Historia sztuki wczesnochrześcijańskiej i bizantyńskiej 1402-SzWiB-1Z-S1
BLOKI ZAGADNIEŃ:
1. SZTUKA WCZESNOCHRZEŚCIJAŃSKA:
Chrześcijańska sztuka późnoantyczna i poantyczna w Rzymie [domus ecclesiae, malarstwo katakumbowe, rzeźba sarkofagów]. / Rzym za panowania Konstantyna Wielkiego (uwarunkowania historyczne, nowa ideologia władzy, architektura sakralna Rzymu, produkcja sarkofagów po edykcie mediolańskim). /Architektura wczesnochrześcijańska poza Rzymem w IV wieku (ośrodki zachodnie, Palestyna za Konstantyna Wielkiego)./ Rzym papieski i Rawenna w V wieku (architektura, mozaiki).
2. SZTUKA WCZESNOBIZANTYŃSKA PRZED JUSTYNIANEM:
Wprowadzenie do kultury wschodniego chrześcijaństwa. / Konstantynopol jako Nowy Rzym (ideologia, urbanistyka, architektura świecka i sakralna IV-V w.). / Architektura Syrii V wieku: ginące dziedzictwo. / Sztuki plastyczne w służbie imperium w V – pocz. VI w. (portret oficjalny, dyptyki cesarskie i konsularne, ikonografia sakralna w orbicie imperialnej, złotnictwo). / Rzemiosło artystyczne w ususie świeckim w czasach wczesnobizantyńskich.
Kodeks iluminowany (grupa grecka i syryjska).
3. PIERWSZY ZŁOTY WIEK BIZANCJUM – CZASY JUSTYNIANA:
Architektura i liturgia na przykładzie Hagia Sophia w Konstantynopolu (symbolika architektury wczesnobiz., ryt liturgiczny, mała architektura). / Sprzęty liturgiczne w rycie wczesnobizantyńskim. / Architektura kopułowa w Bizancjum. / Rawenna – architektura i programy ikonograficzne.
4. IKONOKLAZM I TEOLOGIA IKONY:
Geneza i teologiczny sens ikony bizantyńskiej. Ikonoklazm jako zjawisko historyczne. / Artystyczne konsekwencje ikonoklazmu (sztuka cesarzy ikonoklastów, exodus twórców greckich do świata łacińskiego, doktryna ikony). / Autonomiczne typy ikonograficzne Chrystusa i Theotokos (e-learning).
5. SZTUKA CZASÓW ŚREDNIOBIZANTYŃSKICH:
Podstawy intelektualne bizantyńskiego „renesansu”. / Ceremoniał dworski i obraz władzy w Bizancjum średniowiecznym (+e-learning). / Miniatorstwo średniobizantyńskie kręgu dworskiego (e-learning). / Sztuki zdobnicze – ivoir i złotnictwo (e-learning). / Sztuka sakralna w okresie poikonoklastycznym: kult świętych. / Architektura i liturgia w okresie poikonoklastycznym (+e-learning). / Nowe programy obrazowe wnętrz sakralnych. / Święte Góry. / Wpływy sztuki bizantyńskiej poza Cesarstwem [Ruś Kijowska, Wenecja, Sycylia].
6. RENESANS PALEOLOGÓW:
Malarstwo późnobizantyńskie w Serbii. / Sztuka Konstantynopola w okresie późnobizantyńskim.
Całkowity nakład pracy studenta
Efekty uczenia się - wiedza
Efekty uczenia się - umiejętności
Efekty uczenia się - kompetencje społeczne
Metody dydaktyczne
Metody dydaktyczne eksponujące
Metody dydaktyczne podające
- wykład problemowy
Rodzaj przedmiotu
Wymagania wstępne
Kryteria oceniania
Przedmiot kończy się egzaminem pisemnym. [K_K01]
Wymagania egzaminacyjne:
1. Rozpoznawanie zabytków na slajdach, wraz z datowaniem do ćwierćwiecza [obowiązuje znajomość zabytków, omawianych na wykładach] [K_U01, K_U06, K_U08, K_U10]
2. Objaśnianie terminologii dot. sztuki i kultury wczesnego chrześcijaństwa, Bizancjum, prawosławia [definicje należy opracować samodzielnie, wg wykładów oraz podanych opracowań słownikowo-encyklopedycznych, w miarę możliwości należy wykładnię uzupełnić o przykłady z zakresu sztuki / ikonografii] [K_W02, K_U01, K_U05, K_U06, K_U08]
3. Rozwinięcie podanego zagadnienia o tematyce ogólnej według treści kształcenia [wykład i podstawowa literatura przedmiotu] [K_W03, K_W04, K_W08, K_W11, K_U09, K_U11, K_K06]
Próg zaliczenia - 50%
Ocena bardzo dobra: 90-100 %
Praktyki zawodowe
Nie dotyczy
Literatura
L I T E R A T U R A
P O D S T A W O W A:
1. BANCK Alisa W., “Byzantine Art in collections of the USSR”, Leningrad-Moscow 1966.
2. CHRYSTUS WYBAWIAJĄCY. Teologia świętych obrazów, praca zbiorowa pod red. Andrzeja A. Napiórkowskiego, Kraków 2003 (zwł. s. 11-88, 103-137, 211-248 oraz Słownik, s. 257-264).
