Zajęcia fakultatywne specjalistyczno-kierunkowe (nauki o obrazie) 1402-HS-ZF-NO-S2

W semestrze letnim 2024/2025 Uczestniczki/Uczestnicy zajęć poświęconych nowemu spojrzeniu na ikony zapoznają się z istotnymi odmianami typologicznymi, stylistycznymi cerkiewnych obrazów, problematyką ikonograficzną, znaczeniem tych wyjątkowych dzieł sztuki, stanowiących „pomost do niewidzialnego”, kontekstami historycznymi, teologicznymi. Przedmiot analizy stanowią ikony od czasów wczesnobizantyjskich po XXI wiek. Omawiane obrazy powstałe w szerokim zakresie czasowym łączy odwoływanie się do wspólnych pierwowzorów, powiązanie z chrześcijaństwem obrządku Wschodniego, czytelne pomimo ewolucji stylistycznej oraz zmian ikonograficznych. Uczestniczki/Uczestnicy zajęć wypracowują własny warsztat badawczy, zapoznają się z różnymi interpretacjami, naukową literaturą. Bogato ilustrowane, urozmaicone zajęcia pozwalają na wielostronne zapoznanie się z problematyką ikon przy omawianiu każdego tematu. Zestawiane obok siebie ilustracje dzieł sztuki ułatwiają komparatystyczne analizy. Dobór naukowych artykułów pozwala na porównanie różnych podejść badawczych, rodzajów analiz dzieł sztuki. Punkt wyjścia rozważań stanowi moja monografia o ikonach, własne studia nad ikonami w Polsce i za granicą oraz bogata, interdyscyplinarna literatura przedmiotu wraz z analizą źródeł pisanych i łączeniem jej z odkrywaniem istoty cerkiewnych obrazów.

Tematyka zajęć:

1. Wprowadzenie. Zapoznanie z tematyką zajęć i problematyką ikon na przestrzeni dziejów, dyskusja o wybranych ikonach.
2. Dziewiętnastowieczne ikony z kolekcji Profesora Wiesława Litewskiego w Muzeum Uniwersyteckim na UMK na tle bizantyjskiej i postbizantyjskiej twórczości artystycznej. (I) Ikony w typie Hodegetrii.
3. Dziewiętnastowieczne ikony z kolekcji Profesora Wiesława Litewskiego w Muzeum Uniwersyteckim na UMK na tle bizantyjskiej i postbizantyjskiej twórczości artystycznej. (II) Prawosławna ikona Pokrowu.
4. System przekazu w malarstwie ikonowym: zaawansowana geometria, perspektywy, zniekształcenia oraz „ikonowe górki”. Ikony maryjne typu Eleusa.
5. Spojrzenie na ikony z perspektywy semiotyki, ikony hagiograficzne.
6. Perspektywa teologiczna na ikony. Różnice w podejściu teologów, w tym prawosławnych. Ikona i kanon.
7. Przedstawienia kobiet na ikonach. Ikony we wczesnośredniowiecznej sztuce Europy insularnej.
8. Wybrane tematy ikonograficzne – święte niewiasty. Św. Jan Chrzciciel jako Anioł Pustyni, Matka Boża a Eucharystia.
9. Bizantyjskie przepisy ikonograficzne oraz ówczesna praktyka. Wybrane tematy ikonograficzne – Matka Boża Oranta, Zaśnięcie Matki Bożej. Ikony hagiograficzne.
10. Perspektywa teologiczna na ikony. Różnice w podejściu teologów (II). Ikony kompozytowe. Ikony świąteczne.
11. Teologia mistyczna, teologia dogmatyczna, istotne dla ikonografii legendy, ikony w literaturze pięknej – studia przypadku. Ikony świąteczne (II).
12. Różnorodne podejścia do badania, identyfikacji, opisu ikon. Zajęcia praktyczne przy wystawie ikon w Muzeum Uniwersyteckim.
13. Przepisy Soboru Stu Rozdziałów. Badania w ramach historii sztuki.
14. Ikonostas cerkwi wołoskiej we Lwowie. Wybrane tematy ikonograficzne: Zesłanie Ducha Świętego.
15. Podsumowanie zajęć oraz przegląd omówionych zagadnień.

Dla grupy Pana Prof. dr. hab. Jana Wiktora Sienkiewicza:

Historia jednego obrazu:
Dzieła, rzeźbiarskie, malarskie i graficzne oraz z zakresu rzemiosła artystycznego (w tym tkaniny) od renesansu po XXI wiek:
1. Mistrzowie włoskiego renesansu.
2. Malarstwo niderlandzkie
3. Malarstwo czasu Stanisława Augusta Poniatowskiego.
4. Polskie malarstwo XIX wieku.
5. Malarstwo w wieku XX i XXI - polskie, europejskie i amerykańskie.

Bibliografia podstawowa (wybrane fragmenty)

