Patomorfologia
1600-BM12PATO-2
Patologia jest działem medycyny zajmującym się etiologią, patogenezą, zmianami morfologicznymi i czynnościowymi w procesach chorobowych. Stanowi ona pomost pomiędzy podstawowymi naukami medycznymi a dziedzinami medycyny klinicznej. Tradycyjnie dzieli się ją na patologię ogólną i szczegółową. Pierwsza zajmuje się podstawowymi mechanizmami odpowiedzi komórek na uszkodzenia lub inne zaburzenia. Patologia szczegółowa zajmuje się zmianami w odniesieniu do poszczególnych narządów. Właściwie postawione rozpoznanie, które opiera się na powiązanym z danymi klinicznymi obrazie makroskopowym i mikroskopowym oraz coraz częściej na badaniach dodatkowych – immunohistochemicznych i molekularnych – warunkuje wybór właściwego postępowania terapeutycznego. W nowotworach prawidłowe rozpoznanie i badania dodatkowe warunkują również ocenę rokowania. Student w momencie rozpoczęcia kursu z patomorfologii powinien mieć opanowane wiadomości z zakresu podstawowych nauk medycznych, zwłaszcza anatomii i histologii, w tym umiejętność mikroskopowania. Student zdobywa wiedzę dotyczącą roli patomorfologii jako przedmiotu diagnostyki klinicznej. Przedstawione są zagadnienia dotyczące badania autopsyjnego, badań mikroskopowych, cytologicznych, immunohistochemicznych, molekularnych. Student zdobywa wiedzę obejmującą zrozumienie pojęć z zakresu: zmian wstecznych i postępowych (ich przyczyn i morfologicznych wykładników; uszkodzenia, adaptacji i śmierci komórki, zwyrodnień, martwicy, przerostu, rozrostu); zapaleń (podział zapaleń, mianownictwo, mediatory zapalenia, kliniczne objawy ostrego i przewlekłego zapalenia; wybranych zagadnień z chorób nowotworowych (klasyfikacja, stopnie złośliwości, drogi szerzenia się nowotworów, czynniki ryzyka, czynniki diagnostyczne, prognostyczne i predykcyjne). Uczy się ponadto, jak wykorzystać wiedzę z zakresu patomorfologii i technik laboratoryjnych z nią związanych w planowaniu badań naukowych.
Zajęcia z przedmiotu Patomorfologia dla I roku studiów drugiego stopnia kierunku biotechnologia medyczna prowadzone są w formie wykładów oraz ćwiczeń (teoretycznych, laboratoryjnych i mikroskopowych). Tematyka ćwiczeń mikroskopowych poświęcona jest ocenie preparatów histopatologicznych, natomiast pozostałych ćwiczeń – poznaniu zasad i nabyciu umiejętności wykonania barwień podstawowych i specjalnych (techniki histochemiczne), oznaczeń markerów białkowych (technika immunohistochemiczna) oraz analiz kwasów nukleinowych (techniki biologii molekularnej) na potrzeby diagnostyki patomorfologicznej oraz badań naukowych prowadzonych z wykorzystaniem ludzkiego materiału tkankowego.
Prowadzący rozpoczyna ćwiczenia od sprawdzenia wiadomości (sprawdzian pisemny), następnie ćwiczenia odbywają się w formie teoretycznej zgodnie z załączonym planem i/lub praktycznej, jako ćwiczenia laboratoryjne lub mikroskopowe. Na ostatnich ćwiczeniach studenci przystępują do kolokwium. Przedmiot kończy się egzaminem obejmującym tematykę wykładów oraz ćwiczeń.
