Historia sztuki nowoczesnej (etap 2) 1402-31-HSZN-S1
Część druga wykładu o przeobrażeniach paradygmatów nowoczesności w sztukach plastycznych koncentruje się na idiomach modernizmu w sztuce europejskiej począwszy od pierwszej dekady XX w. poprzez okres międzywojenny po lata 60.-70., oraz na ich przeciwwadze, jaką stanowiły nurty nowego klasycyzmu, neorealizmu, realizmu magicznego, malarstwa metafizycznego, nowej rzeczowości, a po 45 r. – pop-artu, hiperrealizmu i nowej figuracji. Bogato ilustrowana narracja rozwijać się będzie diachronicznie, w porządku uwzględniającym czas zaistnienia poszczególnych fenomenów artystycznych przełamujących bądź rewolucjonizujących parowiekową tradycję przedstawieniową, a zarazem w układzie synchronicznym ze względu na paralelność nowych postaw i trendów artystycznych na różnych obszarach geokulturowych Europy. W efekcie w dyskursie zaprezentowana zostanie i przeanalizowana cała gama artystycznych fenomenów (na zasadzie komparatystycznej i kontekstowej), które narodziły się (niekiedy w tym samym czasie) w różnych centrach kulturowych Europy i Ameryki Północnej, często ze sobą współzawodnicząc (w ramach paradygmatu nowatorstwa i innowacyjności), kiedy indziej zaś adaptując wprowadzone już gdzie indziej wzory. Choć tok wykładu oscyluje między najważniejszymi ośrodkami kulturowymi Europy i Stanów Zjednoczonych, to uwzględnione zostaną również obszary „peryferyjne”, Europa Środkowo-Wschodnia w szczególności; zaakcentowane zostaną nie tylko trendy ponadnarodowe, ale także idiosynkratyczne wyróżniki lokalnych i regionalnych tendencji artystycznych.
Opowieść o sztuce we Francji przed Wielką Wojną obejmować będzie anty-Rodinowską reakcję młodego pokolenia rzeźbiarzy, malarstwo postimpresjonistyczne i fowistyczne, kubistyczną rewoltę i surrealistyczną eksplorację ludzkiej psyche. Nowe trendy w sztuce niemieckiej egzemplifikowane będą przez malarstwo ekspresjonistyczne, dadaistyczny fotomontaż, design Bauhausu, oraz Nową Rzeczowość w malarstwie i fotografii. Istotne miejsce w dyskursie zajmuje także włoski futurym i jego pochodne, takie jak angielski vortycyzm. Ukazane zostaną ambiwalencje w sztuce brytyjskiej oscylującej między radykalną awangardą o uniwersalistycznych ambicjach a ideą narodowej odrębności. Dzieje rosyjskiej awangardy prześledzone zostaną począwszy od jej wczesnych eksperymentów morfologicznych poprzez bezpośrednie zaangażowanie w polityczną transformację ZSRR po ostateczne unicestwienie w czasach Stalina. Analitycznemu oglądowi poddane zostaną ponadto wybrane fenomeny artystyczne zaistniałe w takich ośrodkach jak Wiedeń, Praga, Budapeszt, Ryga, Tallin, Wilno i Lwów, w środowiskach reprezentujących rozmaite stopnie kosmopolityzmu i izolacjonizmu kulturowego, żywo debatujących nad nowonarodzonymi na Zachodzie ideologiami, programami i postawami artystycznymi, poddających je asymilacji i akulturacji bądź negacji i odrzuceniu. Wyznacznikami nowych zjawisk artystycznych w Europie i Stanach Zjednoczonych po 1945 r. będą takie nurty jak ekspresjonizm abstrakcyjny, sztuka kinetyczna, op-art, minimal art. i konceptualizm. Krytyka cywilizacji konsumpcjonistycznej zostanie przedstawiona na przykładzie pop-artu, Nouveau Réalisme, hiperrealizmu i nowej figuracji. Celem wykładu jest przedstawienie klasycznej i radykalnej awangardy XX wieku na równi z tendencjami antymodernistycznymi jako złożonego, wieloaspektowego kompleksu zjawisk artystycznych prowadzących do pojawienia się rozmaitych koncepcji anty-sztuki i, ostatecznie, do sformułowania diagnozy o samounicestwieniu się sztuki przyjmującej postać symulakrum.
