Prowadzony w cyklach: 2024/25Z, 2025/26Z

Kod ISCED: 0218

Punkty ECTS: 4

Język: polski

Organizowany przez: Instytut Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa

Metodyka konserwacji zabytków metalowych 1402-MKZM-4Z-SJ

Zakres godzinowy poszczególnych wykładów może ulec zmianie.
KONWERSATORIUM
Wykład 1
Wstęp do materiałoznawstwa metali
Definicja materiałów metalowych, charakterystyka fizyko-chemiczna, metody pozyskiwania metali z rud, klasyfikacja metali i stopów, omówienie literatury przedmiotu

Wykład 2
Techniki kształtowania i zdobienia zabytków metalowych
Podstawowe materiały i narzędzia stosowane w obróbce plastycznej metali, techniki zdobienia metali. Wprowadzenie do terminologii warsztatowej prac złotniczych.

Wykład 3
Rodzaje korozji i formy niszczenia zabytków metalowych
Definicja korozji, podział na rodzaje korozji z uwagi na mechanizm zachodzenia procesów korozyjnych, środowisko, współudział czynników mechanicznych, zasięg itd., formy zniszczeń, główne stymulatory korozji

Wykład 4-8
Metodyka konserwacji zabytków metalowych
Metody usuwanie nawarstwień korozyjnych: mechaniczne, termiczne, fizyczne, elektrochemiczne i elektrolityczne.
Metody nierozłączne i rozłączne w łączeniu metali.
Metody uzupełniania ubytków.
Metody i środki zapobiegania korozji. Antykorozyjne zabezpieczenia powłokowe.

Wykład 9-15
Charakterystyka metali i stopów stosowanych w rzemiośle artystycznym, korozja oraz metody i środki stosowane w ich konserwacji
Aluminium, cynk, żelazo, cyna, ołów, miedź, srebro, złoto -
historia poszczególnych metali i ich ważniejszych stopów, występowanie i rodzaje rud, pozyskiwanie z rud, charakterystyka fizykochemiczna, rodzaje stopów, historia zastosowania w sztuce oraz rzemiośle artystycznym, typowe zmiany korozyjne, metody i środki stosowane w ich konserwacji, omówienie przykładów realizacji konserwatorskich w zależności od miejsca ekspozycji i rodzaju obiektu zabytkowego z zastosowaniem zasad postępowania konserwatorskiego.
Terminologia związana z zabytkami metalowymi
Przedstawiana i omawiana na każdym wykładzie z zakresu materiałoznawstwa metali, ich korozji, warsztatu rzemiosł związanych z wytworami metalowymi, typologii przedmiotów.

Obecność jest obowiązkowa. W przypadku zdarzeń losowych lub problemów zdrowotnych student powinien ubiegać się o urlop dziekański, zgodnie z § 42–46 regulaminu studiów. Kwestie dotyczące obecności reguluje § 23, pkt 2 regulaminu studiów.
Dopuszczalna jest jedna nieobecność na zajęciach. Istnieje możliwość odpracowania nieobecności, która nie została usprawiedliwiona, poprzez pisemne opracowanie zagadnienia wskazanego przez prowadzącego, które jest związane z tematyką wykładów. Jeśli student nie osiągnie wymaganej liczby obecności, nie zostanie dopuszczony do egzaminu w pierwszym terminie. Dodatkowo, w przypadku niespełnienia ponownie obowiązku opracowania wyznaczonych tematów, student nie będzie miał możliwości przystąpienia do egzaminu również w terminie kolejnym.

ĆWICZENIA
Zajęcia 1: Przedstawienie zasad zaliczenia przedmiotu, BHP P-POŻ. Pokaz materiałów dydaktycznych pracowni, umożliwiający rozpoznanie gatunku metalu i techniki wykonania. Omówienie możliwych badań.

Zajęcia 2-3: Skrócone ćwiczenia z metodyki obejmujące podstawowe czynności i wiedzę konserwatorską dotyczącą konserwacji zabytków metalowych.
Tematyka skoncentrowana na zagadnieniach usuwania nawarstwień, chemicznym patynowaniu (w zależności od zabytku), antykorozyjnym zabezpieczeniu zabytków wykonanych ze stopów węglowych żelaza oraz stopów miedzi, w oparciu o problematykę konserwatorską poszczególnych zabytków z metalu lub rzemiosło użytkowe z kolekcji muzealnych (m.in. zabytki archeologiczne, rzemiosło artystyczne lub użytkowe).

Zajęcia 4-15: Konserwacja zabytków metalowych:
Wykonywanie prostych czynności konserwatorskich. Nauczenie indywidualnego podejścia do zabytku oraz rozwiązywanie różnych dylematów konserwatorskich. Zaznajomienie z metodami antykorozyjnego zabezpieczania, stabilizacją procesów korozyjnych oraz używania inhibitorów, a także z warunkami i sposobami przechowywania zabytków.

Praca własna pod kierunkiem prowadzącego zajęcia:
Dokumentacja konserwatorska:
Inwentaryzacja obiektów zabytkowych z naciskiem na określenie materiału oraz techniki ich wykonania, opis formalny i stanu zachowania, ze szczególnym naciskiem na procesy korozyjne, nawarstwienia i kondycję rdzenia metalicznego, opracowanie programu postępowania konserwatorskiego, wykonanie dokumentacji fotograficznej.

Istnieje możliwość odpracowania nieobecności podczas ćwiczeń w trakcie dyżuru prowadzącego po uprzednim umówieniu się

W cyklu 2024/25Z:

j/w

W cyklu 2025/26Z:

j/w

Całkowity nakład pracy studenta

Wykład: 1. Godziny kontaktowe: 15 h 3. Czas wymagany na przygotowanie się do egzaminu: 20 h Ćwiczenia: 1. Godziny kontaktowe: 15 h 2. Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta: 30 h Zajęcia realizowane z udziałem nauczyciela: 30 h (1 ECTS) Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta: 50 h (1 ECTS) Łącznie: 80 (4 ECTS)

Efekty uczenia się - wiedza

- W03: ma wiedzę teoretyczną z metodyki działań konserwatorskich w zakresie zabytków metalowych, - W04: zna mechanizmy oddziaływania fizycznych, chemicznych i biologicznych czynników środowiskowych na zabytki metalowe, - W05: posiada wiedzę w zakresie materiałoznawstwa metali oraz historycznych i współczesnych materiałów konserwatorskich stosowanych w ich konserwacji, - W06: zna podstawowe metody fizyczne i chemiczne badania zabytków metalowych, - W09: posiada wiedzę dotyczącą dawnych technik metaloplastycznych.

Efekty uczenia się - umiejętności

- U01: umie określić przyczyny zniszczeń zabytków metalowych, - U02: potrafi określić, rozpoznać i opisać budowę techniczną zabytków metalowych, - U3: potrafi określać główne i szczegółowe cele służące realizacji zadania konserwatorskiego z uwzględnieniem kontekstu kulturowego zabytku metalowego, - U06: potrafi określić zasady profilaktyki i minimalizacji niszczącego oddziaływania fizycznych, chemicznych i biologicznych czynników środowiskowych na zabytki metalowe, - U10: rozpoznaje rodzaje technik metaloplastycznych.

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

- K1: ma świadomość znaczenia wartości (artystycznej, historycznej, emocjonalnej itd.) dzieł sztuki i zabytków z metalu, ich nieodtwarzalności i obowiązku ich respektowania w procesie konserwacji-restauracji (zgodne z K_K01), - K2: ma świadomość znaczenia profesjonalizmu i konieczności przestrzegania zasad etyki zawodowej (zgodne z K_K02), - K3: ma świadomość i rozumie aspekty i skutki działań konserwatorskich, ich wpływ na dzieło sztuki lub zabytek z metalu oraz świadomość związanej z tym odpowiedzialności za podejmowane decyzje (zgodne z K_K03), - K4: ma świadomość i rozumie konieczność uwzględnienia kontekstu kulturowego dzieła sztuki i zabytku z metalu w decyzjach konserwatorskich (zgodne z K_K04), - K5: zna ograniczenia własnej wiedzy i umiejętności, rozumie potrzebę dalszego kształcenia oraz włączania specjalistów z innych dziedzin do rozwiązywania szczególnie złożonych zagadnień (zgodne z K_K05).

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2024/25Z:

Agata Ogińska
Arletta Piasecka

W cyklu 2025/26Z:

Arletta Piasecka

Metody dydaktyczne

Wykład: Metody dydaktyczne podające: -wykład informacyjny i problemowy -pogadanka (Zagadnienia przybliżone są prezentacjami.) Ćwiczenia: Metody dydaktyczne podające: - opis - pogadanka Metody dydaktyczne poszukujące: - ćwiczeniowa - doświadczeń - klasyczna metoda problemowa - obserwacji - projektu - studium przypadku (opis techniki wykonania, stanu zachowania, projekt przebiegu prac konserwatorskich, wykonanie prób w celu dobrania materiałów konserwatorskich, wykonanie prostych zabiegów konserwatorskich, sporządzenie dokumentacji konserwatorskiej po wykonaniu prac)

Metody dydaktyczne eksponujące

- pokaz

Metody dydaktyczne podające

- pogadanka
- wykład informacyjny (konwencjonalny)
- opis
- wykład problemowy

Metody dydaktyczne poszukujące

- ćwiczeniowa
- giełda pomysłów
- klasyczna metoda problemowa
- obserwacji
- studium przypadku
- projektu
- doświadczeń

Metody dydaktyczne w kształceniu online

- metody służące prezentacji treści
- metody wymiany i dyskusji

Rodzaj przedmiotu

przedmiot obligatoryjny

Wymagania wstępne

Znajomość chemii i materiałoznawstwa z zakresu przedmiotów (wiedza ogólna): - Chemia w konserwacji zabytków (podstawy elektrochemii), - Żywice sztuczne w konserwacji zabytków, - Technologia i techniki sztuk plastycznych. Znajomość historii sztuki z zakresu przedmiotów (wiedza ogólna): - Historia sztuki starożytnej, - Historia sztuki średniowiecznej, - Historia sztuki nowożytnej.

Kryteria oceniania

WYKŁAD:
Metody weryfikacji i oceny:
Dyskusja podczas zajęć (U3, K1-5) oraz znajomość i zrozumienie treści przedmiotu (W1-5, U1,2, 4, 5) sprawdzane jest egzaminem pisemnym w formie testu liczącego 30 pytań, obejmującego zagadnienia z zakresu wykładu. Każda prawidłowa odpowiedź punktowana jest 1, niepełna na 0,5. Wynik zaokrąglany jest do jedności.
Kryteria oceniania:
wynik 28-30 punktów (93,33% i powyżej) – ocena 5,0,
wynik 25-27 punktów (83,32-90%) – ocena 4,5,
wynik 22-24 punktów (73,33%-80%) – ocena 4,0,
wynik 19-21 punktów (63,33-70%)– ocena 3,5,
wynik 16-18 punktów (53,33-60%)– ocena 3,0,
wynik 15-0 punktów (50% i poniżej)– ocena 2,0.

ĆWICZENIA:
Metody weryfikacji i oceny:
- dyskusja podczas zajęć, pytania otwarte - ocena efektów kształcenia z zakresu wiedzy (W1-W4) za pomocą tzw. "wejściówek" [punktacja: poniżej 3 pkt brak zaliczenia; 4-6 pkt ocena 3; 7-8 pkt ocena 4; 8,5-9 pkt ocena 5]
- projekt konserwatorski (U1-U5)
- aktywność (W1-W4)
- wykonywanie zadań realizowanych na zajęciach (K1-K5, U1-U5)
- przygotowanie dokumentacji prac konserwatorskich do wydruku (W1-W4, U4-U5) w wyznaczonym przez prowadzącego terminie
- ocena właściwego doboru i zastosowania materiałów i technik, staranności wykonania projektu/pracy/realizacji zadania (W1-W4, U4-5)
- ocena poziomu umiejętności wykorzystania materiałów i narzędzi oraz technologii warsztatu (K3-K4, W1-W3);
- ocena poziomu estetyki wykonawstwa pracy (K2-K3);

Ocena przedmiotu jest oceną ciągła. Składają się na nią: wykonanie ćwiczeń zleconych przez prowadzącego (10% oceny końcowej), poprawne wykonanie prac konserwatorskich przy powierzonym obiekcie (40%), poprawne wykonanie dokumentacji konserwatorskiej w określonym terminie (30%), ocena składowa uzyskanej wiedzy - wejściówki (20%)

Praktyki zawodowe

nie dotyczy

Literatura

LITERATURA OBOWIĄZKOWA:
Zabytki kamienne i metalowe, ich niszczenie i konserwacja profilaktyczna pod red. Domasłowskiego Wiesława. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2011. (fragment dotyczący zabytków metalowych (s. 489-534).
Gradowski Michał, Dawne złotnictwo technika i technologia, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1984.

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA:
Krause Janusz, Alina Tomaszewska-Szewczyk. „Romańskie drzwi brązowe z Katedry Wniebowzięcia Marii Panny i św. Wojciecha w Gnieźnie - problematyka technologiczno-warsztatowa i konserwatorska”, Biuletyn Informacyjny Konserwatorów Dzieł Sztuki 1/11 (2000), 20-33.

Krause Janusz, Alina Tomaszewska-Szewczyk. „Konserwacja mosiężnych obiektów zabytkowych o dużym stopniu zniszczenia na przykładzie gotyckich płyt nagrobnych Piotra II Nowaka i Rudolfa z Rüdesheim”, Biuletyn Informacyjny Konserwatorów Dzieł Sztuki 1-2/13 (2002), 8-19.

W cyklu 2024/25Z:

j/w

W cyklu 2025/26Z:

j/w

Uwagi

W cyklu 2024/25Z:

brak

W cyklu 2025/26Z:

KONWERSATORIUM: OBECNOŚĆ JEST OBOWIĄZKOWA.
W przypadku zdarzeń losowych lub problemów zdrowotnych student powinien ubiegać się o urlop dziekański, zgodnie z § 42–46 regulaminu studiów. Kwestie dotyczące obecności reguluje § 23, pkt 2 regulaminu studiów.

Dopuszczalna jest jedna nieobecność na zajęciach. W przypadku każdej kolejnej nieobecności, która nie została usprawiedliwiona, student ma obowiązek opracować pisemnie zagadnienie wskazane przez prowadzącego, które jest związane z tematyką wykładów.
Nie dopuszcza się wykorzystywanie do tego celu systemów opartych na sztucznej inteligencji.
Jeśli student nie osiągnie wymaganej liczby obecności, nie zostanie dopuszczony do egzaminu w pierwszym terminie, kolejny termin będzie wyznaczony indywidualnie, a egzamin przeprowadzony w formie ustnej, obejmującej 5 pytań. Każde pytanie to 1 pkt.
5 pkt.-bdb, 4 pkt. - db, 3 pkt. - dst., 2 - 1 pkt. - brak zaliczenia.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 1402-MKZM-4Z-SJ w USOSweb