Całkowity nakład pracy studenta
K_K01 - rozumie potrzebę uczenia się przez całe życie, widzi potrzebę
ciągłego doskonalenia się i podnoszenia kompetencji zawodowych;
K_K06 - potrafi myśleć i działać w sposób przedsiębiorczy i kreatywny1. Nakład pracy związany z zajęciami wymagającymi bezpośredniego udziału nauczycieli akademickich wynosi:
- udział w wykładach: 20 godzin z wykorzystaniem technik kształcenia na odległość: 17 godzin zdalnie synchronicznie; 3 godzin zdalnie asynchronicznie, gdzie metody i techniki kształcenia na odległość wykorzystywane są pomocniczo
- udział w ćwiczeniach: 30 godzin (stacjonarnie),
- udział w konsultacjach w trybie stacjonarnym: 5 godzin
- przeprowadzenie egzaminu: 2 godziny
Nakład pracy związany z zajęciami wymagającymi bezpośredniego udziału nauczycieli akademickich wynosi 57 godzin, co odpowiada 2,28 punktu ECTS
2. Bilans nakładu pracy studenta:
- udział w wykładach z wykorzystaniem technik kształcenia na odległość: 20 godzin (17 godzin zdalnie synchronicznie, 3 godziny zdalnie asynchronicznie)
- udział w ćwiczeniach: 30 godzin, w tym 16 godzin w trybie stacjonarnym i 14 zdalnym synchronicznym
- udział w konsultacjach w trybie stacjonarnym: 5 godzin
- opracowanie raportu z projektowania i analizy badań naukowych: 5 godzin
- przygotowanie sprawozdań z ćwiczeń: 5 godzin
- czytanie wskazanej literatury: 30 godzin
- przygotowanie do ćwiczeń: 25 godzin
- przygotowanie do kolokwium zaliczeniowego: 10 godzin
- przygotowanie do egzaminu i egzamin: 15 + 2 = 17 godziny
Łączny nakład pracy studenta związany z realizacją przedmiotu wynosi 147 godzin, co odpowiada 6 punktom ECTS.
3. Nakład pracy związany z prowadzonymi badaniami naukowymi:
- udział w wykładach objętych aktywnością naukową: 5 godzin
- udział w ćwiczeniach objętych aktywnością naukową: 20 godzin
- czytanie wskazanej literatury naukowej: 25 godzin
- opracowanie raportu z projektowania i analizy badań naukowych: 5 godzin
- konsultacje naukowo-badawcze: 5 godzin
- przygotowanie do ćwiczeń objętych aktywnością naukową: 10 godzin
- napisanie sprawozdań z ćwiczeń objętych aktywnością naukową: 2 godziny
- przygotowanie do kolokwium zaliczeniowego
w zakresie aspektów badawczo-naukowych: 3 godziny
- przygotowanie do egzaminu w zakresie aspektów badawczo-naukowych: 2 godziny
Łączny nakład pracy studenta związany
z prowadzonymi badaniami naukowymi wynosi 77 godzin, co odpowiada 3,1 punktom ECTS.
4. Czas wymagany do przygotowania się i do uczestnictwa w procesie oceniania:
- przygotowanie do kolokwium zaliczeniowego
i uczestnictwo w nim: 10 + 2 = 12 godzin
- przygotowanie do egzaminu i uczestnictwo w nim: 15 + 2 = 17 godzin
Łączny nakład pracy studenta związany z przygotowaniem do uczestnictwa w procesie oceniania wynosi 29 godzin, co odpowiada 1,2 punktu ECTS.
5. Bilans nakładu pracy w zakresie zajęć prowadzonych
z wykorzystaniem technik kształcenia na odległość:
- udział w wykładach: 20 godzin
- udział w ćwiczeniach: 0 godzin
Łączny nakład pracy w zakresie zajęć prowadzonych z wykorzystaniem technik kształcenia na odległość wynosi 34 godziny, co odpowiada 0,8 punktom ETCS.
6. Bilans nakładu pracy studenta o charakterze praktycznym:
- udział w ćwiczeniach o charakterze praktycznym: 18 godzin
- przygotowanie do ćwiczeń laboratoryjnych
(w zakresie praktycznym): 1 godzina
- przygotowanie do ćwiczeń mikroskopowych
(w zakresie praktycznym): 0,5 godziny
Łączny nakład pracy studenta o charakterze praktycznym wynosi 19,5 godziny, co odpowiada 0,78 punktom ECTS.
7. Czas wymagany do odbycia obowiązkowej praktyki:
Nie dotyczy
Efekty uczenia się - wiedza
W1: zna terminologię patomorfologiczną, zna definicję, patofizjologię oraz etiologię zmian wstecznych i zaburzeń w krążeniu; potrafi podać podział i zna definicję oraz przyczyny zapaleń; posiada właściwą wiedzę odnośnie procesu transformacji i progresji nowotworowej, potrafi podać klasyfikację, opisać stopnie złośliwości, drogi szerzenia i czynniki ryzyka nowotworów. Zna podstawowe markery nowotworowe o wartości rokowniczej i predykcyjnej (B2_W04, B2_W26, B2_W29).
W2: zna rolę badań z zakresu diagnostyki patomorfologicznej w rozpoznawaniu, monitorowaniu, prognozowaniu zaburzeń narządowych i układowych oraz kryteria doboru tych badań i zasady ich wykonywania (B2_W4, B2_W27).
W3: zna użyteczność materiału klinicznego oraz technik laboratoryjnych stosowanych w patomorfologii w badaniach naukowych (B2_W17).
W4: zna zasady przygotowania, zabezpieczenia, przechowywania i opracowania materiału tkankowego do diagnostyki histopatologicznej i badań z zakresu biologii molekularnej. Zna metody diagnostyki patomorfologicznej tj.: badanie śródoperacyjne, badanie pooperacyjne, badanie biopsyjne (wraz z podziałem), badanie autopsyjne (B2_W28).
W5: zna zasady i rodzaje barwień i znakowań z zakresu histochemii, immunohistochemii oraz biologii molekularnej (B2_W28).
W6: zna podstawowe zasady interpretacji wyników badań histopatologicznych w celu zróżnicowania stanów patologicznych oraz rozpoznawania artefaktów. Zna przyczyny powstawania artefaktów oraz metody ich zapobiegania, a także rozumie konieczność przeprowadzania kontroli dodatniej i ujemnej wykonywanych oznaczeń (B2_W27, B2_W29).
W7: zna wskazania i zalecane testy specjalistyczne do poszerzenia diagnostyki patomorfologicznej w wybranych stanach chorobowych (B2_W27, B2_W29).
W8: Zna zastosowanie wybranych technik biologii molekularnej w diagnostyce patomorfologicznej (B2_W04, B2_W27).
Efekty uczenia się - umiejętności
U1: potrafi wykorzystać wiedzę z zakresu patogenezy różnych stanów chorobowych oraz poznanych biomarkerów prognostycznych i predykcyjnych tych chorób, jak również narzędzi informatycznych do opracowania założeń badań naukowych (B2_U05, B2_U13).
U2: potrafi posługiwać się mikroskopem optycznym oraz technikami histochemicznymi w celu uwidocznienia cech morfologicznych w preparatach mikroskopowych tkanek prawidłowych i patologicznie zmienionych (B2_U15).
U3: potrafi wskazywać związek między nieprawidłowościami morfologicznymi i biochemicznymi a funkcją zmienionych narządów i układów w stanach chorobowych, objawami klinicznymi i strategią diagnostyczną z zakresu patomorfologii (B2_U14).
U4: potrafi dobrać i wykonać barwienie histochemiczne (barwienia podstawowe i specjalne) dla postępowania diagnostycznego w różnych stanach klinicznych oraz na potrzeby badań naukowych (B2_U15).
U5: potrafi zabezpieczyć materiał do badań immunochemicznych. Potrafi w prawidłowy sposób zaplanować schemat przeprowadzania materiału tkankowego. Potrafi zaplanować, dobierać oraz przeprowadzić badanie immunocytochemiczne i immunohistochemiczne. Potrafi opracować i zinterpretować wyniki tych badań, a także dobrać odpowiednią kontrolę pozytywną i wykonać kontrolę negatywną (B2_U03, B2_U13, B2_U15).
U6: potrafi w sposób podstawowy zinterpretować wyniki badań histopatologicznych celem rozpoznawania artefaktów technik laboratoryjnych. Potrafi zapobiegać tym artefaktom (B2_U14, B2_U15).
