Współczesna sztuka afrykańska- wybrane zagadnienia 1400-OG-WSzA-L

https://moodle.umk.pl/course/view.php?id=2417

Współczesna sztuka Afryki Subsaharyjskiej stanowi fenomen, polegający na łączeniu bogatej tradycji artystycznej ze zdobyczami Zachodu. Jednocześnie jest ona silnie zaangażowana w problemy społeczne, będące wynikiem kolonialnej przeszłości i globalizacji. Afryka nadal buduje struktury instytucjonalne, pierwsze centra sztuki, integruje artystów wokół tworzących się wielofunkcyjnych ośrodków kultury, kształci kuratorów, krytyków i historyków sztuki, którzy pozwolą w przyszłości głębiej spojrzeć na fascynujący świat, nie zawsze zrozumiały dla człowieka Zachodu. Sztuka współczesna w stanowi więc forum wyrażania sprzeciwu wobec zjawisk dominującego modelu świata Zachodu. Prezentując wybrane zagadnienia społeczne, mające oddźwięk w sztuce współczesnej, podjęta zostanie dyskusja nad jej społeczną rolą, służącą przełamywaniu barier i uprzedzeń, poprzez ukazanie kontrastu między sztuką afrykańską a zjawiskami społecznymi w euroamerykańskim kręgu kulturowym oraz poszukiwanie uniwersaliów.

Bloki tematyczne:
1. "Murzynek Bambo miał na imię Henry, urodził się w Timbuktu, mieszka w Akrze":
- Jak MY-Europejczycy-Polacy postrzegamy "Afrykę" i dlaczego?
- O recepcji Afryki, jej kultur i twórczości ludowej.

2. "Nie ma jednej Afryki. Nie ma jednej sztuki Afrykańskiej. Picasso nic nie odkrył"
- O mitach i wyobrażeniach o tym co euroamerykański krąg kulturowy nazwał "sztuką afrykańską".
- Co determinuje postrzeganie Afryki? O stereotypach i wyobrażeniach wynikających z euroamerykańskiej perspektywy kulturowej.

3. "AFRYKA – EURO-AMERYKA"
- Recepcja sztuki afrykańskiej w euroamerykańskim kręgu kulturowym.
- Inspiracje sztuki Zachodniej tzw. sztuką "prymitywną" i dlaczego jest to stereotyp kulturowy?
- Inspiracje afrykańskie w popkulturze.

4. "JĄDRO CIEMNOŚCI? O sztuce kongijskiej"
- *"Jądro ciemności", król Leopold i współczesna sztuka kongijska jako obraz przemian społecznych, gospodarczych i kulturowych w kraju osiem razy większym od Polski.
- Dlaczego Belgowie nie chcą rozmawiać o Kongo.
- Dlaczego Polacy kolekcjonują sztukę kongijską i jak ją postrzegają (kolekcje Kubarskich, Bogumiła Jewsiewieckiego i kolekcjonerów tradycyjnego rzemiosła kongijskiego).

5. "WSPÓŁCZESNA SZTUKA AFRYKI WOBEC TRADYCJI"
- Motywy tradycyjnych wierzeń ludowych i ich recepcja w dziełach artystów nowoczesnych i współczesnych.

6. "WSPÓŁCZESNA TKANINA ARTYSTYCZNA nie tylko dla mężczyzn"
- Tradycyjny podział ról społecznych w krajach Afryki Subsaharyjskiej i ich przemiany współcześnie wobec działań artystów wizualnych.

7. "GLOBALIZACJA I SZTUKA która krzyczy"
- Problem równowagi globalnej, globalna Północ i Południe.
- Westernizacja życia w państwach Afryki Subsaharyjskiej i jej wyraz w sztuce.
- Postkolonialne hybrydy ( o artysta z pogranicza światów)
- Sztuka ze śmieci - materia i forma we współczesnej sztuce afrykańskiej.
- Problem głodu i pomocy humanitarnej, jaki znajduje oddźwięk w twórczości artystów afrykańskich.

