowo-lekarskiej i wskazówek diagnostycznych.” Edmund Chróścielewski, Stefan Raszeja. Wydawnictwo PZWL, Warszawa 1990. Wydanie IV
Literatura uzupełniająca:
1. Domagała W.: „Stachury i Domagały PATOLOGIA znaczy słowo o chorobie” (tom 1), PAU, Kraków 2016, wyd.3 2. Domagała W.: „Stachury i Domagały PATOLOGIA znaczy słowo o chorobie” (tom 2), PAU, Kraków 2019, wyd.3 (Zagadnienia dotyczace Patologii narządowej ze szczególnym uwzględnieniem zmian morfologicznych).
3. „Medycyna sądowa” Vincent J. Di Maio, Dominick Di Maio. Wydanie 1 polskie pod red. Barbary Świątek i Zygmunta Przybylskiego, Wrocław 2003.
4. „Patomorfologia zintegrowana” Katarzyna Taran, Kraków 2026
5. Kumar, Abbas, Aster, Debnath, Das, Robbins, Cotran & Kumar Pathologic Basis of Disease, 11th Edition. Elsevier, 2025.
6. Atlas histopatologiczny wirtualny dostępny na serwerze uczelnianym pod adresem:
https://cmumk.cancercenter.ai/app/82da202d-e18e-45d4-aa82-85aa165065d1
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i
terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: