Ikonografia 1402-IKO-1z-s1

1. Godziny kontaktowe, realizowane z udziałem nauczycieli: wykład - 30 godz. + konsultacje pracy pisemnej - 5 godz. (1p. ECTS) 2. Czas poświęcony na przygotowanie do zajęć, czytanie zadanej literatury, wyszukiwanie i gromadzenie materiałów - 15 godz. (0,5p. ECTS). 3. Czas poświęcony na przygotowanie do testów zaliczeniowych i napisanie krótkich prac: 15 godz. (0,5p ECTS) . Łącznie: 60 godzin - 2 p. ECTS

Student W1: Rozumie problematykę i metodę analiz ikonograficznych, które poznaje na poziomie podstawowym w oparciu o lekturę tekstów źródłowych i opracowań z dziedziny ikonografii (K_W03). W2: Zna najważniejsze typy ikonografii sakralnej i świeckiej, w tym wybrane typy ikonografii starożytnej, średniowiecznej i nowożytnej, rozumie ich sens i sposoby wykorzystania w sztuce (K_W02). W3: Posiada szczegółową wiedzę na temat genezy i sensu wybranych tematów ikonograficznych z zakresu tradycji chrześcijańskiej i kultury świeckiej kręgu łacińskiego (K_W02). W4: Rozumie możliwości sztuki jako instrumentu: kształtowania ideologii, kodowania / wyrażania / nauczania sensów teologicznych; manifestowania treści i symboli humanistycznych itd. (K_W02, K_W03).

Student U1: Rozpoznaje i datuje najważniejsze typy ikonografii sakralnej i świeckiej, w tym wybrane typy ikonografii starożytnej, średniowiecznej i nowożytnej, określa ich genezę i znaczenia (K_U04). U2: Analizuje zabytki pod kątem treści i przez pryzmat funkcji za pomocą metody ikonograficznej i ikonologicznej, z wykorzystaniem źródeł literackich, teologicznych i in. (K_U04).

Student K1: ma świadomość poziomu swej wiedzy i rozumie konieczność dalszego pogłębiania umiejętności w zakresie analiz ikonograficznych (K_K02). K2: ma świadomość doniosłości artystycznego dziedzictwa kulturowego, jako materialnego nośnika znaczeń i treści oraz odbicia mentalności dawnych epok i źródła wiedzy o przeszłości (K_K05, K_K06).

UWAGA: ikonografia sztuki sakralnej dostępna jest w formie kursu na platformie MOODLE https://moodle.umk.pl/WSP/course/view.php?id=97

- pokaz

- wykład konwersatoryjny

- ćwiczeniowa

przedmiot obligatoryjny

Podstawowa znajmość treści literackich: Biblii Starego i Nowego Testamentu, mitologii greckiej i rzymskiej.

Zajęcia są obowiązkowe i kończą się zaliczeniem na ocenę.

WARUNKIEM ZALICZENIA JEST OBECNOŚĆ NA ZAJĘCIACH (możliwe 2 nieusprawiedliwione nieobecnośce w semestrze)

Na ocenę końcową składają się oceny cząstkowe następujących działań:
- aktywne uczestnictwo w zajęciach;
- ocena z końcowego testu slajdowego w ciągu semestru (próg zaliczenia - 50%);
- przygotowanie krótkiej analizy ikonograficznej

Podstawowy tekst metodologiczny:
PANOFSKY Erwin, Ikonografia i ikonologia, [w:] IDEM, Studia z historii sztuki, Warszawa 1971, s. 11-32.

Komentarze do metody:
KALINOWSKI Lech, Ikonologia czy ikonografia? Termin ikonologia w badaniach nad sztuką Erwina Panofskiego, "Zeszyty Naukowe UJ", Prace z historii sztuki 10, 1972, s. 5-33. Dostęp online: https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/phs1972/0011/image.

SEIDEL-GRZESIŃSKA Agnieszka, STANICKA-BRZEZICKA Ksenia,
Wyczerpujący opis wszechświata – dawne i współczesne metody opisu treści dzieła sztuki, „Studia o Książce i Informacji”, 28, 2009, s. 39-49. Dostęp online: http://bibl.sjol.eu/preview/-109.

__________________________________________________________
CZĘŚĆ I.
I k o n o g r a f i a s z t u k i s a k r a l n e j
__________________________________________________________

LITERATURA PODSTAWOWA
• BŁASZCZYK Iwona, Treści ideowe motywu drzewa w polskiej sztuce około roku 1400, [w:] Sztuka ok. 1400. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Poznań listopad 1995, red. T. Hrankowska, t. 2, Warszawa 1996, s. 209–235.
• DOBRZENIECKI Tadeusz, Hagia-Maria Theotokos w sztuce wczesnochrześcijańskiej, [w:] Maryja w tajemnicy Chrystusa, praca zbiorowa pod red. S. C. Napiórkowskiego i ks. S. Longosza, Niepokalanów 1997, s. 140-164.
• FORSTNER Dorothea, Świat symboliki chrześcijańskiej, Warszawa 1990.
• IKONOGRAFIA NOWOŻYTNEJ SZTUKI KOŚCIELNEJ, red. J. St. Pasierb, t. 1: Maryja Matka Chrystusa, Warszawa 1987.
• JAZYKOWA Irina, Podstawowe typy ikon Bogurodzicy w tradycji bizantyńsko-rosyjskiej oraz ich interpretacja teologiczna, [w:] Ikona liturgiczna. Ewangelizacyjne przesłanie ikonografii maryjnej, pod red. K. Peka, Warszawa 1999 (Theotokos. Seria mariologiczna 9), s. 90-98.
• JURKOWLANIEC Grażyna, Chrystus Umęczony. Ikonografia w Polsce od XIII do XVI wieku, Warszawa 2001, (fragmenty, zwł. s. 10–165).
• KALINOWSKI Lech, Geneza Piety średniowiecznej, Prace Komisji Historii Sztuki, 10 (1952), s. 153-260
• KNAPIŃSKI Ryszard, Kolegium Apostolskie w sztuce pierwszego tysiąclecia, [w:] Symbol Apostolski w nauczaniu i sztuce kościoła do soboru trydenckiego, red. R. Knapiński, Lublin 1997, s. 115–145.
• KOBIELUS Stanisław, Krzyż Chrystusa. Od znaku i figury do symbolu i metafory, Tyniec 2011.
• KOPALIŃSKI Władysław, Słownik symboli, Warszawa 1990.
• Lexikon der christlichen Ikonographie, 1–8, hrsg. von Engelbert Kirschbaum, 1968- (wybrane hasła)
• MIZIOŁEK Jerzy, Przedstawienia procesyjne w sztuce wczesnochrześcijańskiej, Folia Historiae Atrium 21 (1985), s. 5-33.
• MIZIOŁEK Jerzy, Secundus adventus. Chrystus jako prawdziwe Słońce w sztuce pierwszego tysiąclecia, BHS 49 (1987), nr 1-2, s. 3–34.
• MIZIOŁEK Jerzy, Sol verus. Studia nad ikonografią Chrystusa w sztuce pierwszego tysiąclecia, Wrocław–Warszawa–Kraków 1991.
• PANOFSKY Erwin, Imago Pietatis. Przyczynek do historii typów przedstawieniowych Mąż Boleści i Maria Pośredniczka, [w:] tegoż, Średniowiecze Warszawa 2001, s. 221–263.
• SCHILLER Gertrud, Iconography of Christian art. Vol. 2; The Passion of Jesus Christ, 1971.
• SCHILLER Gertrud, Die Kirche, (Ikonographie der christlichen Kunst Bd. 4,1), 1976 (wybrane rozdziały).

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA
• BELTING Hans, Obraz i kult. Historia obrazu przed epoką sztuki, Gdańsk 2010 (fragmenty: rozdz. 3–8: s. 39–188, rozdz. 19: 468–522.
• DOBRZENIECKI Tadeusz, U źródeł przedstawień: „Tron Łaski” i „Pietas Domini”, „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie” 15 (1971), s. 221–312.
• FREEDBERG David, Potęga wizerunków. Studia z historii sztuki i oddziaływania, Kraków 2005.
• KALISZUK Jerzy, Mędrcy ze Wschodu. Legenda i kult Trzech Króli w średniowiecznej Polsce, Warszawa 2005 (fragmenty).
• KLIŚ Zygmunt, Pasja. Cykle pasyjne Chrystusa w średniowiecznym malarstwie ściennym Europy Środkowej, Kraków 2006 (fragmenty).
• KOBIELUS Stanisław, Magiczne i symboliczne znaczenie koralu w przedstawieniach Matki Bożej z Dzieciątkiem a przełomie średniowiecza i renesansu, [w:] Tegoż, Dzieło sztuki – dzieło wiary, s. 216–227.
• KOBIELUS Stanisław, Człowiek i ogród rajski w kulturze religijnej średniowiecza, Warszawa 1997.
• KOBIELUS Stanisław, Lapidarium christianum. Symbolika drogich kamieni. Wczesne chrześcijaństwo i średniowiecze, Tyniec 2012.
• KRUSZELNICKI Zygmunt, Z dziejów postaci „frasobliwej” w sztuce, Teka Komisji Historii Sztuki, 2 (1961), s. 7–117.
• MICHNIEWSKA Maria, Rośliny w małopolskim gotyckim malarstwie tablicowym 1420–1540, Kraków 2014 (s. 45–94).
• OLSZEWSKI Andrzej M., Mulier Amicta Sole w sztuce gotyku, „Nasza Przeszłość”, 82, 1994, s. 35–95.
• THEREL Marie-Louise, Á l’origine du décor du portail occidental de Notre-Dame de Senlis: Le triomphe de la Vierge-Église. Sources historiques, littéraires et iconographiques, Paris 1984, s. 228–229.
• VERDIER Philippe, Le Couronnement de la Vierge. Les origines et les premiers développements d’un thème iconographique, Montréal–Paris 1980.
• ZALEWSKA Katarzyna, Modlitwa i obraz. Średniowieczna ikonografia różańcowa, Warszawa 1994.
• ŻAK-KULESZA Magdalena, Kompozycje przyrody w ikonografii maryjnej na wybranych przekładach malarstwa niderlandzkiego i niemieckiego od XV do pocz. XVI w, Lublin 2017 (fragmenty: s. 57–132).
__________________________________________________________

CZĘŚĆ II.
I k o n o g r a f i a ś w i e c k a
__________________________________________________________
LITERATURA PODSTAWOWA
• Ars Emblematica. Ukryte znaczenia w malarstwie holenderskim XVII w. katalog wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie 1981.
• ALCIATUS Andrea, Emblematum libellus. Książeczka emblematów, przekład i komentarze pod kierunkiem Mieczysława Mejora, Anna Dawidziuk, Bianka Dziadkiewicz, Ewa Kustroń-Zaniewska, wstęp i opracowanie Roman Krzywy, Warszawa 2002.
• GRIMAL Pierre, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Wrocław-Warszawa-Kraków 2009 (wybrane hasła)
• MARLE van Raimond, Iconographie de l'art profane au Moyen-Age et à la Renaissance, t. 1–2, 1971 (wybrane zagadnienia)
• PELC Janusz, Słowo i obraz na pograniczu literatury i sztuk plastycznych, Kraków 2002.
• RIPA Cesare, Ikonologia, tłum. Ireneusz Kania, Kraków 2013 (lub starsze)
• ZAPOLSKA Ewa, Cnoty teologalne i kardynalne, Kraków 2000.

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA
• BIAŁOSTOCKI Jan, Vanitas. Z dziejów obrazowania idei „marności” i „przemijania” w poezji i sztuce, [w:] tegoż, Teoria i twórczość, Poznań 1961, s. 106-136.•
• BIAŁOSTOCKI Jan, Kompozycja emblematyczna epitafiów śląskich XVI wieku, [w:] Ze studiów nad sztuką XVI wieku na Śląsku i w krajach sąsiednich, Wrocław 1968, s. 77-92.
• MAŚLIŃSKA-NOWAKOWA Zofia, Formy słowno-obrazowe dekoracji kościoła św. Anny w Krakowie, [w:] Treści dzieła sztuki, Warszawa 1969, s. 195-213.
• ZALEWSKA Katarzyna, O problemach interpretacji przedstawień monstrualnych w sztuce późnego średniowiecza, Ikonotheka – Prace Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego, 6 (1993), s. 99–121.

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

• Strona przedmiotu 1402-IKO-1z-s1 w USOSweb