Prowadzony w cyklach: 2022/23L, 2025/26L

Kod ISCED: 0218

Punkty ECTS: brak danych

Język: polski

Organizowany przez: Instytut Artystyczny

Tendencje sztuki współczesnej 1401-TSN-3L-sm-SJ

Tematyka wykładu koncentruje się przede wszystkim na tendencjach i motywach w sztuce współczesnej, które pojawiły się po II wojnie światowej. Na wstępie omówione zostaną kształtujące je nurty czy kierunki, takie jak abstrakcjonizm, ekspresjonizm, dadaizm, surrealizm, modernizm, mające znaczenie dla późniejszych form i koncepcji twórczych. Następnie przybliżone zostaną konkretne przykłady działań artystycznych, takich jak pop-art, fotorealizm, hiperrealizm, op-art oraz minimal art, a także analiza nowych mediów, uwzględniająca dyskusję o tzw. „śmierci obrazu” i przemianach w sposobach prezentacji sztuki.
Poruszone zostaną zjawiska charakterystyczne dla fluxusu, sztuki konceptualnej, nowej figuracji, nowego realizmu, a także sztuki informel, assemblage’u i emballage’u. Pojawią się również zagadnienia dotyczące formy twórczości, jak body art, land art, video art, instalacje, performance i happening. Problematyka zajęć uwzględnia zmiany w architekturze postmodernistycznej, rozwój sztuki użytkowej oraz designu, wskazując na rosnącą interdyscyplinarność i eksperymentalny charakter współczesnych praktyk artystycznych. Wykład podejmuje również refleksję nad granicami sztuki i rolą artystek, artystów, muzeów oraz galerii, badając ich zaangażowanie w kwestie społeczno-polityczne. Dodatkowo przygląda się współczesnym filozofiom i ruchom krytyczno-społeczno-aktywistycznym w sztuce, jak feminizm, posthumanizm, art brut, street art czy bio-art, mających znaczenie dla rozwoju współczesnych praktyk artystycznych i edukacyjnych.

Całkowity nakład pracy studenta

30h i 1 pkt. ECTS - godziny kontaktowe realizowane z udziałem nauczyciela 15h i 0,5 pkt. ECTS - czas na indywidualna pracę osoby studenckiej: zapoznanie i przyswojenie tekstów i opracowań wskazanych przez wykładowczynię, przygotowanie do dyskusji na zajęciach wg wskazanych zagadnień, powtarzanie i utrwalanie realizowanych na zajęciach tematów. 15h i 0,5 pkt. ECTS - czas na indywidualna pracę studenta: opracowanie wybranego wspólnie z wykładowcą tematu referatu końcowego wraz z prezentacją.

Efekty uczenia się - wiedza

W1: Osoba studencka posiada wiedzę na temat wybranych tendencji sztuki współczesnej. Wykorzystuje ją w trakcie edukacji wizualnej, rozumiejąc rolę tej dziedziny w systemie nauk. Buduje krytyczną postawę wobec wcześniejszych i obecnych działaniach twórczych, którą stosuje we własnej pracy artystycznej, zachowując niezależność wypowiedzi (K_W01, K_W08, K_W10), W2: wykorzystuje wiedzę teoretyczno-metodologiczną, zdobytą podczas zajęć do analizy współczesnych zjawisk artystycznych, wychodzących poza klasyczne dyscypliny sztuk, W3: samodzielnie zgłębia problematykę przedmiotu, sięgając do odpowiedniej literatury przedmiotu, posiada wiedzę na temat instytucji kultury i aktywności kulturalnej współczesnego społeczeństwa, zwraca uwagę na lokalne ośrodki kultury (K_W04, K_W06).

Efekty uczenia się - umiejętności

U1: Osoba studencka wykorzystuje zdobyte umiejętności do opracowania i realizowania własnych koncepcji artystyczno-edukacyjnych, w których widoczne stają się inspiracje sztuką współczesną w zakresie estetycznym i społecznych (K_U01, K_U02, K_U03), U2: zna terminologię i definicje związane z nowymi formami sztuk wizualnych, rozumie konteksty kulturowo-społeczno-polityczne, ułatwiającą umiejętnie i odpowiedzialnie wypowiadanie się na tematy związane z kulturą (K_U06), U3: wyraża własne poglądy artystyczne i estetyczne oraz uzasadnia dobór środków formalnych w realizowanych projektach (K_U07).