Belting Hans, Obraz i kult: historia obrazu przed epoką sztuki, przekł. Tadeusz Zatorski, Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk 2010 (wybrane fragm.).
Biblia pierwszego Kościoła, przełożył oraz przypisami opatrzył Remigiusz Popowski, Oficyna Wydawnicza „Vocatio”, Warszawa 2017.
Gębarowicz Mieczysław, Najstarszy ikonostas cerkwi wołoskiej we Lwowie: dzieje zabytku oraz jego rola w przemianach malarstwa cerkiewnego i sztuki ukraińskiej, oprac. Agnieszka Gronek, Wrocław 2016.
Janocha Michał, Ikony w Polsce: od średniowiecza do współczesności, Wydawnictwo „Arkady”, Warszawa 2018 (lub inne wyd., wybrane fragm.).
Jazykowa Irina, Świat ikony, przekł. Henryk Paprocki, Wydawnictwo Księży Marianów, Warszawa 2007 (wybrane fragm.).
Kondakow Nikodim Pawłowicz, Ikony: historia i teologia, przekł. Stanisław Ulicki, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 2021 (wybrane fragm.).
Majorowa Natalia, Skokow Genadij, Ikony rosyjskie: tematy, arcydzieła; przekł. Łukasz Leonkiewicz, Wydawnictwo „Arkady”, Warszawa 2019 (wybrane fragm.).
Onasch Konrad, Schnieper Annemarie, Ikony: fakty i legendy, przekł. z ang. Zofia Szanter, z niem. Mariusz Smoliński, przekł. z gr. fragm. hymnów i tekstów liturg. Henryk Paprocki, Arkady, Warszawa 2018 (lub inne wyd., wybrane fragm.).
Septuaginta czyli Grecka Biblia Starego Testamentu wraz z księgami deuterokanonicznymi i apokryfami żydowskimi oraz onomastykonem, przeł., przypisami i wstępami opatrzył oraz oprac. onomastykon Remigiusz Popowski, Oficyna Wydawnicza „Vocatio”, Warszawa 2014.
Tkač Štefan, Ikony słowackie od XVI do XIX wieku, przekł. ze słow. Andrzej Czcibor-Piotrowski, „Arkady”-„Tatran”, Warszawa-Bratysława 1984 (wybrane fragm.).
Tradigo Alfredo, Ikony i święci prawosławni, przekł. Ewa Maciszewska, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 2011 (wybrane fragm.).
Tradigo Alfredo, Ikony: teologia piękna i światła, red. Anna Palusińska, przekł. Krzysztof Stopa, Jedność, Kielce 2022.
Waszak Przemysław, Ikony z kolekcji Profesora Wiesława Litewskiego w zbiorach Muzeum Uniwersyteckiego w Toruniu: katalog, Seria: Katalogi Zbiorów Muzeum Uniwersyteckiego w Toruniu, red. Mirosław A. Supruniuk, Katarzyna Moskała, T. 3, Toruń 2024. (wybrane fragm., tam obszerna literatura: s. 318-333).

Bibliografia uzupełniająca, podana w szerszym wyborze, pomocna przy formułowaniu referatów oraz dyskusji (wybrane fragmenty)