• Modernizmy
Malarstwo: fowizm (Matisse, Vlaminck, Derain); ekspresjonizm (Rouault; Die Brücke; Der Blaue Reiter); prymitywizm (Rousseau); kubizm analityczny i syntetyczny; kolaż (Picasso, Braque); orfizm (Delaunay); estetyka maszynizmu ( Leger); narodziny abstrakcji (Kandinsky, Malewicz i suprematyzm, Mondrian i neoplastycyzm, Van Doesburg i De Stijl, Klee, Ciurlionis), puryzm (Corbusier, Ozenfant); dadaizm i surrealizm a rewolucja społeczna; przedmioty znalezione i readymade (Duchamp); Bauhaus (system nauczania; design); futuryzm (manifesty i realizacje); kubo-futuryzm i konstruktywizm radziecki; awangarda brytyjska (Fry i postimpresjonizm; Bloomsbury; vortycyzm)
Rzeźba: rzeźba kubistyczna (Picasso, Braque); rzeźba futurystyczna – nowe pojmowanie rozciągłości przestrzeni (Boccioni); fascynacja prymitywizmem a abstrakcja (Arp, Brancusi, Lipschitz, Gaudier-Brzeska, Duchamp-Villon); nowe materiały i rzeźba otwarta (Gabo, Pevsner i konstruktywizm); między figuracją a abstrakcją (Moore, Hepworth, Nicholson, Epstein); nowy klasycyzm (Maillol, Bourdelle); nowe idiomy rzeźbiarskie (Giacometti, Gonzalez)
Modernizmy w Europie Środkowej i Wschodniej: Praga, Budapeszt, Bukareszt, Zagrzeb, Belgrad, Ljubljana, Tallin, Ryga
• Antymodernistyczna reakcja, ideologia neo-humanizmu, hasło „powrotu do porządku”
Nowy klasycyzm lat 20. (Picasso; Braque); neorealizm (Derain); Novecento Italiano; malarstwo metafizyczne (Carrá, De Chirico), nowa rzeczowość i krytyka społeczno-polityczna (Grosz, Beckmann), realizm magiczny;
• Wielonarodowościowa i wieloetniczna École de Paris
• Sztuka w państwach totalitarnych: III Rzesza, ZSRR, Włochy
• Sztuka po 1945 r.
„action painting”, informel, malarstwo materii; pop-art, Nouveau Réalisme, fotorealizm, nowa figuracja; op-art, mobile, assemblage, environments (nowe formuły percepcji przestrzeni artystycznej); antyestetyka, minimal art, konceptualizm
Tendencje ponadnarodowe:
• Fascynacja prymitywnymi kulturami pozaeuropejskimi, totemami i maskami Wysp Pacyfiku i Afryki
• Koncepcja odkuwania w kamieniu i wierności jakościom materiału w rzeźbie
• Wprowadzenie materiałów nieartystycznych do sztuk plastycznych
• Narodziny i rozwój abstrakcji
• Rozprzestrzenianie się konstruktywistycznego paradygmatu
• Zróżnicowane idiomy dadaizmu – od Zurychu po Nowy Jork
• Pojawienie się fotomontażu i rozwój eksperymentalnej fotografii
• Sztuka chorych umysłowo jako stymulujący bodziec dla awangardzistów
• Symboliczny potencjał manekina i robota
• Zaangażowanie awangardy w projektowanie przemysłowe i typografię
• Tendencje anty-modernistyczne
• Sztuka a systemy polityczne
• Nacjonalizm a nowoczesność
Całkowity nakład pracy studenta
Efekty uczenia się - wiedza
Efekty uczenia się - umiejętności
Efekty uczenia się - kompetencje społeczne
Metody dydaktyczne
Metody dydaktyczne eksponujące
Metody dydaktyczne podające
- wykład informacyjny (konwencjonalny)
Metody dydaktyczne poszukujące
Metody dydaktyczne w kształceniu online
- metody służące prezentacji treści
Rodzaj przedmiotu
Wymagania wstępne
Koordynatorzy przedmiotu
Kryteria oceniania
Metoda oceniania
W zależności od sytuacji pandemicznej
metoda tradycyjna:
dwuczęściowy egzamin:
część I wizualno-testowa, obejmująca identyfikację 20 slajdów (tytuł dzieła, autor, datacja, przynależność do nurtu artystycznego, zwięzła charakterystyka sylwetki twórcy);
część II: ustna, sprawdzająca sposób opanowania materiału prezentowanego podczas wykładu i zawartego w lekturach oraz umiejętność charakteryzowania podstawowych zjawisk i nurtów artystycznych.
K_W01; K_W02; K_W03; K_U01; nK_U02
metoda zdalna offline:
praca pisemna na zadany temat
Kryteria oceniania:
wymagany próg na ocenę dostateczną - 40 %; dostateczny plus – 50%; dobry - 60%; dobry plus - 70%; bardzo dobry - 80%.
