Wiktymologia 1352-WIK-BKR5NJ

1) Geneza, pojęcie wiktymologii i koncepcje wiktymologiczne: "myślenie wiktymologiczne" w ujęciu historycznym, kalendarium wydarzeń o istotnym znaczeniu dla wiktymologii ("kamienie milowe" ilustrujące wzrost zainteresowania problematyką ofiary i jej potrzebami w społeczeństwie; istotne wydarzenia świadczące o aktywności społeczeństwa w zakresie tworzenia rozwiązań i instytucji zorientowanych na pomoc ofiarom i promocję ich praw, a także znamionujące rozwój wiktymologii jako dyscypliny naukowej), podstawowe koncepcje wiktymologiczne (koncepcja wiktymologii ogólnej, koncepcja wiktymologii pogwałceń praw człowieka i koncepcja wiktymologii kryminalnej), wiktymologia a inne nauki penalne. (2 godz.)
2) Ofiara przestępstwa i jej rola w genezie fenomenu zachowania przestępnego: charakterystyka pojęcia "ofiara przestępstwa" (różne ujęcia zakresowe), klasyfikacje ofiar przestępstw, relacje między sprawcą a ofiarą, zagadnienie kryminogenezy - wskazanie na rolę ofiary w genezie fenomenu zachowania przestępnego, zagadnienia tzw. syndromu sztokholmskiego oraz innych syndromów występujących w relacjach sprawca - ofiara, badania nad przestępczością z pozycji ofiary przestępstwa - wybrane zagadnienia, profile szczegółowe ofiar przestępstw). (2 godz.)
3) Problematyka identyfikacji pokrzywdzenia i ryzyk pokrzywdzenia (symptomatologia zachowań ofiary świadczących o wiktymizacji, cechy ogólne i szczególne wywołujące tzw. ryzyka wiktymizacyjne), kategoria "przestępstw bez ofiar" - victimless crime. (1 godz.)
4) Ofiara (pokrzywdzony przestępstwem) a wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych: pokrzywdzony przestępstwem - wybrane zagadnienia prawa karnego materialnego i procesowego: "ofiara" a "pokrzywdzony" i "poszkodowany" - ustalenia terminologiczne, partycypacja, rola i oczekiwania ofiary w procesie wymierzania sprawiedliwości karnej, wpływ ofiary na wymiar sprawiedliwości i wpływ wymiaru sprawiedliwości na ofiarę, pokrzywdzony - podstawowe prawa i obowiązki procesowe, koncepcja sprawiedliwości naprawczej, mediacja jako przejaw sprawiedliwości naprawczej (i jej postaci). (2 godz.)
5) Pomoc ofiarom przestępstw ze strony instytucji państwowych, samorządowych oraz organizacji pozarządowych: pełnomocnicy pokrzywdzonych i oskarżycieli posiłkowych, ochrona pokrzywdzonego w toku postępowania karnego w Polsce - wybrane aspekty (w związku ze stosowaniem środków przymusu procesowego, w tym zapobiegawczych, w stosunku do sprawców), środki kompensacyjne na gruncie kodeksu karnego z dnia 6 czerwca 1997 r., kompensata państwowa dla ofiar przestępstw, funkcjonowanie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej i charakterystyka udzielanego zeń wsparcia, ogólna charakterystyka dyrektywy unijnej 2012/29/EU dotyczącej ochrony ofiar przestępstw, ogólna charakterystyka ustawy o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka z dnia 28 listopada 2014 r., inicjatywy pomocowe dla ofiar przestępstw podejmowane przez jednostki samorządu terytorialnego oraz przez organizacje pozarządowe. (2 godz.)
6) Profilaktyka wiktymologiczna i upamiętnianie ofiar przestępstw: środki, metody i mechanizmy zapobiegania wiktymizacji, charakterystyka wybranych polityk i aktywności związanych z przeciwdziałaniem zjawiskom wiktymizującym (przede wszystkim przestępstwom), formy upamiętniania ofiar przestępstw w społeczeństwie i ich symboliczne znaczenie dla wspólnoty. (1 godz.)

Całkowity nakład pracy studenta

2 pkt ECTS = 60 godzin pracy W tym: - godziny kontaktowe – realizowane z udziałem nauczyciela: 9 godzin - godziny kontaktowe konsultacje, zaliczenie, egzamin: 2 godziny - praca własna studenta – przygotowanie do zajęć, praca własna z literaturą przedmiotu: 28 godzin - praca własna studenta – przygotowanie do zaliczenia przedmiotu: 21 godzin

Efekty uczenia się - wiedza

W zakresie wiedzy: W3 - Student ma wiedzę o przestępczości jako dewiacyjnym zjawisku społecznym, bardzo często pociągającym za sobą wiktymizację innych osób (nie tylko fizycznych). Ma wiedzę o sprawcy i ofierze przestępstwa oraz o instrumentach prawnych, instytucjach i mechanizmach kontrolnych w zakresie reakcji wobec zjawisk przestępczości i wiktymizacji, a także zapobiegania im. K_W03 W4 - Student posiada znajomość języka prawnego i prawniczego (stosowanego w kontekstach problematyki wiktymologicznej), a także zna specyfikę zagadnień wiktymologicznych. K_W04 W5 - Student ma wiedzę o sytuacji prawnej pokrzywdzonego w procesie karnym, o możliwości korzystania przez niego z pomocy prawnej i realizowania innych przysługujących mu uprawnień, a także uczestniczenia przezeń w kształtowaniu aktu wymiaru sprawiedliwości. Ma wiedzę o możliwościach uzyskania przez pokrzywdzonego kompensacji w związku z faktem pokrzywdzenia przestępstwem i innych form pomocy (wsparcia). Ma także wiedzę o tym, czym jest sprawiedliwość naprawcza i jak funkcjonują jej instrumenty (w tym mediacja). K_W05

Efekty uczenia się - umiejętności

W zakresie umiejętności: U5 - Student definiuje podstawowe pojęcia z obszaru wiktymologii oraz opisuje instrumenty i mechanizmy prawnej reakcji na przestępstwa w kontekście potrzeb i oczekiwań ich ofiar. K_U05 U7 - Student właściwie identyfikuje status ofiary (pokrzywdzonego) z punktu widzenia zaistniałych naruszeń prawnych i potrafi określić jej prawa procesowe. K_U07 U9 - Student posiada umiejętność sporządzania zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa i wniosków w interesie ofiary czynu przestępnego. K_U09 U10 - Student umie argumentować w interesie pokrzywdzonego przestępstwem. K_U10 U13 - Student wykorzystuje zdobytą wiedzę dla wyjaśnienia fenomenu pokrzywdzenia przestępstwem. Student potrafi doskonalić swą wiedzę na ten temat w aspekcie interdyscyplinarnym. K_U13

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

W zakresie kompetencji społecznych: K5 - Student potrafi komunikować zagrożenia wiktymizacją i współpracować z otoczeniem społecznym w celu zapobiegania tym zagrożeniom oraz poprawiania jakości życia w danej społeczności. K_K05

Koordynatorzy przedmiotu

Piotr Chrzczonowicz

Metody dydaktyczne

Wykład konwersatoryjny z prezentacją multimedialną.

Metody dydaktyczne podające

- wykład problemowy
- wykład konwersatoryjny

Metody dydaktyczne poszukujące

- klasyczna metoda problemowa

Wymagania wstępne

Student zna podstawowe pojęcia i instytucje z obszaru prawa karnego materialnego, procesu karnego oraz kryminologii.

Kryteria oceniania

Zaliczenie na ocenę na podstawie obecności i dyskusji na zajęciach oraz na podstawie rozwiązania testu wyboru i udzielenia odpowiedzi na otwarte pytania problemowe (12 pytań testowych, 1 pytanie otwarte); każde pytanie testowe - 1 pkt; pytanie otwarte - 4 pkt. Próg zaliczenia - powyżej 50%.
Szczegółowa punktacja zaliczenia wraz z odpowiadającymi jej ocenami:
0 - 8 pkt. - 2 (niedostateczna)
9 - 11 pkt. 3 (dostateczna)
12 pkt. - 3+ (dostateczna plus)
13 - 14 pkt. - 4 (dobra)
15 pkt. - 4+ (dobra plus)
16 pkt. (bardzo dobra)
Oceny od dostatecznej (3) do dobrej plus (4+), uzyskane z zaliczenia pisemnego, mogą być podniesione w związku z merytoryczną aktywnością studenta podczas zajęć konwersatoryjnych (o pół stopnia bądź o cały stopień - w zależności od szczegółowego charakteru i częstotliwości aktywności).
Oceniane: W3, W4, W5, U5, U7, U9, U10, U13, K5

Literatura

1) Bieńkowska E., Wiktymologia, Wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2018.
2) Błachut J., Gaberle A., Krajewski K., Kryminologia, Wyd. Arche, Gdańsk 2004.
3) Clevenger Sh., Navarro J.N., Marcum C.D., Higgins G.E., Understanding Victimology. An Active-Learning Approach (second edition), Routledge 2024.
4) Dadak W., „Przestępstwa bez ofiar” – zapomniana koncepcja czy aktualny problem kryminalnopolityczny, Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Sociologica, t. VIII (2), 2016.
5) Doerner W. G., Lab S. P., Victimology, 9th Edition, Routledge 2020.
6) Dussich J. P. J., Victimology – Past, Present and Future, 131st International Senior Seminar Visiting Experts’ Papers (pdf).
7) Hołyst B., Wiktymologia, wydanie 3 zmienione i poszerzone, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006.
8) Kirchengast T., Victimology and Victim Rights. International Comparative Perspectives, Routledge 2018.
9) Ronel N., Jaishankar K., Bensimon M. (eds.), Trends and Issues in Victimology, Cambridge Scholars Publishing 2008.
10) Sgarzi J. M., McDevitt J., Victimology. A Study of Crime Victims and Their Roles, Prentice Hall 2003.
11) Wilson J. K., The Praeger Handbook of Victimology, Greenwood Publishing Group, ABC CLIO, Santa Barbara – Denver – Oxford 2009.

Źródła prawa (wybrane przepisy dla ilustracji omawianych zagadnień):
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (t.j. z dnia 7 grudnia 2023 r. Dz. U. z 2024 r. poz. 17)
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (t.j. z dnia 7 grudnia 2023 r. Dz. U. z 2024 r. poz. 37)
- Ustawa z dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych czynów zabronionych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 325)
- Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka (Dz. U. z 2024 r. poz. 1228)
- Dyrektywa 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępująca decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW (Dz. Urz. UE L. 315/57 z 14 listopada 2012 r.)

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 1352-WIK-BKR5NJ w USOSweb