Bator Zofia, Wątki dogmatyczne w ikonie Zaśnięcia Matki Bożej, „Salvatoris Mater”, X, 2008, nr 1, s. 77-104.
Biskupski Romuald, Ikona Zaśnięcia Matki Boskiej z końca XV wieku w cerkwi w Andrzejówce, „Series Byzantina”, II, 2004, s. 123-127.
Biskupski Romuald, Wybrane warsztaty malarstwa ikonowego szkoły halickiej XV i XVI wieku, „Folia Historiae Artium”, Tom 18 (1982), s. 25-42.
Brążkiewicz Bartłomiej, Blask Taboru. Światło ikony. Od bizantyńskiej mozaiki do Andrieja Rublowa, „Ethos. Kwartalnik Instytutu Jana Pawła II KUL”, 30(2017) nr 3(119), s. 59-74.
Chomik Piotr, Kobieta w ikonografii prawosławnej, Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku 2024.
Cichosz Wojciech, Pankowska-Siedlik Elżbieta, Teologiczna pedagogii ikony na przykładzie Trójcy Świętej Andrieja Rublowa, „Studia Gdańskie”, XXIV, 2009, s. 119-138.
Dąb-Kalinowska Barbara, „Cerkiew Wojująca”. Ikona czy wyobrażenie?, „Biuletyn Historii Sztuki”, 60, 1998, nr 1–2, s. 7–25.
Dąb-Kalinowska Barbara, Ikonowa rzeczywistość, „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie”, XXXVI, 1992, s. 321–332.
Dąb-Kalinowska Barbara, Ikony i obrazy, DiG, Warszawa 2000.
Dąb-Kalinowska Barbara, Pojęcie ikony i obrazu sakralnego, „Znak”, XLV, 1993, nr 2 (453), s. 94–103.
Dąb-Kalinowska Barbara, Warsztat historyka sztuki i źródła, „Series Byzantina”, II, 2004, s. 9–20.
Dionizjusz z Furny, Hermeneia, czyli objaśnienie sztuki malarskiej, przekł. Ireneusz Kania, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2003.
Dobrzeniecki Tadeusz, Hagia Maria-Theotokos w sztuce wczesnochrześcijańskiej (zagadnienia wybrane), [w:] Maryja w tajemnicy Chrystusa: praca zbiorowa / pod red. Stanisława Celestyna Napiórkowskiego, Stanisława Longosza, Biblioteka Mariologiczna 2, Wydawnictwo Ojców Franciszkanów, Niepokalanów 1997, s. 140–164.
Filoramo Giovanni, Chrześcijaństwo, przekł. Bogusława Szczepanik, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 2013.
Frejlich Andrzej, Hagiografia bizantyńska jako źródło do dziejów ikony − zagadnienia wybrane, „Roczniki Humanistyczne”, L, 2002, z. 4, s. 23-35.
Gadomski Jerzy, Imagines Beatae Mariae Virginis gratiosae: Małopolski typ Hodegetrii z XV wieku, „Folia Historiae Artium”, 22:1986, s. 29-48.
Giemza Jarosław, Cerkwie i ikony Łemkowszczyzny, Libra PL, Rzeszów 2020.
Giglok Marta, Kilka uwag o teologii ikony „Chrystusa Wielkiego Arcykapłana” w świetle pnuematologiczno-sakramentalnej koncepcji ikony Paula Evdokimova, „Studia Pastoralne”, VI, 2010, s. 235–240.
Giglok Marta, Przestrzeń celowo ograniczona - rola kanonu w sztuce ikony, [w:] Strychy / piwnice: inne przestrzenie, red. Alina Świeściak, Sandra Trela, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2015, s. 221-238.
Gorbunova-Lomax Irina, Ciało człowieka w malarstwie ikonowym: podręcznik metodyczny; przekł. Joanna Piaskowska, Kielce: Jedność 2022.
Gorbunova-Lomax Irina, Draperie w malarstwie ikonowym: podręcznik metodyczny; przekł. Joanna Piaskowska, Kielce: Jedność 2022.
Gorbunova-Lomax Irina, Elementy pejzażu w malarstwie ikonowym: podręcznik metodyczny; przekł. Jeremia Stańska, Kielce: Jedność 2022.
Hart Aidan, Ikony świąteczne: historia, znaczenie, symbolika, przekł. Pawel Wróblewski, Anna Palusińska, Kielce: Jedność 2024.
Ikony: najpiękniejsze ikony w zbiorach polskich = Icons: the most beautiful icons in the Polish collections, Bosz, Olszanica 2018.
Janocha Michał, Ruskie i rosyjskie ikony Hodegetrii, „Salvatoris Mater”, X, 2008, nr 1, s. 153-172.
Jectić Ivana, Spieser Jean-Michel, Architektura i dzieła sztuki: sztuka w przestrzeni kulturalnej Bizancjum (rozdz. 13), [w:] Świat Bizancjum: praca zbiorowa, T. 3, Bizancjum i jego sąsiedzi 1204–1453, red. Angelika Laiou, Cécile Morrisson; przekł. Andrzej Graboń, Wydawnictwo WAM, Kraków 2013, s. 253–276.
Knapiński Ryszard, Od „Pokrowy” do „Płaszcza Opieki”: przeobrażenia motywu ikonograficznego „Mater Misericordiae”, „Studia Warmińskie”, XXXIX, 2002, s. 131-160.
Kobrzeniecka-Sikorska Grażyna, Ikony kalendarzowe - katalog wszystkich świętych jako zbiorowy obraz kościoła, „Humanistyka i Przyrodoznawstwo”, XIX, 2013, s. 387-398.
Krasnodębska-D’Aughton Małgorzata, Ikony w sztuce rękopisów irlandzkich i anglosaskich (VII-IX wiek), „Roczniki Humanistyczne”, LI, 2003, z. 4, s. 265-286.
Łosski Włodzimierz N., Teologia mistyczna Kościoła Wschodniego, przekł. I. Brzeska, Kraków 2007.
Łosski Włodzimierz, Teologia dogmatyczna, przekł. H. Paprocki, Białystok 2000.
Mazurkiewicz Roman, Deesis. Idea wstawiennictwa Bogarodzicy i św. Jana Chrzciciela w kulturze średniowiecznej, Universitas, Kraków 2012.
Myśliński Michał, Bizantyńskie ikony nadbramne (kult i funkcja), „Vox Patrum”, 22 (2002) t. 42-43, s. 501-514.
Myśliński Michał, Stauroteka bizantyńska ze Skarbca Koronnego na Wawelu, „Studia Waweliana”, V, 1996, s. 5-32.
Naumow Aleksander, Ikony w rosyjskiej polityce dawnej i nowej, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego”, MCCXCVII, „Studia Religiologica”, z. 40, 2007, s. 9-20.
Pokorzyna Ewa, Słownik terminologiczny wyposażenia świątyń obrządku wschodniego z przydatkiem ikon maryjnych = Terminological dictionary of the outfitting of Eastern Rite Churches with an appendage on marian icons, Warszawa 2001.
Prasał Aneta, Mały słownik ikon maryjnych, Warszawa 1996
Różycka-Bryzek Anna, Pojęcie oryginału i kopii w malarstwie bizantyńskim, [w:] Oryginał, replika, kopia: materiały III Seminarium Metodologicznego Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Radziejowice 26-27 września 1968 / [Jan Białostocki et al.], Arkady, Warszawa 1971, s. 99–111.
Słownik polskiej terminologii prawosławnej: SPTP, red. W. Przyczyna, K. Czarnecka, M. Ławreszuk, Białystok 2022.
Spieser Jean-Michel, Sztuka (rozdz. 15), [w:] Świat Bizancjum: praca zbiorowa, T. 2, Cesarstwo Bizantyńskie 641–1204, red. Jean-Claude Cheynet; przekł. Andrzej Graboń, Wydawnictwo WAM, Kraków 2011, s. 415–440.
Sprutta Justyna, Ikona maryjna typu Eleusa, „Salvatoris Mater”, X, 2008, nr 1, s. 105-124.
Sprutta Justyna, Ikona Matki Bożej Oranty, „Salvatoris Mater”, X, 2008, nr 1, s. 173-183.
Sprutta Justyna, Ikony Matki Bożej Hodegetrii, „Salvatoris Mater”, X, 2008, nr 1, s. 125-152.
Sprutta Justyna, Matka Boża a Eucharystia w ikonach, „Salvatoris Mater”, VII, 2005, nr 1, s. 210-218.
Sprutta Justyna, Misyjny wymiar ikony Zesłanie Ducha Świętego, „Annales Missiologici Posnanienses”, XXIII, 2018, s. 165-175.
Sprutta Justyna, Motyw skrzydeł anielskich w ikonie, „Studia Gnesnensia", XXII, 2008, s. 251–267.
Sprutta Justyna, Symbolika dłoni w ikonie. Studium teologiczno-ikonograficzne, „Poznańskie Studia Teologiczne”, T. 17, 2004, s. 181-208.
Sprutta Justyna, Św. Jan Chrzciciel jako Anioł Pustyni w malarstwie ikonowym, „Studia Teologiczne”, XXIX, 2011, s. 393-402.
Sulikowska Aleksandra, Siedemnastowieczna ikona Trójcy Świętej z cerkwi w Torkach z kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie, [w:] "Do piękna nadprzyrodzonego" Sesja naukowa na temat rozwoju sztuki sakralnej od X do XX wieku na terenie dawnych diecezji chełmskich Kościoła rzymskokatolickiego, prawosławnego, greckokatolickiego, tom 1. Referaty, Chełm: Muzeum Chełmskie: Chełmskie Towarzystwo Regionalne 2003, s. 184-194.
Sulikowska-Belczowska Aleksandra, Ikony Jana Chrzciciela w kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie - ciało anioła, męczeńska śmierć, święte zwłoki, „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie”, 2(38): 2013, s. 184-202 (tylko część artykułu w jęz. pol.).
Tomalska Joanna, Ikonostas supraski: problem atrybucji, [w:] Gronek Agnieszka; Nowak Alicja Z. (wyd.), Studia o kulturze cerkiewnej w dawnej Rzeczypospolitej, Wydawnictwo „scriptum” Tomasz Sekunda, Kraków 2016, s. 43-58.
Tomalska Joanna, W poszukiwaniu najstarszych ikon prawosławia polskiego: Czyże, „Studia Podlaskie”, XXIII, 2015, s. 31-49.
Uspienski Leonid, Ikona i sztuka, [w:] Duchowość chrześcijańska. Początki do XII wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2010, s. 377–388.
Uspienski Leonid, Teologia ikony, przekł. Maria Żurowska, Warszawa 2009.
Uspieński Borys, O systemie przekazu obrazu w rosyjskim malarstwie ikon, [w:] Semiotyka kultury, wybór i oprac. Elżebieta Janus, Maria Renata Mayenowa, przedm. Stefan Żółkiewski, przekł. art. Zofia Zaron, Warszawa 1977.
Zaprzalska Dorota, Ikona tzw. kompozytowa w klasztorze Wlatadon w Salonikach – zagadnienie formuły ikonograficzno-kompozycyjnej i funkcji ideowo-dewocyjnej, „modus: prace z historii sztuki art history journal”, XIX, 2019, s. 5-21.
Zawadzki Andrzej, Obraz i ślad, Kraków 2014.

Dla grupy Pana Prof. dr. hab. Jana Wiktora Sienkiewicza:

Przykłady literatury z zakresu historii sztuki nowoczesnej polskiej od XIX do XXI wieku:

Literatura (wybrane fragmenty):

Obowiązkowa:

Anders H., Rytm, Warszawa 1972.

Bryl M., Cykle Artura Grottgera, Poznań 1994.

Jakimowicz I., Witkacy, Chwistek, Strzemiński, Warszawa 1978.

Juszczak W., Malarstwo polskie. Modernizm, Warszawa 1977. (lub: W. Juszczak, Malarstwo polskiego modernizmu, Gdańsk 2005.)

Kabata M., Warszawska batalia o nową sztukę. Wędrowiec 1884-87, Warszawa 1978.

Kępiński Z., Impresjonizm polski, Warszawa 1961.

Kossowski Ł., Kossowska I., Malarstwo Polskie. Symbolizm i Młoda Polska, Warszawa 2010.

Kowalczyk I., Ciało i władza. Sztuka krytyczna w Polsce, Warszawa 2001.

Kozakiewicz S., Malarstwo polskie. Oświecenie, klasycyzm, romantyzm, Warszawa 1976.

Krawczyk J., Matejko i Historia, Warszawa 1990.

Łukaszewicz P., Zrzeszenie artystów plastyków „Artes” 1929-1935, Wrocław 1975.

Malinowski J., Sztuka i nowa wspólnota. Zrzeszenie artystów BUNT 1917-1922, Wrocław 1991.

Okoń W., Alegorie narodowe. Studia z dziejów sztuki polskiej XIX wieku, Wrocław 1992.

Olszewski A. K., Dzieje sztuki polskiej 1890-1980 w zarysie, Warszawa 1988.

Piotrowski P., Metafizyka obrazu. O teorii sztuki i postawie artystycznej Stanisława Ignacego Witkiewicza, Poznań 1985.

Piotrowski P., Znaczenia modernizmu. W stronę historii sztuki polskiej po 1945 roku, Poznań 1999.

Pollakówna J., Formiści, Wrocław 1972.

Pollakówna J., Malarstwo polskie między wojnami, Wrocław 1982.

Porębski M., Interregnum. Studia z historii sztuki polskiej XIX i XX wieku, Warszawa 1975.

Porębski M., Malowane dzieje, Warszawa 1962.

Rottenberg, Sztuka w Polsce 1945-2005, Warszawa 2020.

Ryszkiewicz A., Malarstwo polskie. Romantyzm-historyzm-realizm, Warszawa 1989.

Turowski A., Budowniczowie świata. Z dziejów radykalnego modernizmu w sztuce polskiej, Kraków 2000.

Wałek J., Alegoria Polski Jana Matejki, w: Sztuka XIX wieku w Polsce, Warszawa 1979.

Włodarczyk W., Socrealizm. Sztuka polska w latach 1950 - 1954, Paryż 1986.

Włodarczyk W., Sztuka polska 1918-2000, Warszawa 2000.

Uzupełniająca:

Adamowicz T., Witraże fryburskie Józefa Mehoffera, Wrocław-Warszawa-Kraków 1982.

Andrzej Wróblewski 1927-57, red. J. Gmurek, Warszawa 2007.

Andrzej Wróblewski, red. Z. Gołubiew, Warszawa 1998.

Awangarda w bloku, red. G. Świtek, Warszawa 2009.

Awangarda w plenerze. Osieki i Łazy 1963-1981, oprac. R. Ziarkiewicz, Koszalin 2008.