3. CORMACK Robin, „Malowanie duszy. Ikony, maski pośmiertne i całuny”, Kraków 1999.
4. DELVOYE Charles, „Art byzantin”, Paris 1967.
5. DOBRZENIECKI Tadeusz, „Hagia-Maria Theotokos w sztuce wczesnochrześcijańskiej”, [w:] „Maryja w tajemnicy Chrystusa”, praca zbiorowa pod red. S. C. Napiórkowskiego i ks. S. Longosza, Niepokalanów 1997, s. 140-164.
6. „ENCYKLOPEDIA KULTURY BIZANTYŃSKIEJ”, pod red. Oktawiusza Jurewicza, Warszawa 2002
7. FALUDY Aniko, „Malarstwo bizantyńskie”, Warszawa 1984.
8. HUNTER Irmgard, „Früchristliche Kunst. Byzantinische Kunst“, Stuttgart-Zürich 1981.
9. HAUSSIG Hans-Wilhelm, „Historia kultury bizantyńskiej”, Warszawa 1980.
10. JASTRZĘBOWSKA Elżbieta, „Sztuka wczesnochrześcijańska”, Warszawa 2008.
11. JAZYKOWA Irina, „Podstawowe typy ikon Bogurodzicy w tradycji bizantyńsko-rosyjskiej oraz ich interpretacja teologiczna”, [w:] „Ikona liturgiczna. Ewangelizacyjne przesłanie ikonografii maryjnej”, pod red. K. Peka, Warszawa 1999 (Theotokos. Seria mariologiczna 9), s. 90-98.
12. KOLB Frank, „Ideał późnoantycznego władcy. Ideologia i autoprezentacja”, Poznań 2008.
13. „KONSTANTYNOPOL NOWY RZYM. Miasto ludzie w okresie wczesnobizantyńskim”, pod red. M. J. Leszki i T. Wolińskiej, Warszawa 2011.
14. KRAUTHEIMER Richard, „Early Christian and Byzantine architecture”, Pelican History of Art 1965.
15. MIZIOŁEK Jerzy, „Sol verus. Studia nad ikonografią Chrystusa w sztuce pierwszego tysiąclecia”, Wrocław-Warszawa-Kraków 1991.
16. NOWICKA Maria, „Antyczna książka ilustrowana”, Wrocław -Warszawa - Kraków - Gdańsk 1979.
17. ONASCH Konrad, SCHNIEPER Annemarie, „Ikony. Fakty i legendy”, Warszawa 2007.
18. POKORZYNA Ewa, „Słownik terminologiczny wyposażenia świątyń obrządku wschodniego z przydatkiem ikon maryjnych”, Warszawa 2001 (Biblioteka Muzealnictwa i Ochrony Zabytków, seria B, t. CIII).
19. PROKOPIUSZ Z CEZAREI, „O budowlach”, opr. Piotr Ł. Grotowski, Warszawa 2006.
20. RÓŻYCKA BRYZEK Anna, „Przeciw stereotypom myślenia o sztuce bizantyńskiej”, Znak 466 (1994), s. 51-56.
21. RÓŻYCKA BRYZEK Anna, „Symbolika bizantyńskiej architektury sakralnej”, [w:] „Losy cerkwi w Polsce po 1944 roku, Materiały Sesji Naukowej SHS”, pod red. A. Marek, B. Tondos, J. Tur, K. Tur-Marciszuk, Rzeszów 1997, s. 63-88.
22. RÓŻYCKA BRYZEK Anna, „O możliwości przedstawiania Boga na przykładzie raweńskiej mozaiki z VI wieku”, Zeszyty Naukowe UJ, Studia religiologica, z. 29, s. 25-31.
23. RÓŻYCKA BRYZEK Anna, „Badania nad sztuką bizantyńską”, [w:] „Wstęp do historii sztuki”, t.1: Przedmiot - metodologia - zawód, red. Piotr Skubiszewski, Warszawa 1973, s. 453-469.
24. SCHILLER Gertrud, „Ikonographie der christlichen Kunst”, Bd. 1-4, Gütersloh 1966-1980.
25. SMORĄG RÓŻYCKA Małgorzata, „Problematyka badań nad sztuka bizantyńską: główne kierunki i perspektywy badawcze”, [w:] „Sztuka średniowiecznego Wschodu i Zachodu. Osiągnięcia i perspektywy poznawcze u progu XX wieku”, red. M. Smorąg-Różycka, (Ars vetus et nova VI, red. Wojciech Bałus), Kraków 2002, s. 53-82.
26. SMORĄG RÓŻYCKA Małgorzata, „Bizantyńsko-ruskie miniatury Kodeksu Gertrudy: o kontekstach ideowych i artystycznych sztuki Rusi Kijowskiej XI wieku”, Kraków 2003.
27. STERN Henri, „Sztuka bizantyńska”, Warszawa 1975.
28. TAFT Robert, „The Liturgy of the Great Church: An Initial Synthesis of Structure and Interpretation on the Eve of Iconoclasm”, Dumbarton Oaks Papers, 34/35 (1980/1981), s. 45-75 [jstor].
29. TALBOT RICE David, „Art byzantine”, Paris-Bruxelles 1959.
30. „THE GLORY OF BYZANTIUM: art and culture of the Middle Byzantine Era A. D. 843-1261", KATALOG WYSTAWY, ed. Evans C. H, Wixom W.D, New York 1997.
31. VELMANS Tania, „Byzanz. Fresken und Mosaike", Zürich-Düsseldorf 1999.
32. WALTER Christopher, „Sztuka i obrządek Kościoła Bizantyńskiego”, Warszawa 1992.
L I T E R A T U R A
U Z U P E Ł N I A J Ą C A:
1. COLLINS Roger, "Europa wczesnośredniowieczna 300-1000", Warszawa 1996, s. 13-145.
2. CUNNIGHAM Mary, „Wiara w świecie bizantyńskim”, Warszawa 2006.
3. DĄB-KALINOWSKA Barbara, „O dwóch sposobach wartościowania ikon”, [w:] „Sztuka i wartość. Materiały XI seminarium metodologicznego SHS”, pod red. M. Poprzęckiej, Nieborów 1986.
4. FARIOLI Raffaella, „Ravenna romana e bizantina”, Ravenna 1977.
5. GROTOWSKI PIOTR Ł., „Święci wojownicy w sztuce bizantyńskiej (843-1261)”, Kraków 2011 .
6. JANOCHA Michał, „Ikony w Polsce. Od średniowiecza do współczesności”, Warszawa 2008.
7. KLAUZA Karol, „Teologiczna hermeneutyka ikony”, Lublin 2000.
8. KRAWCZUK Aleksander, „Poczet cesarzy bizantyjskich”, Warszawa 1992.
9. MANGO Cyril, „Historia Bizancjum”, Gdańsk 1997.
10. MORRISON Cecile (red.), „Cesarstwo Wschodniorzymskie 330-641” (seria: Świat Bizancjum, t.1), Kraków 2007.
11. MYŚLIŃSKI Michał, „Wyobrażenie koronacji Konstantyna VII Porfirogenety na plakietce z kości słoniowej w Muzeum Sztuk Pięknych im. A Puszkina w Moskwie”, Zeszyty Naukowe UJ – MCLXXIII, Prace z historii sztuki, z. 21, s. 5-12.
12. OŻÓG Monika, "Kościół starożytny wobec świątyń i posągów bóstw", Kraków 2009.
13. PALUSIŃSKA Anna, „Filozofia ikony o Teodora Studyty i Nicefora”, Lublin 2007.
14. PAWŁOWSKA Beata, "Urbs sacra. Pielgrzymki i podróże religijne do Rzymu w starożytności chrześcijańskiej (IV-VII w.)", Kraków 2007.
15. PROKOPIUSZ Z CEZAREI, „Historia sekretna”, opr. Andrzej Konarek, Warszawa 1998.
16. PSELLOS MICHAŁ, „Kronika czyli historia jednego stulecia Bizancjum (976-1077)”, opr. Oktawiusz Jurewicz, (Biblioteka przekładów z literatury antycznej, 26), Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1985.
17. SIMON Marcel, „Cywilizacja wczesnego chrześcijaństwa I-IV w.”, Warszawa 1992.
18. SMORĄG RÓŻYCKA Małgorzata, „Bizantyńskie miniatury rysunkowe w dobie renesansu macedońskiego: czy tylko odnowienie tradycji artystycznej?” [w:] „Disegno –- rysunek u źródeł sztuki nowożytnej, Materiały sesji naukowej w Toruniu 26-27 X 2000”, (Seria: Sztuka i kultura 2), pod red. T.J. Żuchowskiego i S. Dudzika, Toruń 2001, s. 35-51.
19. TATARKIEWICZ Władysław, „Estetyka Pseudo-Dionizego” i „Estetyka bizantyńska”, [w:] Tegoż, „Historia estetyki”, t. II: Estetyka średniowieczna, Wrocław-Warszawa 1960, s. 35-43, 44-5.
20. VOLBACH Wolfgang Fritz, „Frühchristliche Kunst. Die Kunst der Spätantike in West- und Ostrom“, München (Verlag Hirmer), 1958.
21. WINCKELMANN Friedrich, GOMOLKA-FUCHS Gudrun, „Frühbyzantinische Kultur”, Leipzig 1987.
22. WIPSZYCKA Ewa, "Kościół w świecie późnego antyku", Warszawa 2006.
23. ZAKRZEWSKI Kazimierz, „Historia Bizancjum”, Kraków 2007.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: