Reguły prowadzenia obrad i kultura debaty parlamentarnej na sejmach walnych Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Prawo – doktryna – praktyka 1300-OG-RPO-DP-FS

Założeniem przedmiotu jest zapoznanie studentów z najważniejszymi kwestiami związanymi z: organizacją funkcjonowaniem i kompetencjami sejmu walnego Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wykład będzie podejmować analizę zarówno rozwiązań prawnych i ujęć doktrynalnych oraz ocenę praktyki pracy i debaty parlamentarnej w świetle relacji z prac sejmu. Autor ukazuje omawiane kwestie w świetle najnowszych ustaleń literatury, a także własnych ustaleń źródłowych. Krytyczne omawianie fragmentów źródeł, zarówno aktów prawnych i poglądów doktryny, jak również relacji z obrad sejmów – diariuszy sejmowych, stanowi istotne założenie wykładu.

1. Kwestie wstępne (2h)
a. Przyczyny powstania i czynniki wpływające na rozwój systemu parlamentarnego Rzeczypospolitej szlacheckiej i „demokratycznej” kultury szlacheckiej (1h)
b. Geneza sejmu i sejmików oraz mechanizmów ustrojowych Rzeczypospolitej w szlacheckim micie i w świetle faktów 0,5 h)
c. Sejm i sejmiki w strukturze ustrojowej Rzeczypospolitej w świetle doktryny szlacheckiej i obowiązującego ustawodawstwa (w tym rodzaje sejmów i sejmików) (0,5h)
2. Stany sejmujące: (4h)
a. Król a sejm – współzależności i konflikty (1h)
b. Senat i senatorowie – status intermedius i jego rola (1h)
c. Idea i praktyka staropolskich wyborów (na króla, posłów sejmowych, urzędników sędziów i in.): prawo – doktryna – praktyka (1h)
d. Pozycja i mandat posłów na Sejm Rzeczypospolitej (1h)
3. Staropolskie „stronnictwa” polityczne: ideologia – klientelizm – interesy – sposoby oddziaływania (4h)
4. Obrady (10 h)
a. Regulamin prac sejmu; miejsce obrad sejmowych – modelowy przebieg obrad - komunikacja i przepływ informacji węzłowe problemy z nim związane (1h)
b. Marszałek sejmowy jako moderator debaty: wybór – kompetencje – rola formalna i faktyczna funkcji – między prawem i polityką (1h)
c. Liberum veto: prawo – doktryna – praktyka (2h)
d. Kryzys parlamentaryzmu i próby praktyczne jego przezwyciężenia w dyskursie parlamentarnym (2h)
e. Kryzys palamentaryzmu i teoretyczne koncepcje jego przezwyciężenia (2h)
5. Dyskusje parlamentarne (10h)
a. Kultura przemawiania – argumentacja i spory – inwektywy i kalumnie (2h)
b. Merytoryczne przedmioty debaty (6h):
- Funkcje i kompetencje sejmu
- Wojna i podatki
- Tolerancja religijna i ustawy amortyzacyjne
- Prawa polityczne szlachty – wolna elekcja, liberum veto
- Prawa i przywileje lokalne
- Sprawy gospodarcze, finansowe i polityka pieniężna
- Wymiar sprawiedliwości i nietykalność osobista
- Majątki szlacheckie, sól
- Nagradzanie zasłużonych, wakancje
- Egzorbitancje
c. Przemiany dyskursu w czasach stanisławowskich 2h

Całkowity nakład pracy studenta

Godziny realizowane z udziałem nauczycieli ( godz.): - udział w wykładach – 30 h Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta ( godz.): - przygotowanie i pisanie prac zaliczeniowych – 15 h - czytanie literatury i materiałów źródłowych – 15 h Łącznie: 60 godz. (2 ECTS)

Efekty uczenia się - wiedza

W1: Ma wiedzę dotyczącą etapów rozwoju i ewolucji sposobu funkcjonowania staropolskiego systemu parlamentarnego W2: Opisuje i charakteryzuje podstawowe problemy i przyczyny kryzysu staropolskiego parlamentaryzmu. W3: Charakteryzuje główne tematy staropolskich debat parlamentarnych i sposoby argumentowania szlacheckich polityków i prawników

Efekty uczenia się - umiejętności

U1: Potrafi krytycznie zanalizuje podstawowe tematy i sposoby argumentacji staropolskiej debaty parlamentarnej U2: Potrafi krytycznie analizować staropolska kulturę parlamentarną i sposoby argumentowania w świetle współczesnych standardów debaty publicznej i założeń idei demokracji defibracyjnej

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne

K1: Ma świadomość znaczenia staropolskiej kultury parlamentarnej dla rozwoju współczesnej myśli i kultury demokracji parlamentarnej K2: Ma świadomość znaczenia krytycznej dyskusji o czynnikach stymulujących rozwój i przyczyn kryzysu staropolskiego systemu parlamentarnego K3: Potrafi samodzielnie wyszukiwać i krytycznie oceniać prace naukowe i popularnonaukowe dotyczące staropolskiego parlamentaryzmu

Metody dydaktyczne

Metoda dydaktyczna podająca : - wykład informacyjny (konwencjonalny) z prezentacją multimedialną Metoda poszukująca: - referatu pisemnego

Wymagania wstępne

Brak

Kryteria oceniania

Metody oceniania:
- na podstawie napisanego eseju napisanego na podstawie podanych zagadnień i tekstów źródłowych.
Kryteria oceniania: W1, W2, W3, U1, U2, K1, K2; K3
- zaliczenie na ocenę: dst. – dst. plus – zagadnienie opracowane w stopniu podstawowym; ocena db. – db. plus – zagadnienie opracowane w stopniu zadowalającym; ocena bdb. – zagadnienie opracowane wyczerpująco.

Praktyki zawodowe

Nie dotyczy

Literatura

Literatura podstawowa:
Robert Kołodziej, "Ostatni wolności naszej klejnot". Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana III Sobieskiego (2014)
Izabela Lewandowska-Malec, Demokracje polskie (2016)
Wacław Uruszczak, Zasada parlamentaryzmu na tle zasad ustrojowych danwego państwa polskiego, [w:] Sejm Królestwa Polskiego I Rzeczypospolitej Obojga Narodów a Europejskie reprezentacje stanowe, red. D.Kupisz, W. Uruszczak (2019)
Wojciech Stanek, Konfederacje generalne koronne w XVIII wieku (1991)

Polecana literatura dodatkowa:
Janusz Dąbrowski, Inwektywa i kalumnia na sejmach za panowania Jana Kazimierza Wazy (1649-1668), Kwartalnik Historyczny (1995)
Bartosz Dziewanowski Stefańczyk, Pieniądz w służbie króla i Rzeczypospolitej. Polityka monetarna w dyskursie sejmowym w latach 1658-1668 (2020)
Zdzisław Ilski, Wzór systemu wyborczego Polski przedrozbiorowej (XV–XVIII wiek), Studia Wyborcze (2017)
Robert Kolodziej, Elekcje marszałków poselskich w czasach panowania Jana III Sobieskiego (1676-1695), [w:] Ustrój - polityka - kultura. Studia ofiarowane Profesor Stefanii Ochamnn-Staniszewskiej
Robert Kołodziej, Proces legislacyjny na sejmach w czasach Jana III Sobieskiego (1674–1696), Przegląd Sejmowy (2021)
Robert Kołodziej, Prawo do protestu w praktyce sejmowej i sejmikowej w czasach Jana III Sobieskiego, Biblioteka Epoki Nowożytnej (2016).
Władysław Konopczyński, Liberum veto (wyd. 2002).
Władysław Konopczyński, Pisarze polityczni XVIII wieku (wyd. 2012)
Tomasz Kucharski, Konstytucje „egzorbitancyjne” w Rzeczypospolitej w latach 1607-1648. Zarys problematyki. “Czasopismo Prawno-Historyczne” (2012)
Tomasz Kucharski, Sejmy elekcyjne w Rzeczypospolitej Obojga Narodów 1632-1733 (2021)
Izabela Lewandowska-Malec, Sejm walny koronny Rzeczypospolitej Obojga Narodów i jego dorobek ustawodawczy (1587-1632) (2009)
Izabela Lewandowska-Malec, Communis Consensus - Unanimus Consensus. Sejm walny Rzeczypospolitej Obojga Narodów w latach 1586-1668 (2022)
Henryk Olszewski, Sejm w dawnej Rzeczypospolitej: ustrój i idee, t.1 (wyd. pod tym tytułem 2002)
Henryk Olszewski, Doktryny prawno–ustrojowe czasów saskich (1961)
Stefania Ochmann-Staniszewska, Zdzisław Staniszewski, Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana Kazimierza Wazy. Prawo, doktryna, praktyka, t.2 (2000)
Edward Opaliński, Kultura polityczna szlachty polskiej w latach 1587–1652. System parlamentarny a społeczeństwo obywatelskie (1995)
Edward Opaliński, Sejm srebrnego wieku 1587–1652 (2001)
Andrzej Rachuba, Wielkie Księstwo Litewskie w systemie parlamentarnym Rzeczypospolitej w latach 1569-1763 (2002)
Sejm Niemy. Między mitem a reformą państwa, red. Michał Zwierzykowski (2019)
Wojciech Stanek, Sarmacka idea pacyfikacji wewnętrznej i jej kryzys w XVIII w., [w:] Barok, sarmatyzm, psalmodia, red. K. Maliszewski, K. Obremski (1995)
Andrzej Stroynowski, Opozycja sejmowa w dobie rządów Rady Nieustającej. Studium z dziejów kultury polityczne (2005).
Marek Tracz-Tryniecki, Andrzej Maksymilian Fredro na sejmie zwyczajnym 1652 r. – nowe spojrzenie, [w:] Na sejmach i sejmikach. Szlachta ziemi przemyskiej z życiu politycznym Rzeczypospolitej XVI-XVIII wieku, red. D. Kupisz (2021)
Marek Tracz Tryniecki, Republika versus Monarchia. Myśl polityczna i prawna Andrzeja Maksymiliana Fredry (2019)
Jacek Witold Wołoszyn, Problematyka wyznaniowa w praktyce parlamentarnej Rzeczypospolitej w latach 1648-1696 (2003)
Andrzej Zakrzewski, Sejmiki Wielkiego Księstwa Litewskiego XVI-XVIII w.: ustrój i funkcjonowanie – sejmik trocki (2002)
Michał Zwierzykowski, „Sine iustitia in libertate żyć nie chcemy”. Prawo i sprawiedliwość w dyskursie politycznym kampanii sejmowych lat 1696–1762
Michał Zwierzykowski, Wpływ unii personalnej z Saksonią na funkcjonowanie systemu parlamentarnego Rzeczypospolitej Obojga Narodów
Michał Zwierzykowski, Samorząd sejmikowy województw poznańskiego i kaliskiego w latach 1696-1732, 2010

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 1300-OG-RPO-DP-FS w USOSweb