Bałus W., Sztuka sakralna w Krakowie w XIX wieku. Matejko i Wyspiański, część II, Kraków 2007.

Baranowicz Z., Polska awangarda artystyczna 1918-1939, Warszawa 1979.

Bojarska K., „Obecność Zagłady w twórczości polskich artystów”, www.culture.pl, http://www.culture.pl/pl/culture/artykuly/es_obecnosc_zaglady

Brogowski L., Powidoki i po… : unizm i teoria widzenia Władysława Strzemińskiego, Gdańsk 2001.

Chmielewska A., W służbie państw, społeczeństwa i narodu: „państwotwórczy” artyści plastycy w II Rzeczpospolitej, Warszawa 2006.

Cybis J., Notatki malarskie, Warszawa 1980.

Czekalski S., Awangarda i mit racjonalizacji, Poznań 2000.

Dobrowolski T., Nowoczesne malarstwo polskie, t. I-II, Wrocław 1964

Dobrowolski T., Stattler a Michałowski. Ze studiów nad problemem dwóch nurtów romantyzmu, Kraków 1955.

Drągowska M., Dominik Kuryłek, Ewa Małgorzata Tatar, Krótka historia Grupy Ładnie, Kraków 2008.

Dużyk J., Henryk Siemiradzki, Warszawa 1986.

Dybel P., Urwane ścieżki. Przybyszewski-Freud-Lacan, Kraków 2000.

Dżurkowa-Kossowska I., Serie widoków na Kopiec Kosciuszki, w: „BHS” 52, 1990.

Galeria Foksal 1966-1994, oprac. W. Borowski, M. Jurkiewicz, A. Przywara, Warszawa 1994.

Gołąb M., Chełmoński, Chmielowski, Witkiewicz. Pracownia w Hotelu Europejskim w Warszawie 1874-1883, Poznań 2010.

Haake M., Portret w malarstwie polskim u progu nowoczesności, Kraków 2008.

Hansen O., Zobaczyć świat, Warszawa 2005.

Jakubowska A., Na marginesach lustra. Ciało kobiece w pracach polskich artystek, Kraków 2005.

Jakubowska A., Portret wielokrotny dzieła Aliny Szapocznikow, Poznań 2008.

Józef Mehoffer. Opus magnum, Kraków 2000.

Juszczak W., Artur Grottger. Pięć cyklów, Warszawa 1957.

Juszczak W., Młody Weiss, Warszawa 1979.

Juszczak W., Wojtkiewicz i nowa sztuka, Warszawa 1965.

Juszkiewicz P., Od rozkoszy historiozofii do „gry w nic”. Polska krytyka artystyczna czasu odwilży, Poznań 2006.

Kępińska A., Nowa sztuka. Sztuka polska w latach 1945-78, Warszawa 1981.

Kępiński Z., Piotr Potworowski, Warszawa 1978.

Kokoska B., Impresjonizm polski, Warszawa 2002.

Koniec wieku. Malarstwo polskiego modernizmu 1890-1914, E. Charazińska, Ł. Kossowski, Warszawa 1996.

Kossowska I., Między tradycją i awangardą. Polska sztuka lat 1920. i 1930, www.culture.pl.

Kossowski Ł., O przestrzeni w malarstwie polskiego modernizmu, w: Koniec wieku. Malarstwo polskiego modernizmu 1890-1914, E. Charazińska, Ł. Kossowski, Warszawa 1996.

Kossowski Ł., Wojciech Weiss, Kraków 2002.

Kowalczyk I., Niebezpieczne związki sztuki z ciałem, Poznań 2002.

Kowalczyk I., Podróż do przeszłości. Interpretacje najnowszej historii w polskiej sztuce krytycznej, Poznań 2010.

Krzysztofowicz-Kozakowska S., Sztuka kręgu „Sztuki”, Kraków 1995.

Lameński L., Stach z Warty. Szukalski i Szczep Rogate Serce, Lublin 2007.

Leszkowicz P., „Ucieczka od erotyki. Seks jako strategia sztuki krytycznej. Szkic o polskiej sztuce krytycznej w latach 1960-1980. Władza - sztuka – seks”, w: Sztuka a erotyka, Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Warszawa 1995, s. 445-470.

Luba I., Dialog nowoczesności z tradycją. Malarstwo polskie dwudziestolecia międzywojennego, Warszawa 2004.

Ludwiński J., Sztuka w epoce postartystycznej i inne teksty, Poznań 2009.

Majewski P., Malarstwo materii w Polsce jako formuła „nowoczesności”, Lublin 2006.

Malinowski J., Grupa Jung Idysz i żydowskie środowisko Nowej Sztuki w Polsce 1918-1923, Warszawa 1987.

Malinowski J., Imitacje świata. O polskim malarstwie i krytyce artystycznej II połowy XIX wieku, Kraków 1987.

Markowska A., Definiowanie sztuki – objaśnianie świata. O pojmowaniu sztuki w PRL-u, Katowice 2003.

Markowska A., Dwa przełomy. Sztuka polska po 1955 i 1989 roku, Toruń 2012.

Masłowski M., Maksymilian Gierymski i jego czasy, Kraków 1976.

Melbechowska-Luty A., Posągi i ludzie. Rzeźba polska dwudziestolecia międzywojennego, Warszawa 2005.

Nader L., Konceptualizm w PRL, Warszawa 2009.

Nowakowska W., S. Witkiewicz – teoretyk sztuki, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970.

Nowoczesna rzeźba polska 1955-1992, red. Romuald K. Bochyński, Orońsko 1995.

Osęka A., Epizod impresjonizmu warszawskiego, w: „Sztuka i krytyka”, Warszawa 1955.

Ostrowski J. K., Piotr Michałowski, Warszawa 1985.

Panoramy Wojciecha Kossaka i Jana Styki, red. E. Górecka, Wrocław 2000.

Piotrowski P., Stanisław Ignacy Witkiewicz, Warszawa 1989.

Piotrowski P., Sztuka według polityki. Od Melancholii do Pasji, Kraków 2008.

Polskie życie artystyczne 1890-1914, pod red. A. Wojciechowskiego, Wrocław 1967.

Polskie życie artystyczne w latach 1915-39, pod red. A. Wojciechowskiego, Wrocław 1975.

Polskie życie artystyczne w latach 1945-60, pod red. A. Wojciechowskiego, Wrocław 1992.

Poprzęcka M., Czas wyobrażony. O sposobach opowiadania w polskim malarstwie XIX wieku, Warszawa 1986.

Porębski M., Tadeusz Kantor. Świadectwa. Rozmowy. Komentarze, Warszawa 1997.

Puciata-Pawłowska J., Artur Grottger, Toruń 1962.

Pycka A. M., Kreacje i poglądy Stanisława Witkiewicza na tle głosów epoki, Kraków 2010.

Refleksja konceptualna w sztuce polskiej. Doświadczenia dyskursu 1965-75, red. P. Polit, P. Woźniakiewicz, Warszawa 2000.

Repassage, oprac. Maryla Sitkowska, Warszawa 1993.

Republika bananowa. Ekspresja lat 80-tych, red. J. Ciesielska, Wrocław 2008.

Rodakowski H., Kilka słów o malarstwie, Warszawa 1895.

Ronduda Ł., Sztuka polska lat 70. Awangarda, Warszawa 2009.

Ryszkiewicz A., Henryk Rodakowski, Warszawa 1954.

Sasnal. Przewodnik Krytyki Politycznej, Warszawa 2007.

Sosnowska I., Poza kanonem. Sztuka polskich artystek 1880-1939, Warszawa 2003.

Stępień H., Liczbińska M., Artyści polscy w środowisku monachijskim 1828-1914, Kraków 1999.

Stępień H., Malarstwo Maksymiliana Gierymskiego, Wrocław-Warszawa-Kraków 1979.

Strzemiński W., Teoria widzenia, Kraków 1958.

Strzemiński W., Wybór pism estetycznych, Kraków 2006.

Suplementy do sztuki polskiej lat 80., red. Jolanta Ciesielska, Wrocław 2009.

Sztuka dwudziestolecia międzywojennego. Materiały sesji SHS, Warszawa 1982.

Sztuka lat trzydziestych, Materiały sesji SHS, Warszawa 1991.

Sztuka polska po 1945 roku. Materiały Sesji SHS, Warszawa 1987.

Sztuka w okresie PRL-u, red. T. Gryglewicz i A. Szczerski, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1999.

Toniak E., Olbrzymki. Kobiety i socrealizm, Kraków 2008.

Totenmesse: Munch-Weiss-Przybyszewski, red. Ł. Kossowski, Warszawa 1996.

Turowski A., Konstruktywizm polski, Wrocław 1981.

Tyszkowska K., Panorama Racławicka, Wrocław 1986.

W kręgu Rytmu. Sztuka polska lat dwudziestych, red. K. Nowakowska-Sito, Warszawa 2006.

Wallis M., Autoportrety artystów polskich, Warszawa 1966.

Wallis M., Secesja, Warszawa 1984.

Wobec Formy Otwartej Oskara Hansena. Idea – utopia – reinterpretacja, red. M. Lachowski, M. Linkowska, Z. Sobczuk, Lublin 2009.

Zgórniak M., Matejko w Paryżu, Kraków 1998.

Żmijewski A., Drżące ciała. Rozmowy z artystami, Warszawa 2008.

Przykłady literatury z zakresu historii sztuki nowoczesnej powszechnej od XIX do XXI wieku (wybrane fragmenty):

Opracowania ogólne

J. Cassou, Encyklopedia symbolizmu, Warszawa 1992

F. Claudon, Encyklopedia romantyzmu, Warszawa 1992

G. H. Hamilton, Painting and Sculpture in Europe 1880-1940 (The Pelican History of Art), London 1990 (kolejne wyd.)

Kotula A., Krakowski P., Sztuka abstrakcyjna, Warszawa 1973

Kotula A., Krakowski P., Rzeźba XIX w., Kraków 1980

Kotula A., Krakowski P., Malarstwo, rzeźba, architektura. Wybrane zagadnienia plastyki współczesnej, Warszawa 1981

