Prowadzony w cyklach: 2022/23L, 2023/24L, 2024/25L

Kod ISCED: 0218

Punkty ECTS: 3

Język: polski

Organizowany przez: Instytut Artystyczny

Architektura i wystroje w ujęciu historycznym – starożytność i wczesne chrześcijaństwo 1401-ASta-AW-1Z-SJ

http://www.architekturawnetrz.umk.pl/architektura-i-wystroje-w-ujeciu-historycznym-starozytnosc-i-wczesne-chrzescijanstwo/

TEMATY:

1. PERIODYZACJA DZIEJÓW I OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA KULTUROWA świata starożytnego na obszarze śródziemnomorskim. / Wprowadzenie do cywilizacji i sztuki Mezopotamii. / Charakterystyka architektury sakralnej, pałacowej i grobowej na przykładzie założeń w Ur, Mari, Dur Szarrukin, Niniwie, Babilonie i Lagasz.

2. ARCHITEKTURA FUNERALNA W STAROŻYTNYM EGIPCIE I JEJ WYPOSAŻENIE
Wprowadzenie do cywilizacji i sztuki starożytnego Egiptu. / Charakterystyka eschatologii i rytu grzebalnego od Starego do Nowego Państwa. / Groby osób prywatnych i urzędników w Starym Państwie, ich wystrój i wyposażenie. / Pochówki prywatne w okresie Średniego i Nowego Państwa, ich wystrój i wyposażenie. / Pochówki faraonów w Starym Państwie i ich kontekst kulturowy (kompleksy świątynno-grobowe). Case studies: zespół świątynny Dżesera w Sakkara i Chefrena w Gizie. / Nowe Państwo: Dolina Królów. / Case study: grobowiec Tutenchamona. / Dolina Królowych: case study - grób Nefertari.

3. ARCHITEKTURA ŚWIĄTYNNA W STAROŻYTNYM EGIPCIE I JEJ WYPOSAŻENIE
Świątynie bóstw – przestrzeń i rytuał / Świątynie w kulcie faraonów w okresie Nowego Państwa. / Case study: kompleksy świątynne w Tebach Wschodnich i Zachodnich. / Case study: Abu Simbel. / Case study: Świątynia Atona w Achet-aton.

4. EGIPSKIE BUDOWNICTWO MIESZKALNE
Domy prywatne – organizacja przestrzenna i wyposażenie.

5. ARCHITEKTURA I ORGANIZACJA PRZESTRZENI SPOŁECZNEJ W KULTURZE EGEJSKIEJ
Materiały i techniki. / Kultura pałacowa Krety – architektura, ornamentyka, wystroje wnętrz (Knossos). / Warowne cytadele mykeńskie – materiał, konstrukcja, funkcja, wystroje wnętrz.

6. ARCHITEKTURA ŚWIĄTYNNA W KULTURZE GRECKIEJ
Materiały, techniki, ornamentyka, porządki. / Architektura świątynna w rozwoju historycznym (temenos – peripteros – tolos). / Sanktuaria – dyspozycja i funkcje (Olimpia i Delfy). / Case study: Ateny jako miasto idealne (architektura i urbanistyka).

7. BUDOWNICTWO MIESZKALNE W STAROŻYTNEJ GRECJI
Rozwój przestrzenny / organizacja / wystroje i wyposażenie

8. NA GRANICY WSCHODU I ZACHODU. Case study: Mauzoleum w Halikarnasie / Case study: Pergamon jako przykład miasta hellenistycznego

9. BUDOWNICTWO ETRUSKÓW I JEGO ROLA DLA CYWILIZACJI STAROŻYTNEGO RZYMU
Świątynia w porządku toskańskim – materiał, konstrukcja, wystrój. / Grobowce i ich wyposażenie.

10. ZDOBYCZE RZYMSKIE
Osiągnięcia techniczne architektury i budownictwa starożytnego Rzymu. Geneza i forma rzymskiej architektury świątynnej

11. RZYM – ORGANIZACJA PRZESTRZENNA 'WIECZNEGO MIASTA' W STAROŻYTNOŚCI
Periodyzacja dziejów Rzymu, charakterystyka kulturowa; instytucje publiczne z okresu Republiki. / Reorganizacja Miasta za czasów Cezara i Oktawiana Augusta. / Case studies: Forum Romanum, Ara Pacis Augustae, Mauzoleum Oktawiana. / Kult cesarski i jego rola w kulturze Rzymu. / Case study: Dom Nerona. /Rzym w czasach Flawiuszy i Antoninów: forum Trajana). / Łuki triumfalne. / Panteon.

12. RZYMSKA ARCHITEKTURA MIESZKALNA, JEJ WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE.
Typy architektury mieszkalnej w mieście i na wsi (insulae i wille) / Organizacja i wystrój domostwa w świetle rzymskiego obyczaju. / Posadzki. / Dekoracje ścienne (style pompejańskie).

13. CHRZEŚCIJAŃSKA SZTUKA PÓŹNOANTYCZNA I POANTYCZNA W RZYMIE.
Przestrzenie sakralne cywilizacji wczesnego chrześcijaństwa (domus ecclesiae, katakumby i ich wystrój). / Rzym za panowania Konstantyna Wielkiego (uwarunkowania historyczne, nowa ideologia władzy, architektura sakralna Rzymu po edykcie mediolańskim – bazyliki rzymskie). Topografia sakralna chrześcijańskiego Rzymu. / Architektura wczesnochrześcijańska poza Rzymem w IV wieku (ośrodki zachodnie, Palestyna za Konstantyna Wielkiego).

14. KONSTANTYNOPOL JAKO NOWY RZYM.
Kontekst założenia miasta, podstawy ideologiczne imitatio Romae, urbanistyka i organizacja przestrzeni społecznej w mieście. / Najważniejsze budowle użyteczności publicznej (hipodrom, fora cesarskie, Milion). / Rezydencja cesarska. / Wielki Kościół i tzw. bazylika grecka.

15. RZYM PAPIESKI I RAWENNA CESARSKA W V WIEKU (architektura, mozaiki).

16. PIERWSZY ZŁOTY WIEK BIZANCJUM. Model architektury justyniańskiej. Case study: Architektura a liturgia na przykładzie Hagia Sophia w Konstantynopolu. / Rawenna – architektura i programy ikonograficzne. Case study: San Vitale.

Całkowity nakład pracy studenta

1. Godziny realizowane z udziałem nauczyciela (godziny kontaktowe wykładu, przewidziane w programie): 45h (1,5 p. ECTS), 2. Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta, konieczny do zaliczenia przedmiotu (przygotowanie i uzupełnienie notatek; zebranie, przeanalizowanie i przyswojenie treści podanej literatury, zebranie materiału ilustracyjnego, koniecznego do nauki przedmiotu): 15h (0,5 p. ECTS) 3. Czas, wymagany do przygotowania się do egzaminu cząstkowego (przyswojenie materiału ilustracyjnego, definicji, powtórka zagadnień problemowych): 30h (1 p. ECTS) Łącznie: 90h (3 p. ECTS)

Efekty uczenia się - wiedza

Student/ka: W 1 - dysponuje wiedzą na temat periodyzacji kultur i zjawisk artystycznych starożytności śródziemnomorskiej – od Starego Państwa w Egipcie po czasy cesarza Teodozjusza Wielkiego i Justyniana (K_W01, K_W02) W 2 - charakteryzuje ogólne historyczne i cywilizacyjne konteksty zjawisk artystycznych starożytności, z naciskiem na zależność pomiędzy kreacją architektoniczną a systemem religijnym, kultem i obyczajem funeralnym różnych kultur starożytnych, od staroegipskiej po wczesne chrześcijaństwo (K_W03) W 3 - charakteryzuje genezę, kształtowanie się i przemiany form artystycznych oraz typów architektury starożytnej oraz stylów i technik wystroju i wyposażenia w różnych okresach i regionach rozwoju cywilizacji starożytnej (K_W04; K_W05) W 4 - rozpoznaje wzajemną zależność architektury, systemu dekoracji wnętrza i wyposażenia ruchomego w różnych kulturach starożytnych i w różnych kontekstach funkcjonalnych (architektura sakralna, funeralna, budowle reprezentacyjne i domy mieszkalne, budynki użyteczności publicznej i in.) (K_W05).

Efekty uczenia się - umiejętności

Student/ka: U 1 - samodzielnie wyszukuje materiał fotograficzny [ikonograficzny] z zakresu architektury i wystrojów nowożytnych, korzystając przy tym z różnych źródeł (tradycyjnych oraz ICT) (K_U01) U 2 - rozpoznaje i omawia cechy artystyczne i uwarunkowania funkcjonalne architektury i wystrojów, charakterystyczne dla starożytnej cywilizacji śródziemnomorskiej (K_U04, K_U06) U 3 - rozpoznaje i datuje najistotniejsze dzieła architektury, rzeźby architektonicznej, wystrojów rzeźbiarskich i malarskich oraz wyposażenia ruchomego różnych budowli starożytnych (K_U05) U 4 - posługuje się fachową terminologią, odnoszącą się do form architektonicznych, kontekstów funkcjonalnych oraz ornamentyki w architekturze starożytnej (K_U04; K_U06) U 5 - na poziomie podstawowym analizuje dzieła architektury, wystroju i wyposażenia wnętrz omawianego okresu (K_U02; K_U04; K_U06).

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

Student/ka: K 1 - ma świadomość poziomu swojej wiedzy – swych kompetencji i niedostatków, rozumie potrzebę ciągłego rozwoju naukowego (K_K01) K 2 - dostrzega doniosłość dziedzictwa kulturowego omawianego okresu; jest świadom spoczywającej na współczesnych odpowiedzialności za zachowanie jego wartości dla przyszłych pokoleń oraz zdolny do czerpania z niej inspiracji we własnej twórczości (K_K03). K 3 - czynnie uczestniczy w życiu kulturalnym, artystycznym i społecznym. Dostrzega potrzebę poznawania ekspozycji zbiorów sztuki starożytnej, poszukuje nowych wydawnictw, uczestniczy w dyskusjach (K_K01)

Metody dydaktyczne

Zajęcia prowadzone są jako wykład informacyjny, uporządkowany w układzie chronologicznym. W obrębie epok materiał ułożony jest problemowo. Wykładowi towarzyszy prezentacja multimedialna (z wykorzystaniem fotografii, rysunków architektonicznych, rekonstrukcji 3D itd.). Wykład informacyjny / problemowy / pokaz / studium przypadku UWAGA: opis formy zdalnej na rok 2020/2021 w CYKLU! Tam też szczegóły dotyczące platformy

Metody dydaktyczne eksponujące

- pokaz

Metody dydaktyczne podające

- wykład problemowy
- wykład informacyjny (konwencjonalny)

Rodzaj przedmiotu

przedmiot obligatoryjny

Wymagania wstępne

ogólna wiedza z zakresu historii i kultury

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2024/25L:

Magdalena Maciudzińska-Kamczycka

W cyklu 2023/24L:

Magdalena Maciudzińska-Kamczycka

W cyklu 2022/23L:

Monika Jakubek-Raczkowska

Kryteria oceniania

Przedmiot kończy się egzaminem pisemnym.
Wymagania egzaminacyjne:
(K_K01)
1. Rozpoznawanie dzieł na slajdach, wraz z datowaniem do ćwierćwiecza [obowiązuje znajomość dzieł omawianych na wykładach] (K_U01; K_U04; K_U05)
2. Objaśnianie terminologii dot. sztuki starożytnej [definicje należy opracować samodzielnie, wg wykładów oraz podanych opracowań słownikowo-encyklopedycznych] (K_W02; K_U01)
3. Rozwinięcie podanego zagadnienia o tematyce ogólnej – ogniskującego się na zależności architektury, wystroju, dekoracji i funkcji przestrzeni – obejmującego zakres treści kształcenia wykładu i podstawowej literatury przedmiotu (K_W03; K_W04, K_W05; K_U01; K_U02; K_U06)

Wymagany próg na ocenę dostateczną: 50%, dostat.plus – 60%, dobrą- 70%, dobrą plus- 80%, bdb – 90%.

Praktyki zawodowe

nie dotyczy

Literatura

Literatura podstawowa

 BOARDMAN J., „Sztuka grecka”, Toruń 1999.
 DOBROWOLSKI W. „Sztuka Etrusków“, Warszawa 1971.
 „Egipt. Świat faraonów”, red. R. SCHULZ, M. SEIDEL, Köln 2001.
 GAWLIKOWSKA K., Sztuka Mezopotamii, Warszawa 1975.
 „In the light of Amarna – 100 Years of the Nefertiti Discovery”, Hg. F. SEYFRIED, Petersberg 2012.
 JASTRZĘBOWSKA E., „Sztuka wczesnochrześcijańska”, Warszawa 2008.
 „Konstantynopol Nowy Rzym. Miasto i ludzie w okresie wczesnobizantyńskim”, red. M. J. LESZKO, T. WOLIŃSKA, Warszawa 2011.
 KRAUTHEIMER Richard, „Early Christian and Byzantine architecture”, Pelican History of Art 1965.
 LIPIŃSKA J., „Sztuka starożytnego Egiptu”, Warszawa 2008.
 MAZZOLENI D., „Domus: Wall painting in the Roman house”, Los Angeles 2004.
 OSTROWSKI J. A., „Starożytny Rzym. Polityka i sztuka”, Kraków 1999.
 PAPUCI-WŁADYKA E., „Sztuka starożytnej Grecji”, Kraków 2011 (rozdz. poświęcone architekturze i urbanistyce).
 PRESS L., „Budownictwo egejskie”, Warszawa 1986.
 RUTKOWSKI B., „Sztuka egejska”, Warszawa 1987.
 SADURSKA A., „Archeologia starożytnego Rzymu”, t. 1–2, Warszawa 1980.
 SEAR F. „Roman architecture”, New York 1982.
 ŚLIWA J., Sztuka i archeologia starożytnego Wschodu, Warszawa 1997.
 TWARDECKI A., „Mały słownik sztuki starożytnej Grecji
i Rzymu”, Warszawa 1998.
 VALAVANIS P. D., „Games and sanctuaries in ancient Greece: Olympia, Delphi, Isthmia, Nemea, Athens”, Los Angeles 2004, zwł. s. 20–161 (Olimpia), 162–266 (Delfy), 337–391 (Ateny).
 WUJEWSKI T., „Symbolika architektury greckiej”, Poznań 1995.
 ZANKER P., „August i potęga obrazów”, Poznań 1999.

Literatura uzupełniająca

 AMERY C., CURRAN B., „The lost world of Pompeii”, Los Angeles 2002.
 BEARD M., Partenon, Poznań 2018.
 BEARD M., Pompeje, Poznań 2010.
 BERNHARD M. L., „Historia starożytnej sztuki greckiej”, t. I-IV, Warszawa 1989-1993.
 BOWE P., „Gardens of the Roman world”, Los Angeles 2004.
 CIECHANOWICZ J., „Rzym. Ludzie i budowle”, Warszawa 1989.
 FARIOLI R., „Ravenna romana e bizantina”, Ravenna 1977.
 FORTOVA-SAMALOVA P., VILIMKOVA M., „Das Aegyptische Ornament", Praha 1963.
 KEESLING K. M., „The votive statues of the Athenian Acropolis”, Cambridge 2003 [dostęp online: http://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam041/2002073693.pdf]
 KEESLING K. M., „Patrons of Athenian Votive Monuments
of the Archaic and Classical Periods: Three Studies”, >Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens<, 74/3 (2005), s. 395-426 [dostęp Jstor]
 KOLB F., „Ideał późnoantycznego władcy. Ideologia i autoprezentacja”, Poznań 2008.
 „L'art egyptien au temps des Pyramides”, cat. exposition, Paris – Galeries Nationales du Grand Palais, 6 Avril–12 Juillet 1999, New York – The Metropolitan Museum Of Art, 16 Sept., Paris 1999.
 LESSING E., VARONE A., „Pompeii”, Paris 1996.
 MORRISON C. (red.), „Cesarstwo Wschodniorzymskie 330-641” (seria: Świat Bizancjum, t.1), Kraków 2007.
 MUSIAŁ D., „Świat grecki od Homera do Kleopatry”, Warszawa 2008
 OŻÓG M., „Kościół starożytny wobec świątyń i posągów bóstw”, Kraków 2009.
 PAUZANIASZ, „Wędrówki po Helladzie. W świątyni i w micie”, wstęp i komentarz J. NIEMIRSKA-PLISZCZYŃSKA, B. FILARSKA, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1973.
 PAWŁOWSKA B., „Urbs sacra. Pielgrzymki i podróże religijne do Rzymu w starożytności chrześcijańskiej (IV-VII w.)”, Kraków 2007.
 SIMON M., „Cywilizacja wczesnego chrześcijaństwa I–IV w.”, Warszawa 1992.

NETOGRAFIA

 „The Ancient City of Athens”
http://www.stoa.org/athens/index.html
 Projekt „Partenon 3D”
http://www.dkv.columbia.edu/vmc/acropolis/index.html
 Projekt „Pergamon 3D”
http://www.pergamon.secondpage.de/index_en.html
 „Digital Roman Forum”
http://dlib.etc.ucla.edu/projects/Forum/
 „The Imperial Fora”
http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/imperialfora/imperialfora.html
 „Rome Reborn”
http://romereborn.frischerconsulting.com/
 „Byzantium 1200“
http://www.byzantium1200.com/index.html

Polecane serie wydawnicze (materiał ilustracyjny): Propylaaen Kunstgeschichte, Oxford History of Art oraz Pelican History of Art, Sztuka świata (tomy dotyczące starożytności)

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 1401-ASta-AW-1Z-SJ w USOSweb