Praktyki zawodowe
nie dotyczy
Literatura
Malarstwo, rzeźba
Opracowania ogólne
J. Cassou, Encyklopedia symbolizmu, Warszawa 1992
F. Claudon, Encyklopedia romantyzmu, Warszawa 1992
G. H. Hamilton, Painting and Sculpture in Europe 1880-1940 (The Pelican History of Art), London 1990 (kolejne wyd.)
Kotula A., Krakowski P., Sztuka abstrakcyjna, Warszawa 1973
Kotula A., Krakowski P., Rzeźba XIX w., Kraków 1980
Kotula A., Krakowski P., Malarstwo, rzeźba, architektura. Wybrane zagadnienia plastyki współczesnej, Warszawa 1981
Kotula A., Krakowski P., Rzeźba współczesna, Warszawa 1985
F. Novotny, Painting and Sculpture in Europe: 1780-1880, London 1978 (kolejne wyd.)
M. Porębski, Dzieje sztuki w zarysie. Wiek XIX i XX, Warszawa 1988
M. Sérullaz, Encyklopedia impresjonizmu, Warszawa 1991
Słownik sztuki XX wieku, Warszawa: Arkady, 1998
P. Szubert, P. Trzeciak (red.), Leksykon malarstwa, Warszawa 1992
Sztuka świata, t. 8, 9, 10, Warszawa: Arkady, 1994-1996
Literatura podstawowa
Ch. Baumbarth, Futuryzm, Warszawa 1987
U. Czartoryska, Od pop-artu do sztuki konceptualnej, Warszawa 1973
H. H. Hofstätter, Symbolizm, Warszawa 1987
H. Honour, Neoklasycyzm, Warszawa 1972
M. Hussakowska, Minimalizm, Kraków 2003
K. Janicka, Surrealizm, Warszawa 1985
K. Janicka, Światopogląd surrealizmu, Warszawa 1985
W. Juszczak, Postimpresjoniści, Warszawa 1985
Z. Kępiński, Impresjonizm, Warszawa 1986
A. Konopacki, Prerafaelici, Warszawa 1989
B. Kowalska, Od impresjonizmu do konceptualizmu. Odkrycia sztuki, Warszawa1989
P. Krakowski, Sztuka Trzeciej Rzeszy, Kraków 1994
E. Kuryluk, Hipperrealizm – Nowy realizm, Warszawa 1979
J. Leymarie, Fowizm, Warszawa 1993
L. Nochlin, Realism, Londyn 1971; przekład polski W. Łuszczaka i T. Przestępskiego, Warszawa 1974
P. Overy, De Stijl, Warszawa 1979
T. Pawłowski, Happening, Warszawa, WAiF, 1982
M. Porębski, Granica współczesności, Warszawa 1989
M. Porębski, Kubizm, Warszawa 1986
M. Poprzęcka, Akademizm, Warszawa 1989
J. Rewald, Historia impresjonizmu, Warszawa 1985
T. Richardson, N. Stangos, Kierunki i tendencje sztuki nowoczesnej, Warszawa 1980
H. Richter, Dadaizm, Warszawa 1986
M. Rzepińska, Historia koloru w dziejach malarstwa europejskiego, t. II, Warszawa 1989
S. Tschudi Madsen, Art Nouveau, Warszawa 1987
A. Turowski, W kręgu konstruktywizmu, Warszawa 1979
A. Turowski, Wielka utopia awangardy. Artystyczne i społeczne utopie w sztuce rosyjskiej 1910-1930, Warszawa 1999
J. Willet, Ekspresjonizm, Warszawa 1976
P. Wittlich, Secesja. Sztuka i życie, Warszawa 1987
M. Wallis, Secesja, Warszawa 1984
Literatura uzupełniająca
B. Fer, D. Batchelor, P. Wood, Realism, Rationalism, Surrealism. Art Between the Wars, New Haven & London 1993
S. Guilbaut, Jak Nowy Jork ukradł ideę sztuki nowoczesnej, Warszawa 1992
J. Guze, Impresjoniści, Warszawa 1986
W. Jaworska, W kręgu Gauguina. Malarze szkoły Pont-Aven, Warszawa, 1969
Z. Kępiński, Impresjoniści u źródeł swoich obrazów, Wrocław 1976.
P. Krakowski, O sztuce nowej i najnowszej, Warszawa 1981
E. Kuryluk, Wiedeńska apokalipsa, Kraków 1974
A. Langer, Paul Gauguin, przekład J. Ruszczyc, Warszawa-Lipsk 1963
M. Niemojowska, Zapisy zmierzchu. Symboliści angielscy i ich romantyczny rodowód, Warszawa 1977
R. Rosenblum, Międzynarodowy styl około roku 1800. Studium linearnej abstrakcji, Toruń 2001
S. Sontag, O fotografii, Warszawa 1986
J. Starzyński, Ludzie i obrazy. Od Davida do Picassa, Warszawa 1958
J. Starzyński, O romantycznej syntezie sztuk. Delacroix, Chopin, Baudelaire, Warszawa 1965
J. Starzyński, Romantyzm i narodziny nowoczesności, Warszawa 1972
T. Żuchowski, Patriotyczne mity i toposy. Malarstwo niemieckie 1800-1840, Poznań 1991
M. Żuławski, Od Hogartha do Bacona, Warszawa 1973
Architektura
Opracowania ogólne:
R. Banham, Rewolucja w architekturze, Warszawa 1979
T. Broniewski, Architektura ostatnich dwóch stuleci, Wrocław 1967
S. Giedion, Przestrzeń, czas, architektura: narodziny nowej tradycji, Warszawa 1968
P. Gössel, Architektura XX wieku, Koln 2006
H.-R. Hitchcock, Architecture: Nineteenth and Twentieth Centuries (The Pelican History of Art), London 1987 (kolejne wyd.)
Ch. Jencks, Architektura postmodernistyczna, Warszawa 1987
Ch. Jencks, Architektura późnego modernizmu i inne eseje, Warszawa 1989
P. Krakowski, Teoretyczne podstawy architektury XIX w., Kraków 1979
N. Pevsner, Pionierzy współczesności. Od Wiliama Morrisa do Waltera Gropiusa, Warszawa 1978
N. Pevsner, Historia architektury europejskiej, t. 2, Warszawa 1980
N. Pevsner, J. Fleming, H. Honour, Encyklopedia architektury, Warszawa 1992
J. Tietz, Historia architektury XX wieku, Köln 2001
Z. Tołłoczko, Sen architekta, czyli o historii i historyzmie architektury XIX i XX wieku, Kraków 2002
D. Watkin, Historia architektury zachodniej, Warszawa 2006
T. Wróbel, Zarys historii budowy miast, Wrocław 1971
J. Wujek, Mity i utopie architektury XX wieku, Warszawa 1986
Literatura uzupełniająca
P. Blade, Mies van der Rohe: architektura i struktura, Warszawa 1991
T. Copplestone, Frank Lloyd Wright: przegląd retrospektywny, Warszawa 1998
M. Costantino, Secesja, Kraków 1989
A. Czyżewski, Trzewia Lewiatana: antropologiczna interpretacja utopii miasta-ogrodu, Kraków 2001
A. Czyżewski, Trzewia Lewiatana: miasta-ogrody i narodziny przedmieścia kulturalnego, Warszawa 2009
J. Ilkosz (red.), Erich Mendelsohn – dynamika i funkcja: zrealizowane wizje kosmopolitycznego architekta, Wrocław 2001
W. Jackiewicz, Architektura organiczna a modernizm, Wrocław 2004
Ch. Jencks, Le Corbusier: tragizm współczesnej architektury, Warszawa 1982
M. Książek, Materiały pomocnicze do studiów w zakresie historii urbanistyki, Kraków 1994
W. Niebrzydowski, Beton i żelbet a formy architektoniczne XX wieku, Białystok 2008
A. Niezabitowski, Architektura organiczna Hugona Häringa: doktryna, oddziaływania, analogie, Gliwice 1991
W. Ostrowski, Wprowadzenie do historii budowy miast: ludzie i środowisko, Warszawa 1996
M. Pal, Richard Neutra, Warszawa 1978
T. Pękała, Secesja: konkretyzacje i interpretacje, Lublin 1999
M. Piprek, Alvar Aalto (1898-1976), Warszawa 1987
G. Preisich, Walter Gropius, Warszawa 1981
E. Supińska-Polit, Dom Arts and Crafts: geneza i idea, Warszawa 2004
Z. Tołłoczko, W kręgu architektury Art Deco, Kraków 1997
Z. Tołłoczko, Architektura perennis: szkice z historii nieawangardowej architektury nowoczesnej pierwszej połowy XX wieku (ekspresjonizm - Art Deco - neoklasycyzm), Kraków 1999
Z. Tołłoczko, W kręgu architektury konstruktywistycznej, neokonstruktywistycznej i dekonstruktywistycznej, Kraków 1999
Z. Tołłoczko, Architektura i społeczeństwo: przegląd zagadnień budownictwa i urbanistyki w Niemczech od około roku 1850 do około roku 2000, od późnoromantycznego historyzmu do późnego socmodemizmu, Kraków 2005
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: