System ochrony prawnej w Unii Europejskiej 1300-SOP-UE-1FS

1. Wyjaśnienie materii objętej wykładem oraz jej praktycznego znaczenia. Przedstawienie podstawowych regulacji prawnych odnoszących się do tytułowej materii.
2. Wprowadzenie do systemu prawa Unii Europejskiej. Źródła prawa Unii Europejskiej i ich wpływ na krajowe porządki prawne, w tym na uprawnienia i obowiązki jednostek (osób fizycznych i prawnych).
3. Specyfika porządku prawnego Unii Europejskiej i jego konsekwencje w krajowych porządkach prawnych (zasada kompetencji powierzonych, autonomii proceduralnej państw, ograniczona zasadą skuteczności i równoważności, solidarności, pierwszeństwa prawa Unii przed prawem państw członkowskich, zasada skutku bezpośredniego).
4. Zasada kompetencji powierzonych jako podstawowa zasada prawa Unii Europejskiej.
4.1. Konsekwencje zasady kompetencji powierzonych dla państw członkowskich - organy krajowe jako organy odpowiedzialne za zapewnienie skuteczności prawu Unii (zasada skuteczności i równoważności a zasada autonomii proceduralnej państw);
4.1.1. Obowiązki krajowych organów legislacyjnych;
4.1.2. Obowiązki organów administracji publicznej;
4.1.3. Obowiązki sądów krajowych.
4.2. Konsekwencje zasady kompetencji powierzonych dla instytucji Unii.
4.3. Podział kompetencji między sądy krajowe a TSUE.
4.4. Kompetencje Trybunału Sprawiedliwości i Sądu w zakresie kontroli przestrzegania zasady kompetencji powierzonych.
4.4.1. Kompetencje Trybunału Sprawiedliwości do kontrolowania państw członkowskich (art. 258, 259 i 260 TFUE);
4.4.2. Kompetencje Trybunału Sprawiedliwości i Sądu do kontrolowania instytucji, organów i jednostek organizacyjnych Unii (art. 263 i 265 TFUE).
5. Struktura i organizacja Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE).
5.1. Struktura TSUE: Trybunał Sprawiedliwości (TS)i, Sąd, sądy wyspecjalizowane (obecnie Sąd do spraw Służby Publicznej - w skrócie SPP). Zarys ewolucji omawianej instytucji oraz perspektywy i koncepcje rozwoju, z uwzględnieniem najnowszej reformy organizacyjnej.
5.2. Skład i sposób powoływania, kadencja, składy orzekające Trybunału Sprawiedliwości;
5.3. Skład i sposób powoływania, kadencja, składy orzekające Sądu;
5.4. Skład i sposób powoływania, kadencja, składy orzekające Sądu do spraw Służby Publicznej;
5.5. Procedura tworzenia sądów wyspecjalizowanych.
5.6. Rzecznicy generalni. Skład, sposób powoływania, kadencja i rola opinii rzeczników generalnych.
5.7. Organizacja wewnętrzna TSUE - prezesi poszczególnych sądów, ich kompetencje, sekretarz i sekretariat, dyrekcje generalne.
6. Podstawowe postępowania przed TSUE.
6.1. Postępowania przeciwko państwom członkowskim. Materialne i proceduralne aspekty postępowania (przedmiot kontroli, podmioty uprawnione do kierowania skarg, przebieg postępowania, interwencja, konsekwencje wyroku).
6.1.1. Komisja przeciwko państwu członkowskiemu (art. 258 TFUE);
6.1.2. Państwo członkowskie przeciwko państwu członkowskiemu (art. 259 TFUE);
6.1.3. Konieczność dostosowania się przez państwa członkowskie do wyroków TS stwierdzających zasadność skargi, sankcje w związku w niewywiązaniem się z obowiązków wynikających z wyroku (art. 260 TFUE)
6.1.4. Postępowanie przed TS w związku z niewywiązaniem się przez państwo z obowiązku poinformowania o środkach podjętych w celu transpozycji dyrektywy (materia powiązana z przypomnieniem charakteru prawnego dyrektyw). Możliwość nałożenia sankcji finansowych jako mechanizm prewencyjny (art. 260 TFUE).
6.2. Postępowania przeciwko instytucjom Unii Europejskiej.
6.2.1. Kontrola legalności aktów instytucji UE (art. 263 TFUE);
6.2.2. Skarga na bezczynność instytucji UE (art. 265 TFUE):
6.2.3. Właściwość TS i właściwość Sądu.
6.2.4. Konsekwencje wyroków w postępowaniach na podstawie art. 263 i 265 TFUE;
6.2.5. Warunki formalne i konstrukcja skargi.
6.2.6. Reprezentacja stron.
7. Postępowanie prejudycjalne (inaczej: postępowanie o wydanie orzeczenia wstępnego - art. 267 TFUE).
7.1. Wyłączna kompetencja Trybunału Sprawiedliwości do rozpatrywania pytań prejudycjalnych.
7.2. Przedmiot postępowania.
7.2.1. Wykładnia prawa UE;
7.2.2. Ocena ważności aktów instytucji Unii.
7.3. Istota postępowania.
7.4. Legitymacja do wnoszenia pytań.
7.4.1. Pojęcie "sąd" w prawie UE;
7.4.2. Sądy uprawnione do kierowania pytań;
7.4.3. Sądu zobowiązane do kierowania pytań;
7.4.4. Doktryna acte claire i acte eclaire.
7.5. Podział kompetencji między sądy krajowe a TS w ramach postępowania prejudycjalnego ze szczególnym uwzględnieniem kompetencji do dokonywania oceny zasadności ich skierowania oraz ich niezbędności, a także związku z rozpatrywaną przez sąd krajowy sprawą, oceny ilości pytań i sposobu ich sformułowania.
7.6. Przebieg postępowania prejudycjalnego.
7.7. Moc wiążąca wyroków Trybunału Sprawiedliwości w ramach postępowania prejudycjalnego. Konsekwencje dla sądów kierujących pytania (bezpośrednia moc wiążąca) konsekwencje dla pozostałych sądów państw członkowskich i pozostałych organów oraz dla jednostek (precedensowy charakter orzecznictwa TS związany z doktryną acte eclaire).
8. Praktyczne aspekty wyszukiwania, interpretacji i powoływania wyroków TS oraz Sądu.
9. Odpowiedzialność odszkodowawcza za naruszenie prawa Unii
9.1. Odpowiedzialność odszkodowawcza państw członkowskich.
9.2. Odpowiedzialność odszkodowawcza Unii.
10. Wybrane wyroki TS w sprawach polskich (wydane na podstawie art. 258, 260 i 267 TFUE).
11. Rzecznik Praw Obywatelskich UE.
12. Rozważania na temat przystąpienia przez Unię do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
12.1. Podstawa prawna przystąpienia.
12.2. Obecne koncepcje umowy o przystąpieniu.
12.3. Konsekwencje przyszłego przystąpienia dla systemu ochrony prawnej w Unii Europejskiej i państwach członkowskich.
12.4. Relacje między trybunałami: ETPC i TSUE.