U7: potrafi odpowiednio zabezpieczyć materiał biologiczny do badań z zakresu biologii molekularnej. Potrafi przeprowadzić izolację materiału genetycznego oraz dokonać jego analizy ilościowej i jakościowej. Potrafi zaprojektować reakcję real-time PCR, a także zinterpretować uzyskane wyniki (B2_U03, B2_U13, B2_U15).
U8: potrafi wykorzystywać literaturę dotyczącą przedmiotu
w języku polskim i angielskim na potrzeby przygotowania się do procesu oceniania, a także sporządzania sprawozdań oraz pisania publikacji naukowych (B2_U01, B2_U07, B2_U08).
Efekty uczenia się - kompetencje społeczne
K1: w trakcie zajęć praktycznych współpracuje z członkami grupy i stosuje zasady koleżeństwa zawodowego oraz rozumie ważność tych działań (B2_K06).
K2: Potrafi prawidłowo i odpowiedzialnie ocenić zagrożenia wynikające ze stosowania poszczególnych technik badawczych z zakresu patomorfologii i stworzyć warunki do bezpiecznej pracy (B2_K08).
K3: Rozumie potrzebę stałego podnoszenia kompetencji przez całe życie oraz zachęca do tego inne osoby i pomaga im zdobywać nową wiedzę (B2_K01, B2_K03).
K4: potrafi współpracować z klinicystami w zakresie diagnostyki patomorfologicznej i badań naukowych opartych na materiale klinicznym (B2_K04, B2_K07).
K5: Odpowiedzialnie traktuje własną pracę i powierzony sprzęt oraz szanuje pracę innych (B2_K05).
K6: Rozumie konieczność wybierania obiektywnych i wiarygodnych źródeł informacji naukowej oraz krytycznego wnioskowania przy rozwiązywaniu zagadnień praktycznych (B2_K02).
Metody dydaktyczne
Wykład:
– wykład informacyjny (konwencjonalny) z prezentacją multimedialną
– wykład problemowy
– wykład konwersatoryjny
Ćwiczenia:
– ćwiczenia praktyczne
– dyskusja
– projektowanie i analiza badań naukowych
– analiza wyników badań patomorfologicznych na potrzeby diagnostyki i badań naukowych
Metody dydaktyczne podające
- wykład problemowy
- wykład konwersatoryjny
- wykład informacyjny (konwencjonalny)
Rodzaj przedmiotu
przedmiot obligatoryjny
Wymagania wstępne
Do realizacji przedmiotu – Patomorfologia, niezbędne jest posiadanie podstawowych wiadomości z zakresu anatomii, fizjologii, histologii, biologii i fizjologii komórki, biochemii.
Student powinien posiadać wiedzę i umiejętności zdobyte podczas kształcenia z zakresu przedmiotów: biologii i genetyki, anatomii, fizjologii, histologii, biochemii.
Koordynatorzy przedmiotu
Kryteria oceniania
Metody i kryteria oceniania zdefiniowano dla poszczególnych zajęć (ćwiczenia, wykłady) w danym cyklu nauczania (obecnie 2023/2024).
Praktyki zawodowe
Literatura
Literatura obowiązkowa:
1. „Robbins Patologia” Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, Warszawa-Wrocław 2019
2. Kruś S, Skrzypek-Fakhoury E: „Patomorfologia kliniczna”, PZWL, Warszawa 2007
3. Zabel M: „Immunocytochemia” PWN, Warszawa 1999
4. Zawistowski S: „Technika histopatologiczna” PZWL, Warszawa 1986
Literatura uzupełniająca:
1. Stevens A, Lowe J: „Patologia”, Wydawnictwo CZLEJ, Lublin 2005
2. Bibbo M, Wilbur DC: Comprehensive cytopathology. Saunders Elsevier 2008
3. Słomski R: Analiza DNA. Teoria i praktyka. Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego
w Poznaniu 2008
4. Stachura J, Domagała W: „Patologia znaczy słowo o chorobie” (tom 1-2), PAU, Kraków 2016
5. Wieczorek M: Histopatologia ogólna i podstawy cytodiagnostyki. Śląska Akademia Medyczna 2006
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i
terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: