Prawa ofiar przestępstw 1300-POFP-1FS

1) Ofiara przestępstwa i jej rola w genezie fenomenu zachowania przestępnego: charakterystyka pojęcia "ofiara przestępstwa" (różne ujęcia zakresowe), klasyfikacje ofiar przestępstw, relacje między sprawcą a ofiarą, zagadnienie kryminogenezy - wskazanie na rolę ofiary w genezie fenomenu zachowania przestępnego, zagadnienia tzw. syndromu sztokholmskiego oraz innych syndromów występujących w relacjach sprawca - ofiara, badania nad przestępczością z pozycji ofiary przestępstwa - wybrane zagadnienia, profile szczegółowe ofiar przestępstw. (4 godz.)
2) Problematyka identyfikacji pokrzywdzenia i ryzyk pokrzywdzenia (symptomatologia zachowań ofiary świadczących o wiktymizacji, cechy ogólne i szczególne wywołujące tzw. ryzyka wiktymizacyjne), kategoria "przestępstw bez ofiar" - victimless crime. (3 godz.)
3) Ofiara (pokrzywdzony przestępstwem) a wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych: pokrzywdzony przestępstwem - wybrane zagadnienia prawa karnego materialnego i procesowego: "ofiara" a "pokrzywdzony" i "poszkodowany" - ustalenia terminologiczne, partycypacja, rola i oczekiwania ofiary w procesie wymierzania sprawiedliwości karnej, wpływ ofiary na wymiar sprawiedliwości i wpływ wymiaru sprawiedliwości na ofiarę, pokrzywdzony - podstawowe prawa i obowiązki procesowe, koncepcja sprawiedliwości naprawczej, mediacja jako przejaw sprawiedliwości naprawczej (i jej postaci). (5 godz.)
4) Pomoc ofiarom przestępstw ze strony instytucji państwowych, samorządowych oraz organizacji pozarządowych: pełnomocnicy pokrzywdzonych i oskarżycieli posiłkowych, ochrona pokrzywdzonego w toku postępowania karnego w Polsce - wybrane aspekty (w związku ze stosowaniem środków przymusu procesowego, w tym zapobiegawczych, w stosunku do sprawców), środki kompensacyjne na gruncie kodeksu karnego z dnia 6 czerwca 1997 r., kompensata państwowa dla ofiar przestępstw, funkcjonowanie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej i charakterystyka udzielanego zeń wsparcia, ogólna charakterystyka dyrektywy unijnej 2012/29/EU dotyczącej ochrony ofiar przestępstw, ogólna charakterystyka ustawy o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka z dnia 28 listopada 2014 r., inicjatywy pomocowe dla ofiar przestępstw podejmowane przez jednostki samorządu terytorialnego oraz przez organizacje pozarządowe, charakterystyka sieci ośrodków pomocy ofiarom przestępstw i ich aktywności. (5 godz.)
5) Profilaktyka wiktymologiczna (zapobieganie wiktymizacji): środki, metody i mechanizmy zapobiegania wiktymizacji, charakterystyka wybranych polityk i aktywności związanych z przeciwdziałaniem zjawiskom wiktymizującym (przede wszystkim przestępstwom). (3 godz.)

Całkowity nakład pracy studenta

2 pkt ECTS = 50 godzin pracy W tym: - godziny kontaktowe – realizowane z udziałem nauczyciela: 20 godzin - godziny kontaktowe egzamin – 10 godz. - praca własna studenta – przygotowanie do zajęć, praca własna z literaturą przedmiotu: 5 godzin - praca własna studenta – przygotowanie do zaliczenia przedmiotu: 15 godzin

Efekty uczenia się - wiedza

W zakresie wiedzy: W3 - Student ma wiedzę o przestępczości, która pociąga za sobą pokrzywdzenie innych osób (nie tylko fizycznych). Ma wiedzę o sprawcy i ofierze przestępstwa oraz o instrumentach prawnych, instytucjach i mechanizmach kontrolnych w zakresie przeciwdziałania przestępstwom, wiktymizacji oraz jej dalszym skutkom. K_W03 (S2A_W03) W4 - Student posiada znajomość języka prawnego i prawniczego (stosowanego w kontekstach problematyki wiktymologicznej), a także zna specyfikę zagadnień wiktymologicznych. K_W04 (S2A_W04) W5 - Student ma wiedzę o sytuacji prawnej ofiary (pokrzywdzonego) w procesie karnym, o możliwości korzystania przez nią z pomocy prawnej i realizowania innych przysługujących jej uprawnień, a także uczestniczenia przez nią w kształtowaniu aktu wymiaru sprawiedliwości. Ma wiedzę o możliwościach uzyskania przez ofiarę kompensacji w związku z faktem pokrzywdzenia przestępstwem i innych form pomocy (wsparcia). Ma także wiedzę o tym, czym jest sprawiedliwość naprawcza i jak funkcjonują jej instrumenty (w tym mediacja). K_W05 (S2A_W05)

Efekty uczenia się - umiejętności

W zakresie umiejętności: U5 - Student definiuje podstawowe pojęcia materialnoprawne, procesowe i wiktymologiczne oraz opisuje instrumenty i mechanizmy prawnej reakcji na przestępstwa w kontekście potrzeb i oczekiwań osób pokrzywdzonych. K_U05 (S2A_U05) U7 - Student właściwie identyfikuje status pokrzywdzonego z punktu widzenia zaistniałych naruszeń prawnych i potrafi określić jego prawa procesowe. K_U07 (S2A_U07) U9 - Student posiada umiejętność sporządzania zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa i wniosków w interesie ofiary czynu przestępnego. K_U09 (SA2_U09) U10 - Student umie argumentować w interesie pokrzywdzonego przestępstwem (ofiary przestępstwa). K_U10 (SA2_U10) U13 - Student wykorzystuje zdobytą wiedzę dla wyjaśnienia fenomenu pokrzywdzenia przestępstwem. Student potrafi doskonalić swą wiedzę na ten temat w aspekcie interdyscyplinarnym. K_U13 (SA2_U13)

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

K5 - Student potrafi komunikować zagrożenia powodujące pokrzywdzenie i współpracować z otoczeniem społecznym w celu zapobiegania tym zagrożeniom oraz poprawiania jakości życia w danej społeczności. K_K05 (SA2_K05)

Koordynatorzy przedmiotu

Piotr Chrzczonowicz

Metody dydaktyczne

Wykład (połączony z prezentacją multimedialną)

Metody dydaktyczne podające

- wykład problemowy
- wykład informacyjny (konwencjonalny)

Rodzaj przedmiotu

przedmiot fakultatywny

Wymagania wstępne

Student zna podstawowe pojęcia i instytucje z obszaru prawa karnego materialnego

Kryteria oceniania

Zaliczenie na ocenę na podstawie rozwiązania testu wyboru i udzielenia odpowiedzi na otwarte pytanie problemowe (czternaście pytań testowych, jedno pytanie otwarte); każde pytanie testowe - 1 pkt; pytanie otwarte - 4 pkt. Próg zaliczenia - powyżej 50%.

Szczegółowa punktacja zaliczenia wraz z odpowiadającymi jej ocenami:
0 - 9 pkt. - 2 (niedostateczna)
10 - 12 pkt. 3 (dostateczna)
13 pkt. - 3+ (dostateczna plus)
14 - 16 pkt. - 4 (dobra)
17 pkt. - 4+ (dobra plus)
18 pkt. - 5 (bardzo dobra)

Oceniane: W3, W4, W5, U5, U7, U9, U10, U13, K5

Praktyki zawodowe

Nie dotyczy

Literatura

Wybrane piśmiennictwo naukowe:
1) Bieńkowska E., Wiktymologia, Wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2018.
2) Clevenger Sh., Navarro J.N., Marcum C.D., Higgins G.E., Understanding Victimology. An Active-Learning Approach (second edition), Routledge 2024.
3) Dadak W., „Przestępstwa bez ofiar” – zapomniana koncepcja czy aktualny problem kryminalnopolityczny, Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Sociologica, t. VIII (2), 2016.
4) Hołyst B., Wiktymologia, wydanie 3 zmienione i poszerzone, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006.
5) Kirchengast T., Victimology and Victim Rights. International Comparative Perspectives, Routledge 2018.
6) Sgarzi J. M., McDevitt J., Victimology. A Study of Crime Victims and Their Roles, Prentice Hall 2003.
7) Skorupka J. (red.), Proces karny, wyd. 4, Wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2022.

Źródła prawa (wybrane przepisy dla ilustracji omawianych zagadnień):
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (t.j. z dnia 6 marca 2025 r. Dz. U. z 2025 r. poz. 383)
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (t.j. z dnia 27 listopada 2024 r. Dz. U. z 2025 r. poz. 46)
- Ustawa z dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych czynów zabronionych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 325)
- Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka (Dz. U. z 2024 r. poz. 1228)
- Dyrektywa 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępująca decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW (Dz. Urz. UE L. 315/57 z 14 listopada 2012 r.)

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 1300-POFP-1FS w USOSweb