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

K1: Osoba studencka jest zdolna do samodzielnego integrowania wiedzy z wielu dziedzin w celu lepszego rozumienia różnych aspektów sztuki współczesnej (K_K04), K2: z łatwością podejmuje się pracy indywidualnej i w grupie, przyjmując w niej różne role, przejawia umiejętność jasnego i skutecznego komunikowania się (K_K03), K3: posiada umiejętność krytycznej oceny współczesnych zjawisk sztuki oraz moralnych i etycznych wyzwań stanowiących wyzwania pracy artystycznej, pozostaje wrażliwy na jej społeczny wymiar (K_K01, K_K06, K_K07), K4: bierze aktywny udział w życiu kulturalnym – w wystawach i innych wydarzeniach artystycznych, rozumie potrzebę ciągłego pogłębiania wiedzy w zakresie sztuki i samodoskonalenia się (K_K05).

Koordynatorzy przedmiotu

Ewa Sobczyk

Metody dydaktyczne

Metody dydaktyczne eksponujące: - prezentacja multimedialna - pokaz Metody dydaktyczne podające: - wykład konwersatoryjny - wykład problemowy Metody dydaktyczne poszukujące: - dyskusja - prezentacja referatu z wykorzystaniem materiału wizualnego

Metody dydaktyczne eksponujące

- pokaz

Metody dydaktyczne podające

- wykład konwersatoryjny

Metody dydaktyczne poszukujące

- referatu
- biograficzna

Wymagania wstępne

Wiedza z historii sztuki i kultury zdobyta na pierwszym i drugim roku studiów.

Kryteria oceniania

Osoba studencka w celu otrzymania pozytywnej oceny zobowiązana jest do:
- pełnego* uczestnictwa w zajęciach (możliwe są wyłącznie dwie, nieusprawiedliwione nieobecności) (K_U10, K_U06),
- aktywnego udziału w dyskusji w trakcie wykładów (konwersatoryjnych), na temat wybranych tekstów, pochodzących z publikacji wskazanych w rubryce „literatura” w sylabusie, wysłanych z wyprzedzeniem przed zajęciami (K_U11, K_U02),
- przedstawienia analizy i interpretacji wybranego dzieła sztuki (twórczości lub zjawiska w sztuce) w formie prezentacji ustnej, zawierającej materiał wizualny, której treść powstanie w oparciu o zagadnienia przedstawione podczas wykładów lub o te, które wybierze i wskaże Osoba studencka, uzgadniając to z wykładowczynią. Prezentację dopełnią: pytanie związane z jej tematyką, skierowane przez wykładowczynię oraz odpowiedź Osoby studenckiej. Do wystąpienia dojdzie podczas ostatnich zajęć w semestrze, w których będzie brać udział cała grupa (K_W04, K_W10),
- zgrania prezentacji na wyznaczonym przez wykładowczynię sprzęcie, po zakończonym wystąpieniu – preferowany format PDF, wyłącznie w celu archiwizacji.
Na ocenę ma wpływ także:
kompletność prezentowanej analizy, jej adekwatność i oryginalność. (K_K09, K_W02, K_W11, K_W12, K_W14, K_U03, K_U04, K_K03, K_K07, K_K08).
*brak spóźnień czy wcześniejszego wychodzenia z zajęć bez wyraźnej przyczyny czy powiadomienia

Praktyki zawodowe

Nie dotyczy.

Literatura

Literatura podstawowa:

Bakke M., Bio-transfiguracje. Sztuka i estetyka posthumanizmu, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2010.

Skowron-Baka K., Feminizm to weganizm. Dlaczego feministki powinny walczyć o prawa zwierząt, Wydawnictwo krytyki politycznej, Warszawa 2025.

Chadwick W., Kobiety, sztuka i społeczeństwo, tłum. Hornowska E., Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2015.

Cixcous H., Śmiech Meduzy, [w:] Teksty Drugie. Teoria literatury, krytyka, interpretacja, 1993, nr 4/5/6 (22/23/24) tłum. A. Nasilowska, konsult. M. Bieńczyk, s. 147–166.