8. "INSTYTUCJONALIZACJA SZTUKI - Czy "Afryka" buduje muzea?"
- Rynek współczesnej sztuki afrykańskiej i kolekcje prywatne i publiczne.
- Afrykańscy kuratorzy w "świecie sztuki".
- Tworzenie zaplecza instytucjonalnego (działalność centrów sztuki współczesnej i muzeów w Afryce Subsaharyjskiej).
- Popularyzacja sztuki (festiwale, biennale, wystawy, działania artystyczne na kontynencie afrykańskim).
- Edukacja artystyczna w krajach subsaharyjskich.

9. "SZTUKA W ŚWIECIE PODZIAŁÓW - O sztuce południowoafrykańskiej i postkolonialnych hybrydach"
- Sztuka społecznie zaangażowana.
- Hybrydyczność i (post)kolonializm (Yinka Shonibare).
- „Mit tęczowego społeczeństwa” sztuka RPA, kwestie dyskryminacji rasowej i apartheidu, biała sztuka.

10. "Jestem Artystą - Aszantem - Ghańczykiem - Afrykaninem"
- O sztuce ghańskiej, jej artystach i tożsamości kulturowej, etnicznej i własnej.

*"Jak starczy czasu to opowiem Wam o lotniskach..."
- Turyzm, airport art i artesany - zjawisko przemian kulturowych wobec tradycji i nowoczesności.

Całkowity nakład pracy studenta

Godziny realizowane z udziałem nauczycieli ( godz.): 35 - udział w konwersatorium – 30h - konsultacje z nauczycielem akademickim – 1h - zapoznanie się z materiałem wizualnym online – 4h Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta ( godz.): - przygotowanie do konwersatorium, czytanie literatury –5h - pisanie prac, projektów – 20h Łącznie: 60 godz. (2-ECTS)

Efekty uczenia się - wiedza

W1: Zna podstawy metodologiczne badań naukowych w dziedzinie humanistyki, z naciskiem na nauki o sztuce W2: Ma orientację na obszarze zakresu problemowego dotyczącego współczesnych prądów artystycznych Afryki Subsaharyjskiej W3: Posiada szczegółową, specjalistyczną wiedzę w zakresie opracowywanego samodzielnie zagadnienia o możliwie pionierskim charakterze merytorycznym, związanego z wybranym obszarem studiów w ramach nauk o sztuce W4: Ma uporządkowaną, zaawansowaną wiedzę z zakresu współczesnych zjawisk w sztuce Afryki Subsaharyjskiej i ich podstawach w kulturach tradycyjnych oraz wpływach kolonizacji W5: Zna i rozumie metody interpretacji i kryteria wartościowania wytworów dziedzictwa kulturowego, z uwzględnieniem dawnych i współczesnych aspektów jego społecznej recepcji.

Efekty uczenia się - umiejętności

U1: Odpowiednio dobierając źródła i selekcjonując informacje, potrafi przeprowadzić ukierunkowaną kwerendę merytoryczną, sformułować krytyczny stan badań i opracować pełny kwestionariusz badawczy do problemów z zakresu nauk o sztuce, który twórczo rozwiązuje i prezentuje z wykorzystaniem różnych form i mediów. U2: Potrafi integrować wiedzę z zakresu nauk o sztuce z wiedzą z innych dyscyplin oraz stosować ją w sytuacjach profesjonalnych o różnym stopniu złożoności, związanych z interpretacją zjawisk we współczesnej sztuce Afryki Subsaharyjskiej U3: Identyfikuje i opisuje materialną strukturę różnych reliktów przeszłości, wykorzystując fachową terminologię i uwzględniając jej formy, materiał, przekształcenia i nawarstwienia. U4: Korzystając ze szczegółowej wiedzy z zakresu dziejów i znawstwa sztuki rozpoznaje, datuje, analizuje od strony stylu i formy oraz interpretuje w różnych kontekstach dzieła sztuk plastycznych U05: Jest przygotowany do prezentowania spójnej argumentacji i podjęcia dyskusji w zakresie problemów nauk o sztuce

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

K1: Potrafi odpowiednio określić priorytety służące realizacji określonego przez siebie lub innych zadania, a w podejściu do interoretacji sztuki afrykańskiej kieruje się fachową wiedzą, samokrytycyzmem, opinią ekspercką i własną zdolnością oceny działań innych. K2: Jest wrażliwy na problematykę odpowiedzialnego podejścia do materialnego dziedzictwa kulturowego Afryki Subsaharyskiej, potrafi dostrzec oraz ocenić dobre i złe praktyki w tym zakresie, jest gotów do reakcji i zainicjowania stosownych przeciwdziałań. K3: Rozumie potrzebę ciągłego doskonalenia naukowego i zawodowego i samodzielnie planuje swój rozwój w tym zakresie.

Metody dydaktyczne

Metody dydaktyczne eksponujące: pokaz Metody dydaktyczne podające: opis, pogadanka, wykład konwersatoryjny i problemowy Metody dydaktyczne podające: biograficzna, ćwiczeniowa, projektu, studium przypadku Metody dydaktyczne w kształceniu online: ewaluacyjne, rozwijające refleksyjne myślenie, służące prezentacji treści

Kryteria oceniania

Metody oceniania:
Testy jednokrotnego wyboru ze znajomości terminologii, rozpoznawania dzieł artystów po każdym z bloków zajęć (na moodle): W1, W2, W3, U1, U2, U3 (w pełnym stopniu +++) (20% oceny)
+ praca pisemna: W1-5, U1-4 (60% oceny )
+ aktywność: U1-4, K1-3 (20% oceny)
= 100% oceny

Kryteria oceniania:
- praca pisemna na temat wybranego artysty lub dzieła (opracowanie krytyczne, max. 5000 znaków + bibliografia)
*z przygotowaniem do publikacji na blogu o współczesnej sztuce afrykańskiej (www.sztukaafryki.umk.pl) - 60% oceny
- aktywność na zajęciach, w tym znajomość zadanej literatury i innych materiałów zalecanych przez wykładowcę (także na postawie testu) - 40% oceny

ndst – 0-45 pkt (0-50%)
dst – 51-60 pkt (51-60%)
dst plus – 61-70 pkt (61-70%)
db – 71-80 pkt (71-80%)
db plus – 81-90 pkt (81-90%)
bdb – 91-100 pkt (91-100%)

Literatura

LITERATURA OBOWIĄZKOWA
Sztuka Afryki. Afrykańska tradycja, afrykańska współczesność, red. Aneta Pawłowska, Łódź: Wydawnictwo UŁ, 2016.
The Short Century: Independence and Liberation Movements in Africa 1945–1994, Okwui Enwezor (ed.), Prestel, Munich 2001.
Steiner Christopher B., African Art in Transit, Cambridge University Press, Cambridge 1994.
Okeke-Agulu Chika, Postcolonial modernism. Art and decolonization in twentieth-century Nigeria, Duke University Press, Durham 2015.
Enwezor Okwui, Okeke Aguli Chika, Contemporary African Art since 1980, Damiani, Bolonia 2009.
The Essential Art of African Textiles: Design Without End, A. LaGamma, Ch. Giuntini (eds), New York 2008.
Sztuka Afryki w kolekcjach i badaniach polskich, S. Szafrański, M. Kądziela, M. Tobota, M. Ząbek (red.), Szczecin 2014

Artykuły:
Małgorzata Baka-Theis, Czarne matki. Poszukiwanie tożsamości w twórczości współczesnych artystek afrykańskich wobec stereotypów i ról społecznych, w: (Nie)chciana tożsamość, red. Katarzyna Lewandowska, Magdalena Maciudzińska-Kamczycka, Cezary Lisowski, Jan Wiktor Sienkiewicz, Toruń: Wydawnictwo UMK, 2016, s. 175-186; online: https://www.academia.edu/38620026/Małgorzata_Baka_Czarne_matki_Poszukiwanie_tożsamości_w_twórczości_współczesnych_artystek_afrykańskich_wobec_stereotypów_i_ról_społecznych
Małgorzata Baka-Theis, Postkolonialne hybrydy. Współcześni artyści nigeryjscy wobec problemu tożsamości i historii, w: Sztuka Afryki. Afrykańska tradycja, afrykańska współczesność, red. Aneta Pawłowska, Łódź: Wydawnictwo UŁ, 2016: https://www.academia.edu/32067531/Małgorzata_Baka_Postkolonialne_hybrydy_Współcześni_artyści_nigeryjscy_wobec_problemu_tożsamości_i_historii_Post_colonial_hybrids_modern_Nigerian_artists_against_the_problem_of_colonial_history_of_Africa
Małgorzata Baka-Theis, Współczesna tkanina artystyczna wobec tradycji tkackich Afryki subsaharyjskiej, w: Snuć jak opowieść... Tkaniny w Kulturach świata, Toruńskie Studia o Sztuce Orientu, red. Anna Nadolska-Styczyńska, Małgorzata Baka, Dorota Kamińska-Jones, t. 5, Toruń, 2016, s. 255-270; https://www.academia.edu/32067051/Małgorzata_Baka_Współczesna_tkanina_artystyczna_wobec_tradycji_tkackich_Afryki_subsaharyjskiej_Contemporary_textile_and_the_tradition_of_weaving_Sub_Saharan_Africa
Hemmings Jessica, An imagined Africa: stories told by contemporary textiles, [w:]. J. Hemmings (ed.), Cultural threads. Transnational textiles today, Bloomsbury, London–New Dehli–New York–Sydney 2015, s. 92–117.
Hemmings Jessica, Hybrid sources: Descriptions of Garments in postcolonial textile Art, [w:] A. Farren et al. (eds.), The Space Between Textiles Art Design Fashion. The Space Between, Curtin University of Technology, Perth 2004, 1–6.
Oguibe Olu, Finding a place: Nigerian artists in the Contemporary art world, „Art Journal” 1999, Vol. 58, No 2, s. 30–41.
Hemmings Jessica, Postcolonial Textiles – Negotiating Dialogue, [w:] J. Gohrisch, E. Grünkemeier (eds.), Cross/Cultures: Postcolonial Studies Across the Disciplines, Editions Rodopi, Amsterdam–New York 2013, s. 23–50.
Micuła Małgorzata, Pop, punk i postrzeźbiarskie realizacje Young British Artists, „Quart” 2014, nr 3 (33), s. 78–92.

*Wybrane artykuły z czasopism: "African Arts", "Nka: Journal of Contemporary African Arts"

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA :
Baka-Theis Małgorzata (2014). Miejsce sztuki afrykańskiej w globalnej przestrzeni cyfrowej, w: Obraz i metoda, red. Agnieszka Seidel-Grzesińska, Ksenia Stanicka-Brzezicka, Cyfrowe spotkania z zabytkami 4, Wrocław: Uniwersytet Wrocławski, 256-263.
Baka-Theis Małgorzata, Polskie kolekcje artefaktów afrykańskich. Między zbiorem pamiątek a kolekcją sztuki, [w:] Kolekcje polskie XX i XXI wieku. Szkice, red. T.F. de Rosset, A. Kluczewska-Wójcik, A. Tołysz, Warszawa: NIMOZ, 2015, s. 115-135.
Małgorzata Baka-Theis, Sławomir Majoch, Afrykanika z kolekcji Aleksandra Wernera w Muzeum Uniwersyteckim w Toruniu, Acta Universitatis Nicolai Copernici, t. XLIII, Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo 2012, s. 451-479.
Baka-Theis Małgorzata, Rzeźby bliźniąt Ibedżi. Forma i styl wybranych regionów Królestwa Joruba (Nigeria), "Toruńskie Studia o Sztuce Orientu, t. 4, Kultury Afryki. W świecie tradycji, przemian i znaczeń, red. Anna Nadolska-Styczyńska, Toruń: Wydawnictwo UMK, 2009, s. 133-143.
Baka-Theis Małgorzata, Porozumienia polsko-afrykańskie w okresie PRL-u i ich wpływ na powstawanie kolekcji sztuki afrykańskiej w Polsce, w: Afryka w Stosunkach Międzynarodowych. Historia – Stan obecny – perspektywy, Olsztyńskie Studia Afrykanistyczne, red. Bara Ndiaye, Paweł Letko, Olsztyn 2010, s. 127-140.
Bolimowska Paulina, Współczesne malarstwo kongijskie w kolekcjach Kubarskich, Pigozziego i Jewsiewickiego – trzy postawy kolekcjonerskie, [w:] Nowoczesność kolekcji, red. Tomasz F. de Rosset, Agnieszka Kulczewska-Wójcik, Katarzyna Lewandowska, Toruń [Wyd. UMK] 2010, s. 69-82.
Estetyka Afryki. Antologia, red. Małgorzata Cymorek, seria Estetyka Świata, Kraków [Universitas] 2008.
Klajbor Ewa, Tingatinga. Nowoczesna szkoła malarstwa Tanzanii, Warszawa [Neriton] 2004.
Ryłko Patrycja (red.), Yinka Shonibare MBE. Wybrane prace i eseje o postkolonializmie w Polsce, tłum. Ł. Mojsak, Gdańska Galeria Miejska, Muzeum Współczesne, Wrocław, Gdańsk–Wrocław 2013 [katalog wystawy].
Sculpture by Sokari Douglas Camp, National Museum of African Art (U.S.), Smithsonian Institution, Washington 1988 [katalog wystawy].
Shonibare Yinka, Setting the Stage: Yinka Shonibare in Conversation with Anthony Downey, [w:] R. Kent, R. Hobbs, A. Downey (eds.), Yinka Shonibare MBE, Munich–London–New York 2008.
Kulczewska-Wójcik Agnieszka, Africa Dreams… Nowa sztuka afrykańska na 52 Biennale Sztuki w Wenecji i Documenta XII w Kassel, Toruńskie Studia o Sztuce Orientu 2009, t.4, s. 173-182.
Koziorowska Jolanta, Tingatinga (malarstwo współczesnej Tanzanii), [w:] Zagrożenie tożsamości? Problematyka globalizacji w zainteresowaniach polskiej antropologii, red. A. Nadolska-Styczyńska, „Archiwum Etnograficzne PTL”, 2005, t. 43, s. 270–276.
Kur Rafał, Kto, gdzie, jak, kiedy, skąd i dlaczego zaczął badać estetykę Afryki?, Maska – wydanie specjalne 2009, nr 7, s. 15-24.
Łapott Jacek, Sztuka Afryki u progu XXI wieku – refleksje etnologa, [w:] Kultury Afryki w świecie tradycji, przemian i znaczeń, t. 4, „Toruńskie Studia o Sztuce Orientu”, red. Anna Nadolska-Styczyńska, Toruń 2009, s. 117-126.
Popławski Błażej, Katarzyna Szreniawska, Sztuka Afryki oczami Europejczyków, Przegląd Afrykanistyczny 2007, Vol. I, s. 25-38
Wiśniewska Anna, Styl shetani: nowoczesna rzeźba ludu Makonde w Tanzanii. Warszawa 2003.
Zaborowska Maria, Malarstwo szkoły tingatinga w kontekście kultury suahili, Przegląd Afrykanistyczny 2007, nr 1, s. 15-18
Tabaszewska Justyna, Podróżnicy i kolonizatorzy. Współczesne strategie opisu Afryki, Teksty Drugie 2006, nr 1-2, s. 296309.
Mitchell Timothy, Egipt na wystawie świata, PIW, Warszawa 2001.
Beier Ulli, Contemporary art in Africa, Praeger, New York 1968.
Duerden Dennis, “Sokari Douglas Camp”, African Arts, 28/3 (1998): 64–69.
Enwonwu Ben, “The African View of Art. And some Problems Facing the African Artist”, Ijele: Art eJournal of the African World (2009),
Sylla A., M. Bertelsen, Contemporary African Art. A Multilayered History, „Diogenes”, 46 (1998), December.
Benin – Kings and Rituals. Court Art From Nigeria, B. Plankensteiner (red.), Wien–Berlin–Paris–Chicago 2007
E. Bassani, 19th-century airport art, “African Arts” wol. 12, 1972, nr 2, s. 34–35.
S.L. Kasfir, African Art and Authenticity: A Text with a Shadow, African Arts 1992, Vol. 25, nr 2, s. 40-53.
Shelly Errington, The Death of Authentic Primitive Art. And Other Tales of Progress, London 1998.

NETOGRAFIA
Afryka | Sztuka współczesna, http://sztukaafryki.umk.pl/
Ruby Onyinyechy Amanze, http://rubyamanze.com/ Sokari Douglas Camp,
http://sokari.co.uk/
Wura-Natasha Ogunji, http://wuraogunji.com/home.html
Yinka Shonibare, http://www.yinkashonibarembe.com/

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 1400-OG-WSzA-L w USOSweb