Kotula A., Krakowski P., Rzeźba współczesna, Warszawa 1985

F. Novotny, Painting and Sculpture in Europe: 1780-1880, London 1978 (kolejne wyd.)

M. Porębski, Dzieje sztuki w zarysie. Wiek XIX i XX, Warszawa 1988

M. Sérullaz, Encyklopedia impresjonizmu, Warszawa 1991

Słownik sztuki XX wieku, Warszawa: Arkady, 1998

P. Szubert, P. Trzeciak (red.), Leksykon malarstwa, Warszawa 1992

Sztuka świata, t. 8, 9, 10, Warszawa: Arkady, 1994-1996

Literatura podstawowa

Ch. Baumbarth, Futuryzm, Warszawa 1987

U. Czartoryska, Od pop-artu do sztuki konceptualnej, Warszawa 1973

H. H. Hofstätter, Symbolizm, Warszawa 1987

H. Honour, Neoklasycyzm, Warszawa 1972

M. Hussakowska, Minimalizm, Kraków 2003

K. Janicka, Surrealizm, Warszawa 1985

K. Janicka, Światopogląd surrealizmu, Warszawa 1985

W. Juszczak, Postimpresjoniści, Warszawa 1985

Z. Kępiński, Impresjonizm, Warszawa 1986

A. Konopacki, Prerafaelici, Warszawa 1989

B. Kowalska, Od impresjonizmu do konceptualizmu. Odkrycia sztuki, Warszawa 1989

P. Krakowski, Sztuka Trzeciej Rzeszy, Kraków 1994

E. Kuryluk, Hipperrealizm – Nowy realizm, Warszawa 1979

J. Leymarie, Fowizm, Warszawa 1993

L. Nochlin, Realism, Londyn 1971; przekład polski W. Łuszczaka i T. Przestępskiego, Warszawa 1974

P. Overy, De Stijl, Warszawa 1979

T. Pawłowski, Happening, Warszawa, WAiF, 1982

M. Porębski, Granica współczesności, Warszawa 1989

M. Porębski, Kubizm, Warszawa 1986

M. Poprzęcka, Akademizm, Warszawa 1989

J. Rewald, Historia impresjonizmu, Warszawa 1985

T. Richardson, N. Stangos, Kierunki i tendencje sztuki nowoczesnej, Warszawa 1980

H. Richter, Dadaizm, Warszawa 1986

M. Rzepińska, Historia koloru w dziejach malarstwa europejskiego, t. II, Warszawa 1989

S. Tschudi Madsen, Art Nouveau, Warszawa 1987

A. Turowski, W kręgu konstruktywizmu, Warszawa 1979

A. Turowski, Wielka utopia awangardy. Artystyczne i społeczne utopie w sztuce rosyjskiej 1910-1930, Warszawa 1999

J. Willet, Ekspresjonizm, Warszawa 1976

P. Wittlich, Secesja. Sztuka i życie, Warszawa 1987

M. Wallis, Secesja, Warszawa 1984

Literatura uzupełniająca

B. Fer, D. Batchelor, P. Wood, Realism, Rationalism, Surrealism. Art Between the Wars, New Haven & London 1993

S. Guilbaut, Jak Nowy Jork ukradł ideę sztuki nowoczesnej, Warszawa 1992

J. Guze, Impresjoniści, Warszawa 1986

W. Jaworska, W kręgu Gauguina. Malarze szkoły Pont-Aven, Warszawa, 1969

Z. Kępiński, Impresjoniści u źródeł swoich obrazów, Wrocław 1976.

P. Krakowski, O sztuce nowej i najnowszej, Warszawa 1981

E. Kuryluk, Wiedeńska apokalipsa, Kraków 1974

A. Langer, Paul Gauguin, przekład J. Ruszczyc, Warszawa-Lipsk 1963

M. Niemojowska, Zapisy zmierzchu. Symboliści angielscy i ich romantyczny rodowód, Warszawa 1977

R. Rosenblum, Międzynarodowy styl około roku 1800. Studium linearnej abstrakcji, Toruń 2001

S. Sontag, O fotografii, Warszawa 1986

J. Starzyński, Ludzie i obrazy. Od Davida do Picassa, Warszawa 1958

J. Starzyński, O romantycznej syntezie sztuk. Delacroix, Chopin, Baudelaire, Warszawa 1965

J. Starzyński, Romantyzm i narodziny nowoczesności, Warszawa 1972

T. Żuchowski, Patriotyczne mity i toposy. Malarstwo niemieckie 1800-1840, Poznań 1991

M. Żuławski, Od Hogartha do Bacona, Warszawa 1973.

Przykłady literatury z zakresu historii sztuki nowożytnej polskiej:

Pozycje mające charakter podstawowy:

1. Karpowicz M., Barok w Polsce, Warszawa 1988

2. Karpowicz M., Sztuka polska XVII wieku, Warszawa 1975 (2 wyd. 1983)

3. Karpowicz M. Sztuka polska XVIII wieku, Warszawa 1985

4. Kozakiewiczowa H., Renesans i manieryzm w Polsce, Warszawa 1978

5. Kozakiewiczowie H. i S., Renesans w Polsce, Warszawa 1976

6. Miłobędzki A., Zarys dziejów architektury w Polsce, Warszawa 1963 (3 wyd. 1978)

7. Walicki M., Malarstwo polskie. Gotyk, renesans, wczesny manieryzm, Warszawa 1961

8. Walicki M., Tomkiewicz W., Ryszkiewicz A., Malarstwo polskie. Manieryzm, barok, Warszawa 1971

Pozycje mające charakter rozszerzający:

9. Aurea Porta Rzeczypospolitej. Sztuka Gdańska od połowy XV do końca XVIII wieku. Katalog Muzeum Narodowego w Gdańsku, Gdańsk 1997

10. Chrościcki J. A., Sztuka i polityka. Funkcje propagandowe sztuki w epoce wazów 1587-1668, Warszawa 1983

11. Chrzanowski T., Portret staropolski, Warszawa 1995

12. Fijałkowski W., Wilanów, rezydencja króla zwycięzcy, Warszawa 1983

13. Grzybkowska T., Andrzej Stech, malarz gdański, Warszawa 1979

14. Grzybkowska T., Złoty wiek malarstwa gdańskiego na tle kultury artystycznej miasta 1520-1620, Warszawa 1990

15. Herbst S., Zamość, Warszawa 1954

16. Kaczmarzyk J., Życie i twórczość Jana Jerzego Plerscha, „Rocznik Warszawski”, XI, 1972

17. Kalinowski L., Treści artystyczne i ideowe Kaplicy Zygmuntowskiej [w:] tegoż, Speculum artis. Treści dzieła sztuki średniowiecza i renesansu, Warszawa 1989

18. Karpowicz M., Baltazar Fontana, Warszawa 1994

19. Karpowicz M., Działalność artystyczna Michelangela Palloniego w Polsce, Warszawa 1967

20. Karpowicz M., Jerzy Eleuter Siemiginowski, malarz polskiego baroku, Wrocław 1974

21. Karpowicz M., Matteo Castello, architekt wczesnego baroku, Warszawa 1994

22. Karpowicz M., Sztuka Warszawy drugiej połowy XVII wieku, Warszawa 1975 (2 wyd. pt. Sztuka Warszawy czasów Jana III, Warszawa 1987)

23. Karpowicz M., Sztuki polskiej drogi dziwne, Bydgoszcz 1994

24. Kowalczyk J., Andrea Pozzo a późny barok w Polsce, „Biuletyn Historii Sztuki”, XXXVII, 1975

25. Kowalczyk J., Późnobarokowa architektura Wilna i jej europejskie związki, „Biuletyn Historii Sztuki”, LV, 1993

26. Kowalczyk J., Rola Rzymu w późnobarokowej architekturze sakralnej, „Rocznik Historii Sztuki”, XX, 1994

27. Kozakiewiczowa H., Rzeźba XVI wieku w Polsce, Warszawa 1984

28. Krzyżanowski L., Plastyka nagrobna Wilhelma van den Blocke, „Biuletyn Historii Sztuki”, XX, 1958

29. Małkiewicz A., Architektura [w:] tegoż, Theoria et praxis. Studia z dziejów sztuki nowożytnej i jej teorii, Kraków 2000

30. Orańska J., Szymon Czechowicz 1689-1775, Poznań 1948

31. Pasierb J. S., Malarz gdański Herman Han, Warszawa 1974

32. Pod jedną koroną. Kultura i sztuka w czasach unii polsko-saskiej, [Katalog wystawy w Zamku Królewskim w Warszawie], Warszawa 1997

33. Samek J., Polskie rzemiosło artystyczne. Czasy nowożytne, Warszawa 1984

34. Steinborn B., Daniel Schultz, gdańszczanin w służbie królów polskich, Warszawa 2004

35. Teatr i mistyka. Rzeźba barokowa pomiędzy Zachodem a Wschodem, red. K. Kalinowski, Poznań 1993

36. Tomkiewicz W., Dolabella, Warszawa 1959

37. Tomkiewicz W., Pędzlem rozmaitym, malarstwo okresu Wazów w Polsce, Warszawa 1970.

38. Tylicki J., Bartłomiej Strobel, malarz epoki wojny trzydziestoletniej, t. 1-2, Toruń 2000

Przykłady literatury z zakresu historii sztuki nowożytnej powszechnej (wybrane fragmenty):

LITERATURA PODSTAWOWA:

Babelon J., Sztuka hiszpańska, Warszawa 1974.

Białostocki J., Gianlorenzo Bernini, Berlin 1980.

Chastel A., Sztuka włoska, t.1-2, Warszawa 1978.

Couchoud J.P., Sztuka francuska, Warszawa 1985.

Genaille R., Sztuka flamandzka i belgijska, Warszawa 1976.

Hutt W., Niemieckie malarstwo późnego gotyku i renesansu, Warszawa 1985.

Koch W., Style w architekturze, Warszawa 1996.

Maśliński A., Barok. Apogeum sztuki nowożytnej. Fasady, Studia nad sztuką Renesansu i Baroku, t. II, Lublin 1993.

Pope- Hennessy J.W., Italian High- Renaissance & Baroque sculpture, London 2002.

Rzepińska M., Siedem wieków malarstwa europejskiego, Wrocław 1986.

Secomska K., Malarstwo francuskie XVII wieku, Warszawa 1985.

Sztuka Baroku, Köln 2004.

Sztuka świata, t. 6-7, Warszawa 1992-1994.

Tomkiewicz W., Rokoko, Warszawa 1988.

Watkin D., Historia architektury zachodniej, Warszawa 2006.

Waźbiński Z., Muzeum i zbiory artystyczne epoki nowożytnej. Wiek

XVII i XVIII, t. II , Toruń 1988.

Waźbiński Z., Pieter Paul Rubens, Warszawa 1986.

Wittkower R., Art and Architecture in Italy 1600-1750, Harmondsworth 1958.

Żuchowski T. J., Poskromnienie materii. Michał Anioł, Bernini, Canova, Poznań 2010.

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA:

Białostocki J. Symbole i obrazy w świecie sztuki, Warszawa 1982.

Białostocki J., Refleksje i syntezy ze świata sztuki, Warszawa 1987.

Dwugłos o Berninim, oprac. J. Białostocki, Warszawa 1992.

Dulewicz A., Słownik sztuki francuskiej, Warszawa 1986.

Genaille R., Encyklopedia malarstwa flamandzkiego

i holenderskiego, Warszawa 2001.

Historia portretu, red. S. Zuffi, Warszawa 2001.

Kalinowski K., Warsztat barokowego rzeźbiarza, [w:] Artium Queastiones, 1995, VII, s. 103-140.

Penny N., The materials of sculpture, New Haven 1993.

Rzepińska M., Historia koloru w dziejach malarstwa europejskiego, t.1-2, Warszawa 1989.

Teoretycy, historiografowie i artyści o sztuce, wyb. i oprac.

J. Białostocki, t.3, Warszawa 1992-1994.

Von der Osten G., Vey H., Painting and Sculpture in Germany and the Netherlands 1500-1600, Harmondsworth 1969.

Witko A., Tajemnica Las Meninas. Antologia tekstów, Kraków 2006.

Istotnym punktem oceny będzie frekwencja, przygotowywanie się do zajęć, aktywny udział w dyskusji problemowej, studiowanie wskazanej literatury oraz napisanie lub wygłoszenie referatu.

Istotnym punktem oceny będzie przygotowanie i prezentacja historii jednego dzieła sztuki w aspekcie historycznym i artystycznym. Ponadto frekwencja i aktywny udział w dyskusji problemowej, studiowanie wskazanej literatury.