Brach-Czaina J., Szczeliny istnienia, wstęp Stawiszyński T., Wydawnictwo Dowody, Warszawa 2024.

Dziamski G., Sztuka po końcu sztuki. Sztuka początku XXI wieku, Galeria Miejska Arsenał, Poznań 2009.

Foster H., Krauss R.E., Bois, Y.-A., Buchloh, B.H.D., Joselit D., Sztuka po 1900 roku: modernizm, antymodernizm, postmodernizm, tłum. Szubert M., Skalska-Stefańska D., Cichowicz A., Wydawnictwo Arkady, Warszawa 2023.

Giżycki M., Słownik kierunków, ruchów i kluczowych pojęć sztuki drugiej połowy XX wieku, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2002.

Didi-Huberman G., Obrazy mimo wszystko, tłum. Kubiak Ho-Chi M., Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Kraków 2008.

Haraway D., Manifest cyborgów: nauka, technologia i feminizm socjalistyczny lat osiemdziesiątych, tłum. Królak S., Majewska E., [w:] „Przegląd filozoficzno-literacki, 2003, nr 1(3), s. 49–87, https://www.academia.edu/40925328/Donna_Haraway_Manifest_Cyborgów?email_work_card=title, dostęp: 28.08.2025.

Izdebska K., Klein M., Społeczny wymiar dizajnu, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2021.

Jankowska M., Wideo, wideo instalacja, wideo performance w latach 1973–1994, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2004.

Kaczmarek J., Joseph Beuys. Od sztuki do społecznej utopii, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2001.

Kępińska A., Nowa sztuka: sztuka polska w latach 1945-1978, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1981.

Kowalczyk I., Ciało i władza. Polska sztuka krytyczna lat 90., Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2002.

Kozina I., Polski design, Wydawnictwo SBM, Warszawa 2015.

Kristeva J., Potęga obrzydzenia. Esej o wstręcie, tłum. M. Falski, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2007.

Krzysztof Wodiczko Przejście 1969–1979, wstęp Czubak B., Fundacja Profile, Warszawa 2013.

Kubińska O., Body art, Fundacja Terytoria Książki, Gdańsk 2016.

Markowska A., Dlaczego Duchamp nie czesał się z przedziałkiem?, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Kraków 2019.

Markowska A., Dwa przełomy. Sztuka polska po 1955 i 1989, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2012.

Michnik A., Narracje, estetyki, geografie. Fluxus w trzech aktach, red. Michnik A., Rachubińska K., Wydawnictwo Krytyki Politycznej/Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK, Warszawa-Kraków 2014.

Nochlin L., Dlaczego nie było wielkich artystek?, tłum. Nowak-Młynikowska A., Smak Słowa, Sopot 2023.

Nochlin L., O ciele, tłum. Nowak-Młynikowska A., Smak Słowa, Sopot 2025.

Naylor G., Bauhaus, tłum. Biegańska E.M., Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1988.

Od awangardy do postmodernizmu, red. Dziamski G. (1996), seria Encyklopedia Kultury Polskiej XX Wieku, Warszawa: Instytut Kultury.

Papanek V., Dizajn dla realnego świata. Środowisko człowieka i zmiana społeczna, tłum. Holzman J., Recto Verso, Łódź 2012.

Pawłowski T., Happening, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1988.

Pevsner N., Bernhard L., Pionierzy współczesności: od Williama Morrisa do Waltera Gropiusa, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1978.

Rose B., Malarstwo amerykańskie XX w., tłum. Andrzejewska H., Editions D'Art Albert Skira/Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Genewa-Warszawa 1991.

Rottenberg A., Sztuka w Polsce 1945–2005, konsult. Nauk. Baraniewski W., Wydawnictwo Stentor, Warszawa 2006.

Richter H., Dadaizm. Sztuka i antysztuka, tłum. J. St. Buras, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1986.

Ronduda Ł., Sztuka polska lat 70. Awangarda, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski/Polski Western, Warszawa-Jelenia Góra 2009.

Rutkiewicz M., Dzieła graffiti i street artu, De Agostini Polska, Warszawa 2013.

Skalska A., „Dziewczynka z chryzantemami” Olgi Boznańskiej –Osaczona. Uwagi o spojrzeniu, [w:] Artium Quaestiones, 1995, t. 7,
s. 141–152, https://repozytorium.amu.edu.pl/server/api/core/bitstreams/
2bd29503-11f3-4a85-993a-1e541f3b1bd6/content, dostęp: 17.08.2025.

Sztuka polska wobec Holokaustu, red. Budkowska M., współpr. Bachur V. et al., tłum. Mutermilch M., katalog wystawy, Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, Warszawa 2013.

Tadeusz Kantor – Teatr Cricot 2, red. Kunowska J., Zarzecka N., Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora Cricoteka, Kraków 2003.

Teorie wywrotowe. Antologia przekładów, red. Gajewska A., Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2012.

Wachowski J., Performans, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2011.

Wodiczko K., Sztuka publiczna, red. Rypson P., Centrum Sztuki Współczesnej, Warszawa 1995.

Wojciechowski A., Młode malarstwo polskie 1944–1974, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1983.

Wójtowicz E., Sztuka w kulturze postmedialnej, Wydawnictwo Naukowe Katedra, Gdańsk 2016.

Zawojski P., Sztuka obrazu i obrazowania w epoce nowych mediów, Oficyna Naukowa, Warszawa 2012.

Żmijewski A., Drżące ciała. Rozmowy z artystami, Centrum Sztuki Współczesnej Kronika/Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Bytom- Warszawa 2008.

Literatura uzupełniająca:

Art Brut Różnorodnie/Diversity, red. Daszkiewicz J., współred. Rammer S., tłum. Turski M., Kubaszczyk K., Wierzba A., Wydział Edukacji Artystycznej i Kuratorstwa. Uniwersytet Artystyczny, Poznań 2018.

Butler J., Uwikłani w płeć. Feminizm i polityka tożsamości, tłum. K. Krasuska, wstęp O. Tokarczuk, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2008.

Carlson M.A., Performans, red. Kubikowski T., tłum. Kubikowska E., Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.

Co z tym odbiorcą? Wokół zagadnienia odbioru sztuki, red. Kędziora M., Nowak W., Ryczek J., Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2012.

Chcemy być nowocześni. Polski design 1955-1968 z kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie, red. Demska A., Frąckiewicz A., Maga A., tłum. Woldańska J., katalog wystawy, 4 lutego–17 kwietnia 2011, Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Narodowe, Warszawa 2011.

de Beauvoir S., Druga płeć, tłum. G. Mycielska, M. Leśniewska, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2014.

Dymna E., Rutkiewicz M., Polski street art. Między anarchią a galerią, cz. 2, Carta Blanca – Grupa Wydawnicza PWN: Fundacja Grupy Zewnętrznej, Warszawa 2012.

Dziamski G., Artystyczna tradycja Pomarańczowej Alternatywy, [w:] Pomarańczowa Alternatywa – happeningiem w komunizm, Międzynarodowe Centrum Kultury, s. 130–145, Kraków 2011.

Dziamski G., Awangarda po awangardzie. Od neoawangardy do postmodernizmu, Wydawnictwo Fundacji Humaniora, Poznań 1995.

Dziamski G., Przełom konceptualny i jego wpływ na praktykę i teorię sztuki, seria Filozofia i Logika, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2010.

Dziuban A., Gry z tożsamością. Tatuowanie ciała w indywidualizującym się społeczeństwie polskim, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2013.

Edukacja wizualna osób niewidomych w zakresie sztuki. Wybrane zagadnienia, red. Śmiechowskiej-Petrovskij E., Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2021.

Encyklopedia gender. Płeć w kulturze, red. M. Rudaś-Grodzka, K. Nadana-Sokołowska, A. Mrozik, K. Szczuka, K. Czeczot, B. Smoleń, A. Nasiłowska, E. Serafin, Wróbel A., Warszawa 2014.

Hannam J., Feminizm, tłum. A. Kaflińska, aneks do pol. wyd. A. Graff, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2010.

hooks b., Talking back. Thinking feminist, thinking black, Routledge Publisher, Nowy Jork-Abingdon-Oxon 2014.

Jankowska M., Jedna o wielu twarzach. Natalia Lach-Lachowicz – strategie i formy obecności, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2018.

Jestem listotą. Donna J. Haraway w rozmowie z Thyrzą Nichols Goodeve, tłum. Derra A., Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury/Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Poznań- Toruń 2023.

Jones A., Body Art. Performing the Subject, University of Minnesota Press, Londyn 1998.

Kowalska B., Polska awangarda malarska 1945–1970. Szanse i mity, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1988.

Krakowski P., O sztuce nowej i najnowszej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1984.

Rzeźnicka-Krupa J., Społeczne ontologie niepełnosprawności. Ciało, tożsamość, performatywność, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2019.

„Kultura Współczesna. Teoria. Interpretacje. Praktyka”, 3(115), Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, https://nck.pl/wydawnictwo/kultura-wspolczesna/archiwum/dostepnosc-kultury-wizualnej, dostęp: 25.08.2025.

Kuryluk E., Hiperrealizm – nowy realizm, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1983.

Latour B., Nigdy nie byliśmy nowocześni. Studium z antropologii symetrycznej, tłum. Gdula M., Oficyna Naukowa, Warszawa 2011.

Latour B., Polityka natury. Nauki wkraczają do demokracji, tłum. Czarnacka A, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2009.

Nigdy więcej. Sztuka przeciw wojnie i faszyzmowi w XX i XXI wieku, red. Mytkowska J., Szotkowska-Beylin O.K., tłum. Mazur K., Popowski J., Muzeum Sztuki Współczesnej, Warszawa 2019.

Nowa audiowizualność – nowy paradygmat kultury?, red. Wilk E., Kołasińska-Pasterczyk I., Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2008.

Pawłowska A., Sowińska-Heim J., Audiodeskrypcja dzieł sztuki. Metody, problemy, przykłady, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego/Muzeum Miasta Łodzi, Łódź 2016.

Perspektywy współczesnej historii sztuki. Antologia przekładów „Artium Quaestiones”, red. Bryl M. et al., Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2009.

Piotrowski P., Dekada: o syndromie lat siedemdziesiątych, kulturze artystycznej, krytyce, sztuce – wybiórczo i subiektywnie, Wydawnictwo Obserwator, Poznań 1991.

Piotrowski P., Muzeum krytyczne, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2011.

Pollock G., Parker R., Old Mistresses. Women, Art and Ideology, Routledge and Kegan Paul Publisher, Londyn 1981.

Porębski M., Dzieje sztuki w zarysie. Wiek XIX i XX, t. 3, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1988.

Przestrzeń, filozofia i architektura. Osiem rozmów o poznawaniu, produkowaniu i konsumowaniu, red. Rewers E., Wydawnictwo Fundacji Humaniora, Poznań 1999.

Rewers E., Post-polis. Wstęp do filozofii ponowoczesnego miasta, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Kraków 2005.

Rottenberg A., Przeciąg. Teksty o sztuce polskiej lat 80., wybór i oprac. Redzisz K., Sienkiewicz K., Fundacja Open Art Projects, Warszawa 2009.

Strzemińska N., Katarzyna Kobro, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2004.

The artist’s body, red. Warr T., Jones A., Phaidon, Londyn 2002.

Włodarczyk W., Nowy obszar sztuki. Działania i dokumentacje, [w:] Sztuka świata, t.10, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1996, s. 121–143.

Polecane internetowe strony czasopism: https://contemporarylynx.co.uk, https://czaskultury.pl, https://magazynszum.pl, http://www.artluk.com, https://www.dwutygodnik.com
Polecane strony internetowe: https://artinfo.pl, https://culture.pl, https://hilmaafklint.se/, https://niezlasztuka, https://przekroj.pl/kultura/wybrana-angelika-kuzniak, https://www.artnews.com, https://www.britannica.com/biography/Anni-Albers, https://www.bryla.pl, https://www.guggenheim.org/exhibition/hilma-af-klint, https://www.moma.org/artists/96, https://niezla-sztuka.blogspot.com, https://strasznasztuka.pl, https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/anni-albers, https://www.wga.hu

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 1401-TSN-3L-sm-SJ w USOSweb