Wiktymologia 1300-WI-1FS

1. Geneza i pojęcie wiktymologii. Wiktymologia a inne nauki penalne. Podstawowe koncepcje wiktymologiczne.

2. Ofiara przestępstwa i jej rola w genezie fenomenu zachowania przestępnego (profil ofiary i problematyka wiktymizacyjna). Problematyka przestępstw bez ofiar (ang. victimless crime). Różne oblicza wiktymizacji: wiktymizacja pierwotna, wiktymizacja wtórna, wiktymizacja wielokrotna, wiktymizacja indywidualna, wiktymizacja zbiorowa (grupowa, masowa).

3. Relacja sprawca – ofiara w kontekście problematyki identyfikacji pokrzywdzenia i efektywnego zapobiegania pokrzywdzeniu.

4. Pokrzywdzony przestępstwem - wybrane zagadnienia prawa karnego materialnego i procesowego (pojęcie pokrzywdzonego, charakterystyka środków kompensacyjnych przysługujących pokrzywdzonemu od sprawcy przestępstwa).

5. Ofiara (pokrzywdzony przestępstwem) a system wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych (partycypacja, rola i oczekiwania ofiary w procesie wymierzania sprawiedliwości; wpływ ofiary na wymiar sprawiedliwości i wpływ wymiaru sprawiedliwości na ofiarę). Podstawowe prawa i obowiązki pokrzywdzonego w postępowaniu karnym.

6. Pomoc ofiarom przestępstw ze strony instytucji państwowych, samorządowych oraz organizacji pozarządowych (kompensata państwowa i inne formy wsparcia).

7. Profilaktyka wiktymologiczna.

8. Profile szczególne ofiary przestępstwa (np. ofiary mowy nienawiści, ofiary przemocy seksualnej, ofiary katastrof i wypadków komunikacyjnych, ofiary terroryzmu).

Całkowity nakład pracy studenta

Wykład - 20 godz.; praca własna studenta (dodatkowa) - 10 godz.

Efekty uczenia się - wiedza

Student ma wiedzę o przestępczości jako dewiacyjnym zjawisku społecznym, bardzo często pociągającym za sobą wiktymizację innych osób (nie tylko fizycznych). Ma wiedzę o sprawcy i ofierze przestępstwa oraz o instrumentach prawnych, instytucjach i mechanizmach kontrolnych w zakresie reakcji wobec zjawisk przestępczości i wiktymizacji, a także zapobiegania im. Student ma wiedzę o sytuacji prawnej pokrzywdzonego w procesie karnym, możliwości korzystania przez niego z pomocy prawnej i realizowania innych przysługujących mu uprawnień, a także uczestniczenia przezeń w kształtowaniu aktu wymiaru sprawiedliwości. Ma wiedzę o możliwościach uzyskania przez pokrzywdzonego kompensacji w związku z faktem pokrzywdzenia przestępstwem.

Efekty uczenia się - umiejętności

Student definiuje podstawowe pojęcia z obszaru wiktymologii oraz opisuje instrumenty i mechanizmy reakcji na przestępstwa w kontekście potrzeb i oczekiwań ich ofiar. Student wskazuje przewidziane w prawie środki służące kompensacji dla ofiar przestępstw oraz inne środki pomocy ofiarom (w tym możliwości wsparcia udzielanego przez instytucje państwowe oraz pozarządowe). Student charakteryzuje najważniejsze teorie i koncepcje wiktymologiczne. Student wykorzystuje zdobytą wiedzę dla wyjaśnienia fenomenu pokrzywdzenia przestępstwem.

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

Student potrafi właściwie reagować wobec dostrzeżonych przejawów pokrzywdzenia przestępstwem. Potrafi wskazać instytucje ochrony prawnej i podstawowe formy pomocy dla ofiary przestępstwa (w tym np. przemocy w rodzinie) oraz instytucje udzielające tej pomocy. Potrafi komunikować zagrożenia wiktymizacją i współpracować z otoczeniem społecznym w celu zapobiegania tym zagrożeniom i poprawiania jakości życia w danej społeczności.

Metody dydaktyczne

Wykład online (klasyczny), połączony z elementami konwersacji oraz case study.

Metody dydaktyczne podające

- opis
- wykład konwersatoryjny
- wykład informacyjny (konwencjonalny)

Metody dydaktyczne poszukujące

- klasyczna metoda problemowa
- studium przypadku

Metody dydaktyczne w kształceniu online

- metody wymiany i dyskusji
- metody służące prezentacji treści

Rodzaj przedmiotu

przedmiot fakultatywny

Wymagania wstępne

Student zna podstawowe pojęcia i instytucje z obszaru prawa karnego materialnego, kryminologii, procesu karnego i kryminalistyki.

Kryteria oceniania

Zaliczenie przedmiotu będzie miało postać testu jednokrotnego wyboru (pytania z wyborem jednej odpowiedzi z 4 opcji odpowiedzi; pytania z wyborem odpowiedzi typu "prawda" bądź "fałsz"). Liczba pytań i punktacja odpowiadająca poszczególnym ocenom zostaną przedstawione studentom na ostatnich zajęciach merytorycznych, odbywających się przed planowanym zaliczeniem przedmiotu.

Literatura

Bieńkowska E., Wiktymologia, Wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2018.
Błachut J., Gaberle A., Krajewski K., Kryminologia, Wyd. Arche, Gdańsk 2004.
Dadak W., „Przestępstwa bez ofiar” – zapomniana koncepcja czy aktualny problem kryminalnopolityczny, Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Sociologica, t. VIII (2), 2016.
Dussich J. P. J., Victimology – Past, Present and Future, 131st International Senior Seminar Visiting Experts’ Papers (pdf).
Hołyst B., Wiktymologia, wydanie 3 zmienione i poszerzone, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006.
Namnyak M., Tufton N., Szekely R., Toal M., Worboys S., Sampson E. L., ‘Stockholm syndrome’: psychiatric diagnosis or urban myth?, Acta Psychiatrica Scandinavica Vol. 117, Issue 1, February 2008.
Sgarzi J. M., McDevitt J., Victimology. A Study of Crime Victims and Their Roles, Prentice Hall 2003.
Wilson J. K., The Praeger Handbook of Victimology, Greenwood Publishing Group, ABC CLIO, Santa Barbara – Denver – Oxford 2009.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 1300-WI-1FS w USOSweb